Thiên Cơ — À ơi, hoa cải lên trời

“À ơi, hoa cải lên trời,

Rau răm ở lại chịu lời đắng cay…”

Mấy cậu mợ Thiên Cơ nghe câu này chắc không khóc ngay đâu, các nó sẽ ngồi nghĩ xem tại sao hoa cải lại lên trời, đi từ bao giờ, vì đâu mà đi, nếu ngày ấy mình làm khác thì liệu hôm nay rau răm có phải ở lại hay không. Nghĩ một hồi, chuyện tình chưa chắc giải quyết được mà đầu đã thêm vài sợi tóc bạc.

Bởi Thiên Cơ vốn là cái đầu nảy số siêu nhanh như chip Intel Core Ultra 9, AMD Ryzen 9 hay Apple M5 Max vậy.

Đẩu Số Toàn Thư nói “hữu linh cơ ứng biến chi chí, uyên ngư sát kiến, tác sự hữu phương” – có tài ứng biến, nhìn sâu thấy kỹ, làm việc biết tìm phương pháp;

Lại khen “tác sự hữu thao lược, bẩm tính tối cao minh” – làm việc có mưu lược, tư chất cao minh.

Nếu Thái Âm khéo kiểu “bé ba” VF3, ngõ nhỏ vẫn lách, chỗ chật vẫn xoay, chậm một tí nhưng áo quần chẳng xước; thì Thiên Cơ khéo kiểu tay đua Công thức 1, mắt thấy khe thì tay đã đánh lái, người khác còn hỏi “có vượt được không?” thì nó đã sang làn.

Bởi vậy cái tài của Cơ không chỉ ở biết nhiều, mà ở thấy sớm nửa nhịp, nghĩ trước một bước, đường cùng vẫn tìm ra đường khác.

Trí tuệ trong Tử Vi cũng mỗi sao một vẻ. Thái Dương sáng mà rộng, nhìn đại cục rồi thích đem cái sáng ấy soi cho người; Thiên Lương là trí của người từng trải, biết phép, biết đạo, biết lúc tiến lúc lui; Thái Âm tinh tế, giỏi những chỗ nhỏ mà sâu; Thiên Đồng thông minh, logic, học nhanh. Còn Thiên Cơ là trí của phương án: việc vừa đưa đến đã nghĩ được vài cách làm, cửa chính khóa thì ngó cửa sau, đường cũ đông quá thì tự tìm đường vòng.

Thế nên Cơ hợp với cái mới, máy móc mới, công nghệ mới, cách làm mới; làm kỹ thuật được, làm nghệ thuật cũng hay, vì sáng tạo chẳng qua là nhìn cái thiên hạ đã nhìn mãi rồi mà xoay nó sang một góc khác. Làm thầy bói cũng hợp, bởi nghề này cần nhất cái tài nhìn một điểm mà nối ra cả mạng lưới;

Cổ thư nói Cơ gặp Lương “tất hữu cao nghệ tùy thân”, thường có kỹ nghệ cao theo người.

Khi an sao thấy Cơ luôn bên cạnh Tử Vi mới thấy cái thân phận của người có tài. Thiên Lương giống một ông thân vương, chú bác trong nhà vua, địa vị vốn đã cao, tiếng nói vốn đã nặng; Toàn Thư nói Thiên Lương “hiển vu vương thất chức vị”, lại có thể “vị chí đài tỉnh”. Thiên Cơ thì giống một mưu sĩ nhờ giỏi mà được tiến cử vào triều, cổ thư gọi đúng là “Tá Đế lệnh dĩ hành sự”: ngồi gần vua để nghĩ kế, giải việc, xoay thế.

Thời nay nhìn hình ảnh đại quân sư Vương Hỗ Ninh đứng sau nhiều đời lãnh đạo Trung Quốc cũng dễ hình dung cái dáng ấy: không nhất thiết phải là người đứng trước ánh đèn, nhưng những bài toán khó lại cần một cái đầu ở phía sau. Thiên Cơ được ngồi cạnh Tử Vi bởi tài, còn Thiên Lương đứng cạnh bởi cả vai; thành thử cùng gần vua, nhưng phẩm trật và bổng lộc của ông thân vương thường vẫn hơn anh quân sư khá khá.

Khổ nỗi, đầu chạy nhanh quá thì miệng dễ giục, chân dễ vội. Thất Sát nóng như thanh kiếm vừa nung, đứng gần đã thấy bỏng; Liêm Trinh nóng khi người khác bước qua cái vạch của mình; Thiên Cơ nóng phần nhiều vì sốt ruột: đầu tôi đã tới bước năm, sao ông còn loay hoay bước hai? Cái hấp tấp ấy cũng khác Thiên Đồng: Đồng chạy vì vui, vì thích; Cơ chạy vì nó đã nhìn thấy đoạn phía trước.

Và đây mới là cái khổ lớn nhất của Thiên Cơ: nghĩ nhanh hơn làm, nghĩ nhiều hơn sống. Một việc chưa xong đã nảy ba ý khác; một câu người ta nói hôm qua có thể đem về nghĩ thêm năm nghĩa; một con đường đã chọn vẫn ngoái sang đường bên cạnh xem liệu bên ấy có nhanh hơn không. Toàn Thư nói đến Thiên Cơ là có chữ “biến”, vào hạn thì “sự tất hữu biến canh” – việc thường có thay đổi. Biến đúng lúc là tài, biến liên tục thành lao tâm; nghĩ đúng chỗ là mưu, nghĩ quá chỗ thành cả nghĩ. Những cách Cơ gặp Linh Hỏa mà cấu trúc xấu càng phải dè chừng cái đầu tự đốt lấy mình: thân đã nằm xuống mà trong óc vẫn họp, chuyện đã qua rồi mà vẫn dựng thêm đủ đường “giá như”.

Thế nên câu hát “hoa cải lên trời, rau răm ở lại” lại hóa hay. Hoa cải đã đi thì cho nó đi; rau răm còn ở đây thì sống đời rau răm. Có người đã rời mình, có việc đã làm sai, có nước cờ tính kỹ vẫn thua; đừng lấy cái đầu vốn rất thông minh ra tra tấn mình bằng thêm mười bảy phương án về một ván cờ đã hết.

Nguyễn Công Trứ từng viết: “Người có biết ta chăng thì chớ, chẳng biết ta, ta vẫn là ta.” Thiên Cơ đi hết nửa đời có lẽ mới thấm được cái nhàn ấy: không phải hết thông minh, mà thôi bắt cái đầu thông minh làm việc suốt ngày; không phải hết mưu, mà biết việc nào đáng mưu; không phải chạy chậm đi, mà biết đường nào đáng chạy đến cùng.

Tay đua giỏi đâu phải người giữ chân ga từ đầu đến cuối; còn phải biết phanh, biết vào pit, biết giữ lốp, biết đoạn nào cần vượt và đoạn nào cứ để người khác vượt mình.

Thiên Cơ cũng vậy: nhanh là tài, biến là dụng, tĩnh mới là công phu.

Hoa cải đã lên trời thì thôi;

rau răm còn ở lại,

cứ xanh cho hết một đời rau răm.