Mười bốn chính tinh – Mười bốn ngôi sao, một cõi người

Mười bốn chính tinh, nếu chỉ học thuộc tính chất, thật ra chẳng có gì nhiều. Tử Vi là Đế tinh, Thiên Phủ là kho, Vũ Khúc chủ Tài, Thiên Tướng hóa Ấn, Thái Dương hóa Quý, Thái Âm hóa Phú, Thiên Lương hóa Ấm, Phá Quân hóa Hao… Cứ học thuộc…

Nhưng các tiền nhân của chúng ta chắc không mất công dựng nên cả một hệ thống chỉ để bảo rằng người này nóng, người kia hiền, người nọ thông minh, người khác ham tiền. Nhìn mười bốn chính tinh cùng một lúc mới thấy một chuyện đáng suy ngẫm hơn nhiều: đó gần như là mô hình thu nhỏ của một xã hội mà người xưa cho là có thể vận hành được.

Có người đứng đầu, có người giữ kho, có người cầm ấn, có người nắm tài chính, có người làm mưu lược, có người giữ phép, có người xông trận, có người phản biện, có người mở mang, có người cải cách. Có mặt trời ở ngoài, có mặt trăng ở trong; có người sinh ra để giữ, có người sinh ra để phá; có người coi trọng chính danh, có người chẳng quan tâm chính danh lắm, miễn là việc chạy.

Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư vì vậy không chỉ mô tả tính tình. Ngay cách cổ nhân đặt tên chức năng đã đầy màu sắc của một thể chế: Tử Vi là Đế tọa, Thiên Tướng “hóa khí vi Ấn”, Vũ Khúc là Tài Bạch chủ, Thái Âm là Điền Trạch chủ và hóa Phú, Thiên Lương hóa Ấm, Phá Quân hóa Hao. Mỗi ngôi sao giống như được giao một chức phận trong cùng một thiên hạ.

Nhìn theo cách ấy, mười bốn chính tinh không còn là mười bốn mẫu người đứng thành hàng để chúng ta chọn xem mình thích ông nào. Chúng hợp thành một cơ cấu. Tử Vi có thể đứng đầu nhưng không thể tự mình làm hết; Thiên Phủ giữ được cơ nghiệp nhưng không phải lúc nào cũng thích mở đường; Thiên Cơ nghĩ ra phương án nhưng phương án phải có người thi hành; Thất Sát đánh được trận nhưng không thể ngày nào cũng đánh trận; Cự Môn nhìn ra vấn đề nhưng một xã hội chỉ phản biện mà không hành động thì cuối cùng vẫn đứng nguyên chỗ cũ; Phá Quân giỏi phá cục nhưng phá xong phải có người dựng lại; Tham Lang đem đến ham muốn và động lực mở mang, nhưng ham muốn không có giới hạn thì chính cái làm xã hội tiến lên lại có thể khiến nó rối loạn....

Thế nên chẳng có sao nào thừa, cũng chẳng có sao nào một mình đủ dùng.

Khổng Tử nói: “Quân tử hòa nhi bất đồng” – quân tử hòa mà không đồng. Chữ “Hòa” hay ở chỗ nó chưa bao giờ bắt mọi thứ phải giống nhau. Một dàn nhạc mà mười bốn người cùng đánh một nốt chẳng gọi là hòa âm; một triều đình mà ai cũng muốn làm vua thì chắc chỉ còn cách kê thêm ghế.

Trung Dung lại nói: “Trí trung hòa, thiên địa vị yên, vạn vật dục yên” – đạt đến Trung Hòa thì trời đất đúng vị, vạn vật được nuôi dưỡng. Cái đáng chú ý ở đây là chữ “vị”: không bắt mọi thứ giống nhau, mà để mỗi thứ ở đúng chỗ của nó.

Đọc Tử Vi theo lối ấy mới bắt đầu thấy hay, bởi cùng một phẩm chất, người xưa cũng chẳng chỉ cho một cách biểu hiện.

Nói đến tài, Vũ Khúc, Thiên Phủ, Thái Âm đều liên quan đến của cải mà chẳng ai giống ai. Vũ Khúc thiên về làm ra, vận hành và tính hiệu quả; Thiên Phủ thiên về quản giữ, tích lũy và tạo nền tảng; Thái Âm thiên về sung túc, Điền Trạch và chất lượng đời sống. Ba người cùng có tiền mà cho ngồi chung một bàn tính sổ, chắc đã có ba cách tiêu.

