Thất Sát — Ông Ba Mươi giữa rừng già

Người xưa vẫn gọi chúa sơn lâm là ông Hổ, ông Hùm, ông Ba Mươi.

Hổ không sống thành đàn. Một mình một cõi, một mình săn mồi, một mình đi giữa rừng sâu. Hổ biết rình, biết chờ, biết chọn con mồi; nhưng một khi đã vồ thì rất dứt khoát. Chẳng cần tiền hô hậu ủng, một mình giữa rừng già vẫn cứ là chúa sơn lâm.

Thất Sát có cái khí chất ấy.

Đẩu Số Toàn Thư gọi Thất Sát là “Đẩu trung chi thượng tướng” (斗中之上將) – Trong Số thì đây là sao ở đẳng cấp Thượng tướng; lại gọi là “thành bại chi cô thần” (成敗之孤辰) – ngôi sao dù Thành và Bại đều một mình. Chữ cô 孤 rất đắt: làm tướng mà cô, nhiều trận chẳng trông được vào ai; đường tự mình mở, thành tự mình giành, bại cũng tự mình nuốt.

Thất Sát vì thế không thích bị sai khiến. Muốn họ làm việc, nhiều khi khích tướng dễ hơn khiển tướng. Bảo phải làm thế này thế kia chưa chắc đã thích, nhưng thử nói “việc này khó lắm, chắc không làm nổi đâu”, trong bụng đã có lửa.

Thất Sát thích được khen, ghét bị chê. Khen đúng một câu, đang mệt cũng cố làm nốt. Chê trúng lòng tự ái, ngoài mặt tỉnh bơ nhưng trong lòng đã muốn làm cho bằng được. Càng khó, càng có chút “không thể”, lại càng muốn thử. Việc cần năm người, nó thường nghĩ trước: một mình liệu làm được đến đâu?

Nghĩ đến cái khí tức ấy lại nhớ Trương Phi ở cầu Trường Bản. Một viên tướng dũng mãnh đứng chặn cầu, phía trước là quân Tào, phía sau là đường lui của quân mình. Chuyện qua bao đời có thực có hư, nhưng cái dáng một người đứng chắn một cây cầu trước thiên quân vạn mã thì rất Thất Sát.

Không hỏi có bao nhiêu người đứng cùng. Cứ đứng đã.

Trong Hình tính phú, đọc được câu ví: “Thất Sát như Tử Lộ bạo hổ bằng hà” (七殺如子路暴虎馮河). Bạo hổ 暴虎 là tay không đánh hổ, bằng hà 馮河 là không thuyền mà cứ lội qua sông. Cái hay và cái dở đều ở đó: dũng quá dễ thành liều, tự lực quá dễ thành cậy sức.

Khó cũng tự lo, đau cũng tự chịu. Quen cho người khác thấy mình mạnh, đến lúc yếu lại chẳng biết phải yếu thế nào.

Nhưng ông Ba Mươi cũng có ngày dẫm phải bẫy.

Rừng già đâu phải lúc nào cũng chiều chúa sơn lâm. Có ngày săn được mồi, có ngày đói; có lúc một tiếng gầm cả rừng im, cũng có ngày chân đau, bụng rỗng, muốn chạy mà không còn chạy được như trước.

Đến đây mới nhớ cụ Nguyễn Du viết về Từ Hải:

“Hùm thiêng khi đã sa cơ cũng hèn!”

Cái đắt nằm ở hai chữ sa cơ. Cụ Tố Như không bảo hùm hết thiêng. Ông Hùm vẫn là ông Hùm, chỉ là cơ đã mất, thế đã đổi.

Thất Sát chịu đau được, chịu khổ được, nhưng rất khó chịu cảnh mình không còn ở thế mạnh. Đang làm việc lớn phải quay về làm việc nhỏ; đang rộng tay, nay mua gì cũng phải tính; ngày trước giúp người, giờ có lúc phải nhờ người. Đau không hẳn vì thiếu, mà vì biết mình đang sa cơ nhưng không muốn ai nhìn thấy.

Thế là gồng.

