Thiên Lương — Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Ai từng đọc cụ Nguyễn Bỉnh Khiêm viết về chữ Nhàn, rồi đem đặt so với khí khái của Thiên Lương lại thấy hợp lạ. Bởi người thật sự biết nhàn thường chẳng phải người chưa từng gánh việc, mà là người đã đi qua đủ chuyện mới hiểu: tiền có ng…

Đẩu Số Toàn Thư dành cho Thiên Lương một địa vị khá đặc biệt: “hiển vu vương thất chức vị”, “tá Thượng Đế uy quyền” – hiển đạt nơi vương thất, trợ giúp uy quyền của Đế tinh.

Nếu Tử Vi là vua, Thiên Lương có dáng một ông chú, ông bác trong hoàng tộc; không trực tiếp ngồi ngai nhưng lời nói có trọng lượng, việc nhà vua chưa chắc phải việc của mình, song đại cục bất ổn rồi thì chẳng thể đứng ngoài mà nhìn.

Thiên Cơ cũng đứng gần Tử Vi, nhưng là người có tài nên được tiến cử: giỏi mưu, giỏi biến, việc khó thì nghĩ cách. Thiên Lương khác, vừa có tài vừa có vai, bởi thế bổng lộc cũng khá hơn anh quân sư. Thái Dương ra ngoài soi sáng, hiệu triệu người; Vũ Khúc giữ tiền giữ việc, lấy thành quả mà nói chuyện; Liêm Trinh giữ giới hạn, việc gì được làm, việc gì không; còn Thiên Lương giữ nhịp, giữ nếp, giữ cho cả hệ thống đừng vì muốn đi bứt tốc mà đi quá đường, lơi bất cập hại.

Cổ nhân vì thế mới tả Thiên Lương “tuần trực vô tư, lâm sự quả quyết”, lại nói “tính tình lỗi lạc, hậu trọng ôn khiêm”. Một bên là nghiêm, một bên lại rất hậu; một bên giữ phép, một bên vốn thiện. Cái thú vị của Thiên Lương nằm chính ở chỗ ấy: trong lòng muốn thương mà ngoài mặt nhiều khi phải nghiêm, bản tính muốn che chở mà chức phận đôi khi bắt mình phải phạt. Bởi thế về sau người ta mới luận Thiên Lương vừa có tính Ấm vừa có tính Hình: lấy cái nghiêm để giữ cái lành, lấy phép tắc để bảo vệ người.

Nói vui thì Thiên Lương là kiểu thường phải đóng vai khó tính để cả nhà được yên.

Con làm sai, ông mắng; nhân viên làm ẩu, ông chỉnh; anh em có chuyện, cuối cùng lại gọi ông đến phân xử. Người được che chở thì thấy bình thường, người bị chỉnh đốn lại thấy ông khó chịu; ít ai biết người gánh đại cục thường cũng là người phải nuốt vào bụng bi thương nhiều nhất. Toàn Thư gọi Thiên Lương “hóa khí vi Ấm” – hóa khí thành bóng mát che người. Cái hình tượng ấy rất đẹp: người dưới tán cây được mát, còn chả ai nhớ ra là cái cây thì đứng ngoài nắng.

Cho nên Thiên Lương cũng chẳng giỏi chuyện tình cảm.

Không phải EQ kém, mà thường không biết nói cho ra tình trong lòng. Thương con thì hỏi học hành ra sao; thương vợ chồng thì nhắc đi đường cẩn thận, nhớ uống thuốc, đừng thức khuya; nhớ một người có khi chẳng nói “tôi nhớ”, lại hỏi một câu rất mất hứng:

“Dạo này công việc ổn không?” Người ta đang cần một cái ôm, Thiên Lương có khi mang đến... một bài giảng chẳng ăn nhập gì.

Khác với Thiên Đồng thương thì quấn quýt, Thái Âm thương thì chăm từng chút nhỏ, Thiên Lương thương bằng cách gánh hộ. Việc khó đưa đây, chuyện phiền để đấy, cần đứng ra thì tôi đứng; còn bắt nói mấy câu mềm mại, thôi để hôm khác.

Thành thử người sống cạnh Thiên Lương cũng như xem mấy bộ film xuyên khung, tu tiên của mấy bác Khựa, tức là đôi khi phải biết “đọc phụ đề”. Miệng đang trách chưa chắc là ghét, im lặng chưa chắc là không thương; có những tình cảm của Thiên Lương chẳng nằm trên môi mà nằm trong những việc họ âm thầm nhận về phần mình.

Xưa cụ Chu Văn An dâng Thất trảm sớ, không được nghe thì trả mũ áo về núi dạy học, cũng gợi cái khí ấy của Thiên Lương: có thể trung với người, nhưng cao hơn là trung với Đạo; có thể giúp một ông vua thành công, nhưng điều muốn giữ sau cùng vẫn là cái nền nếp để cả hệ thống khỏi lộn xộn. Thiên Lương vì thế thường thanh cao, trọng nghĩa, trung thành và biết nghĩ cho đại cục; cái giá phải trả là đôi lúc gánh chuyện của thiên hạ thành chuyện của mình, ôm nỗi đau của người khác rồi quên mất mình cũng biết đau.

Cho nên , nói về Thiên Lương hãy nhớ tới Cụ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm:

“Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ,

Người khôn người đến chốn lao xao.”

Không phải bỏ đời mà đi, chỉ là biết việc nào đáng gánh, người nào đáng thương, điều gì nên giữ; còn chuyện đã hết thì cho nó hết, người đã đi thì để họ đi. Nắm quá chặt tay sẽ mỏi, tính quá nhiều lòng sẽ nặng nề; buông xuống không phải buông trách nhiệm, mà là thôi nhận hết trách nhiệm của thiên hạ về mình.

Thiên Lương trẻ thường muốn làm cây che cho cả nhà. Thiên Lương già mới hiểu cây cũng có mùa thay lá.

Giữ được nếp mà không thành cổ hủ, giữ được phép mà không mất lòng nhân; thương được người mà cũng biết thương lấy mình. Và đôi khi, thay vì âm thầm gánh thêm một việc cho người mình thương, cứ thử nói một câu đơn giản:

“Tôi thương.”

Với người khác chỉ hai chữ.

Với Thiên Lương, có khi khó hơn gánh cả một nhà.