Nói đến quyền lực lại càng không thể gom chung. Tử Vi có quyền lực của vị thế và chính danh; Thất Sát có quyền lực của quyết đoán và thực thi; Thiên Tướng có cái uy của Ấn; Liêm Trinh có sức nặng của quy củ và ranh giới. Cùng khiến người khác phải nghe nhưng lý do khiến người ta nghe hoàn toàn khác nhau.

Nói đến trí tuệ, Thiên Cơ giỏi phương án và ứng biến, Cự Môn giỏi phản biện, Thái Âm tinh tế, Thái Dương nhìn rộng, Thiên Lương có cái trí đi cùng kinh nghiệm và nguyên tắc, Thiên Đồng lại có kiểu thông minh sáng và nhanh, đặc biệt dễ thấy ở tư duy logic. Thành thử hỏi “sao nào thông minh nhất” vốn đã là một câu hỏi hơi oan cho hai chữ thông minh.

Nói đến biến động, Tham Lang muốn thêm, Phá Quân muốn bỏ. Một người bị cái chưa có kéo về phía trước, một người bị cái đã lỗi thời đẩy khỏi phía sau. Nói đến gìn giữ, Thiên Phủ giữ cơ nghiệp, Thiên Lương giữ nề nếp, Liêm Trinh giữ giới hạn, Thái Âm giữ mái nhà. Ngay đến cô độc cũng có nhiều kiểu: Vũ Khúc cô độc vì tình cảm thường phải đi qua một bộ óc quá thực tế; Thất Sát cô độc vì khí quá mạnh; Phá Quân cô độc vì nhiều khi đã nhìn thấy một ngã rẽ mà chẳng ai xung quanh hiểu tại sao phải rẽ.

Một chữ mà đã chia ra nhiều đường như thế thì con người làm sao chỉ có một nhãn?

Đó có lẽ mới là chỗ đáng suy nghĩ nhất sau mười bốn bài vừa rồi. Tử Vi Đẩu Số, nhìn từ tầng nền tảng của mười bốn chính tinh, thực ra chứa khá nhiều nhân sinh quan của người xưa. Họ không dùng những khái niệm tâm lý học hiện đại; họ mượn vua, tướng, kho tàng, ấn tín, mặt trời, mặt trăng, tài tinh, phúc tinh, sát tinh, hao tinh để nói về con người. Đằng sau đó là Âm Dương, Ngũ Hành, quân thần, chính danh, lễ pháp, thịnh suy, thành bại; là một thế giới trong đó con người không được hiểu như một cá thể đứng riêng, mà luôn nằm trong quan hệ với gia đình, cộng đồng, thời thế và vị trí của mình.

Cho nên đem mười bốn chính tinh chia ngay thành tốt – xấu, chính – tà , cát- hung là cách học tiện nhất, nhưng cũng là cách dễ làm hỏng chúng nhất. (SC chú: đây là lý do mà trình an lá số của HQSC không xếp các sao thành 2 cột tốt xấu nhưng các trình an lá số khác)

Tử Vi chẳng mặc nhiên là chính nhân quân tử chỉ vì mang Đế tọa. Phá Quân cũng chẳng tự nhiên thành tà ma chỉ vì mang chữ Hao. Đọc Kim Dung thì chuyện này càng dễ hiểu. Tiếu Ngạo Giang Hồ dựng lên cả một giang hồ đầy danh môn chính phái và Ma giáo, rồi từ từ làm cho ranh giới ấy rối tung. Nhạc Bất Quần mang danh Quân Tử Kiếm, đứng giữa Hoa Sơn chính phái, mà hai chữ quân tử cuối cùng lại trở thành một sự châm biếm; những người bị thiên hạ xếp vào tà môn cũng không vì cái nhãn ấy mà mọi tình nghĩa, khí phách, thiện ác đều giống nhau.

Kim Dung không làm thiện ác biến mất; ông chỉ không cho người đọc lấy môn phái thay cho việc nhìn người.