Nhưng chân bao nhiêu thì đi giày bấy nhiêu. Có hai đồng thì sống bằng hai đồng. Chưa đánh được trận lớn thì giữ quân. Ông Hùm nằm im dưỡng thương vài hôm đâu có biến thành mèo.

Toàn Thư thỉnh thoảng nhắc đến mấy chữ “tác sự tiến thoái” (作事進退) – làm việc biết tiến, biết lui. Tiến, Thất Sát vốn giỏi. Thoái, nhiều khi phải trả giá mới học được. Thất Sát trẻ thích chứng minh mình làm được; Thất Sát từng trải mới hiểu có những việc làm được nhưng không cần làm.

Còn một mảng chìm rất ít người để ý của Thất Sát: cô độc nhưng nặng tình.

Chữ cô 孤 không có nghĩa là vô tình. Thất Sát chẳng cần thân với cả thiên hạ, nhưng một hai người đã thật sự bước vào lòng thì lại khác. Cái tình ấy ít lời, chẳng mềm, đôi khi còn cộc; nhưng người đã nhận là người của mình thì rất khó bỏ.

Nguyễn Du tả Từ Hải chết giữa trận mà vẫn:

“Trơ như đá, vững như đồng,

Ai lay chẳng chuyển, ai rung chẳng dời.”

Vậy mà Ms Kiều vừa đến:

“Lạ thay oan khí tương triền!

Nàng vừa phục xuống, Từ liền ngã ra.”

Thiên quân vạn mã không làm ngã được. Một người đàn bà phục xuống thì ngã.

Cái tình của Thất Sát có khi là thế. Người ngoài chê mười câu chẳng sao, người mình coi trọng chê một câu lại nhớ rất lâu. Người ngoài bảo không làm nổi còn có thể làm cho họ xem; người mình tin nói một câu thất vọng mới thật sự đau.

Thất Sát không đa tình. Thất Sát nặng tình.

Ông Hùm đi một mình không có nghĩa là chẳng có gì để thương. Cả cánh rừng rộng thế, đâu cần thân với muôn loài. Nhưng cái hang của mình, đàn con của mình, khoảng rừng mình đã nhận là lãnh địa thì đụng thử xem.

Thế Lữ viết trong Nhớ rừng:

“Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?”

Cái đau không chỉ vì mất rừng, mà còn vì nhớ rừng.

Thất Sát cũng thế. Thứ không cần thì bỏ rất nhanh, người không đáng thì quay lưng cũng nhanh. Nhưng một người, một nơi, một quãng đời đã thật sự nhận vào lòng thì đi xa mấy vẫn để nguyên một góc ở đấy. Có khi vì tình quá nặng nên chẳng dễ để nhiều người bước vào.

Vậy nên “thành bại chi cô thần” càng ngẫm càng hay. Thành rồi mới biết người ta tìm đến mình vì cái gì. Bại rồi mới biết ai tìm đến mình vì chính mình.

Ngày có rượu, bàn nào chẳng đông.

Hết rượu mới biết ai còn chịu ngồi.

Thất Sát đi qua vài phen thành bại mới già được. Trẻ thì cho một ngọn núi là muốn trèo, bảo không trèo nổi càng muốn trèo. Nhưng trèo đủ nhiều rồi mới hiểu: không phải ngọn núi nào cũng đáng trèo, không phải lời chê nào cũng cần trả lời, không phải trận nào cũng đáng đem hết quân ra đánh.

Ông Hùm trẻ gầm để cả rừng biết mình ở đó.

Ông Hùm già chẳng cần gầm nữa.

Cái dũng vẫn còn, cái uy vẫn còn, cái tình vẫn nặng. Chỉ là không còn phải mang tất cả ra chứng minh với thiên hạ.

Sa cơ thì nhận là sa cơ. Đói thì kiếm ăn. Đau thì dưỡng thương. Người cần đi cứ để đi. Người còn lại thì nhớ lấy.

Một mùa đói không làm ông Ba Mươi thôi là chúa sơn lâm.

Rừng vẫn còn đó. Chẳng việc gì phải gầm....