Tử Vi cũng vậy. Một Thất Sát quyết đoán có thể thành người dám gánh việc khó, cũng có thể thành kẻ liều lĩnh; Cự Môn phản biện có thể mở ra chân lý, cũng có thể thành thị phi; Thiên Lương có nguyên tắc có thể thành cột trụ, cũng có thể làm người bên cạnh nghẹt thở; Tham Lang ham muốn có thể sinh ra sức sống, sáng tạo và mở mang, cũng có thể thành tham dục; Phá Quân có thể cải cách một cơ chế đã mục, cũng có thể phá tan thứ vốn chẳng cần phá. Ngay Tử Vi, nếu cái tự tôn của Đế tinh đi quá giới hạn, thì chính phẩm chất làm nên người đứng đầu lại có thể khiến người ấy không còn nghe được ai.

Tốt và xấu nói cho đúng chỉ là hai mặt Âm Dương của cùng một phẩm chất. Kinh Dịch viết: “Nhất Âm nhất Dương chi vị Đạo.” Một Âm, một Dương, ấy gọi là Đạo. Âm không phải xấu, Dương không phải tốt; gìn giữ không mặc nhiên cao hơn phá bỏ, thuận theo không mặc nhiên hay hơn chống lại. Cái đáng xét là chúng đang ở đâu, vào thời nào, mạnh yếu ra sao, có được chế hóa hay không.

Chính Đẩu số Toàn Thư cũng không khuyến khích đánh giá một sao một cách phẳng như vậy. Trong hệ thống cổ điển, phải xét miếu vượng, lạc hãm, cung vị, Ngũ Hành sinh khắc, cát tinh sát tinh hội hợp. Cùng một sao nhưng thế đứng thay đổi thì biểu hiện cũng đổi. Cổ nhân còn nói: “Thủy thịnh Dương thương, Hỏa thịnh Âm diệt, nhị giả bất khả thiên phế, cố tri kỳ Trung giả, tư vi mỹ hĩ” – Thủy quá thịnh thì Dương tổn, Hỏa quá thịnh thì Âm diệt; không thể thiên lệch một phía, biết được chữ Trung mới là đẹp.

Chữ Trung ấy rất dễ bị hiểu nhầm thành cái gì cũng vừa vừa. Không phải thế. Một xã hội đang có chiến tranh mà đem mọi thứ chia đều cho cân bằng thì có khi thua trước khi kịp Trung Hòa; lúc ấy cần Thất Sát mạnh. Một tổ chức đã mục nát mà cứ Thiên Phủ ôm kho, Thiên Lương giữ nề nếp, chẳng ai chịu làm Phá Quân thì cái gọi là ổn định chỉ là đứng yên chờ chết. Một giai đoạn mở mang lại cần cái tham cầu của Tham Lang, cái cơ biến của Thiên Cơ, cái thực dụng của Vũ Khúc. Phát triển bất đối xứng vẫn có thể thành công, thậm chí nhiều cuộc phát triển lớn bắt đầu chính từ sự bất đối xứng.

Nhưng cái nhìn của người xưa rốt cuộc vẫn muốn trở về chính danh, đúng vị và bền vững. Thất Sát có thể được trao quyền lớn trong chiến trận nhưng không thể để cả thiên hạ sống mãi theo luật chiến trường; Phá Quân có thể được dùng lúc cải cách nhưng không thể ngày nào cũng cách mạng; Vũ Khúc có thể cứu một tổ chức khỏi thiếu tiền nhưng nếu cuối cùng mọi thứ đều quy thành tiền thì cái giàu vật chất ấy cũng có chỗ nghèo về văn hóa.

Trung Hòa không phải chia đều sức mạnh, mà là mỗi sức mạnh đều có chỗ dùng và không sức mạnh nào được phép nuốt cả hệ thống.

Đến đây mới thấy mười bốn chính tinh giống một nhân sinh quan hơn là mười bốn ngôi sao.

Người ta cứ ngẩng đầu nhìn ngọn núi xa, trong khi thứ khiến mình đi không nổi nhiều khi chỉ là một viên sỏi nhỏ dưới chân. Đồng nghiệp nói một câu, nghĩ ba ngày; một người quay lưng, buồn nửa tháng; thức ăn trên bàn nguội rồi mà trong lòng vẫn còn ngồi tính xem người ta có ý gì. Người xưa nói “Thiên hạ bản vô sự, dung nhân tự nhiễu chi” – thiên hạ vốn không có chuyện, người ta tự làm phiền mình.

Học Tử Vi cũng rất dễ mắc đúng bệnh ấy. Trong lòng đặt một cái cân thì gặp lá số nào cũng cân: sao này tốt, sao kia xấu; Tử Vi cộng một điểm, Phá Quân trừ một điểm; cát tinh thì mừng, sát tinh thì sợ. Bàn tính gảy rất nhanh, cuối cùng quên mất người đang ngồi trước mặt mình không phải một phép cộng, mà là một con người.

Và con người thì phức tạp hơn mười bốn chính tinh rất nhiều.

Bởi mười bốn chính tinh chúng ta vừa đi hết thực ra mới chỉ là lớp nền tảng mà thôi. Biết Thái Dương là gì chưa đủ để luận một Thái Dương; biết Cự Môn là gì cũng chưa đủ để luận một Cự Môn. Phải biết nó đang ở đâu, vào thế nào, được sinh hay bị khắc, sáng hay tối, có những sao nào cùng cung, tam phương tứ chính hội về những gì. Quan trọng hơn nữa là nó đang đứng cạnh ai.

Một người đang yên lành, cho thêm một người nữa vào đời, mọi thứ có thể khác ngay. Sao cũng thế.

Đến đây câu hát “Ở bên người ấy em có vui gì không?” mới thực sự có chỗ để dùng. Anh là Thái Dương, nhưng đứng cùng Cự Môn thì sao? Em là Vũ Khúc, nhưng đi với Thiên Phủ khác gì đi với Phá Quân? Thiên Cơ gặp Thiên Lương thì hai bên nâng nhau ở đâu, ghìm nhau ở đâu? Liêm Trinh gặp Tham Lang thì tình cảm, ham muốn và giới hạn quấn lấy nhau thế nào? Tử Vi đi với Thất Sát, một người cần chính danh, một người mạnh về quyết đoán, cuối cùng ai làm thay đổi ai?

Cùng một người, ở bên người ấy, quả thực có thể thành một phiên bản khác.

Nhưng vẫn chưa thể hỏi đơn giản rằng có vui hay không. Còn phải xem hai người gặp nhau ở đâu, ai đang đắc thế, ai đang thất thế, hoàn cảnh bên ngoài thuận hay nghịch, những ngôi sao khác xung quanh đang nâng đỡ hay cản trở. Đó chính là lúc từ tính chất sao bước sang quan hệ giữa các sao, rồi từ quan hệ giữa các sao mới dần đi vào cách cục.

Vì thế sau mười bốn chính tinh, chưa cần lao ngay vào những cách cục lớn. Cứ cho hai ngôi sao gặp nhau trước đã.

Tạm gọi là SAO ĐÔI.

Xem hai tính cách khi đứng cạnh nhau thì hợp nhau ở đâu, khắc nhau ở đâu, ai kéo ai lên, ai làm ai lệch đi; khi được đặt đúng vị trí thì thành cái gì, khi rơi vào hoàn cảnh bất lợi thì lại biến thành cái gì.

Cũng giống như căn phòng trong đoạn văn kia: đồ đạc nhiều quá thì phải biết dọn, thứ không còn cần thì bỏ, thứ đáng giữ phải giữ. Một lá số cũng không thể đọc bằng cách bê từng ngôi sao ra rồi giảng riêng từng món; cuối cùng vẫn phải nhìn xem chúng sống với nhau như thế nào.

Mười bốn bài vừa rồi của tôi, vì thế, mới chỉ là làm quen từng người. Tiếp theo sau đây mới đến đoạn thú vị: mời họ ngồi chung một bàn.

Lúc ấy mới biết Tử Vi có thật sự ra dáng Tử Vi không, Thất Sát còn ngang được đến đâu, Thiên Lương giữ nổi ai, Tham Lang rủ được người nào đi chơi, Phá Quân định phá cái gì; và quan trọng hơn cả, ở bên người ấy, mỗi ngôi sao sẽ trở thành một phiên bản như thế nào