Thái Dương — Có một thời khóc than, mới hiểu đời đá vàng

Các đồng chí Thái Dương không phải sinh ra đã được đứng giữa trời quang mây tạnh.

Mặt trời có lúc mới mọc, có lúc đứng giữa trời, có lúc ngả về Tây. Bởi vậy, cùng là Thái Dương nhưng có cậu sớm hiển đạt, có mợ phải đi một quãng rất dài mới tìm được chỗ đứng. Có thím ánh sáng chiếu được ra ngoài, có dì mang ánh sáng ấy cả đời mà vẫn lao tâm phí lực.

Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư gọi Thái Dương là “nhật chi tinh dã”, lại nói: “Nãi tạo hóa chi biểu nghi, tại số chủ nhân hữu quý khí, năng vi văn vi võ.”

Là biểu nghi của tạo hóa, trong số chủ người có quý khí, có thể theo văn, cũng có thể theo võ.

Nhưng đáng lưu tâm hơn là mấy chữ cổ nhân dùng để tả tính người Thái Dương:

“Chủ nhân trung cảnh, bất giảo thị phi.”

Trung trực, ngay thẳng, không thích so đo thị phi.

“Bẩm tính tối thông minh, từ ái lượng khoan đại.”

Tư chất thông minh, có lòng từ ái, độ lượng rộng rãi.

Có lẽ cái đẹp của Thái Dương nằm ở đó. Mặt trời đâu có soi sáng chỉ để hỏi người dưới đất có biết ơn mình hay không.

Người mang nhiều khí chất Thái Dương cũng thường như vậy. Thấy việc thì muốn làm, thấy trách nhiệm thì muốn gánh. Mệt cũng ít kể, trong lòng đầy chuyện vẫn cố giữ dáng vẻ đường hoàng. Không phải họ không biết đau, chỉ là mặt trời có cái khó của mặt trời: đã quen chiếu sáng thì nhiều lúc không biết phải tối đi như thế nào.

Người khác gặp gánh nặng có thể đặt xuống nghỉ, kệ xác đời. Thái Dương nhiều khi đổi đòn qua vai kia rồi gánh tiếp. Đến khi vai tím mới biết đòn gánh nặng, chân rớm máu mới biết con đường mình chọn xa đến đâu.

Cho nên đừng nghĩ Thái Dương chỉ nói về may mắn và quý hiển.

“Chư cát tập tắc giáng trinh tường, xử hắc tinh tắc lao tâm phí lực.”

Gặp nhiều cát tinh thì tốt lành; rơi vào chỗ tối thì lao tâm phí lực.

Có những Thái Dương, đời không hề nhàn hạ vinh quang. Giống người gánh hàng vào chợ từ khi trời chưa sáng: đòn gánh cứa vai, chân còn dính bùn, phía trước chưa thấy chợ đâu nhưng vẫn phải đi. Không phải vì biết chắc hôm nay bán được bao nhiêu, mà bởi gánh đã ở trên vai thì phải đưa nó đến nơi.

Nhưng cùng là mặt trời, mỗi thời khắc lại khác nhau:

“Tại Dần Mão vi sơ thăng, tại Thìn Tỵ vi thăng điện, tại Ngọ vi nhật lệ trung thiên.”

Ở Dần Mão là mặt trời mới mọc; Thìn Tỵ dần lên cao; tới Ngọ là “nhật lệ trung thiên” – mặt trời rực rỡ giữa trời. Đến Dậu là “Tây một” – mặt trời lặn về Tây.

Vẫn một mặt trời ấy, nhưng có bình minh, chính Ngọ và hoàng hôn.

Đời người cũng thế. Có lúc tài năng mới nhú như mặt trời đầu núi, chưa ai nhìn thấy. Có lúc đúng thời đúng chỗ, ánh sáng tự nhiên chiếu rất xa. Lại có những đoạn cố gắng rất nhiều mà vẫn như nắng cuối chiều.

Mặt trời xuống núi không phải mặt trời đã mất. Chỉ là một vòng sáng đã đi hết hành trình của nó.

Thái Dương đi lâu rồi cũng phải học cách phân biệt giữa gánh vác và ôm việc, giữa rộng rãi và dễ dãi, giữa không so đo với việc để người khác mặc nhiên coi sự tử tế của mình là bổn phận.

Bởi Toàn Thư cũng nói Thái Dương thích gặp Phụ Bật, Lộc Tồn; được Tả Hữu, Xương Khúc, Khôi Việt tam hợp củng chiếu Tài Quan thì tầng quý hiển càng cao.

Ánh sáng cũng cần có nơi để tụ. Người có năng lực cũng cần người đồng hành. Mặt trời soi được vạn vật, nhưng không có nghĩa phải mang cả vạn vật trên vai.

Thuở trẻ thường nghĩ mạnh là không được ngã, quý là phải hơn người, sáng là không được để ai nhìn thấy bóng tối của mình. Đi nửa đời giông bão rồi mới hiểu: người mạnh không phải chưa từng cúi xuống, mà cúi xuống buộc lại dây giày rồi vẫn tiếp tục đi.

Khóc cũng được. Mệt cũng được. Có đoạn phải nghỉ cũng chẳng sao.

Toàn Thư nói Thái Dương “chu thiên lịch độ, luân chuyển vô cùng” – vận hành khắp chu thiên, xoay chuyển không cùng.

Không có buổi trưa nào mặt trời đứng mãi trên đỉnh đầu. Nhưng cũng chẳng có đêm nào giữ được mặt trời mãi mãi.

Đến đây mới thấy câu hát của Vũ Thành An thật hợp:

“Có một thời khóc than, mới hiểu đời đá vàng.”

Đi qua đủ nhiều, cái quý của Thái Dương không còn nằm ở chuyện lúc nào cũng phải tỏ ra mạnh. Mà là từng yếu nên biết thương người yếu; từng mất nên biết quý cái còn; từng bị hiểu lầm nên bớt vội phán xét.

Đã từng đứng trong bóng tối mà vẫn không học cách sống tối tăm.

Bị phụ bạc mà không học cách phụ bạc. Chịu thiệt mà không trở nên nhỏ nhen. Thất bại mà không vì thế phủ nhận cả cuộc đời.

Có lẽ đến lúc ấy mới hiểu hết mấy chữ cổ nhân dành cho Thái Dương:

“Trung cảnh, bất giảo thị phi.”

“Từ ái, lượng khoan đại.”

Bùn dưới chân rồi sẽ khô. Vết chai trong lòng bàn tay rồi sẽ dày. Con ngõ hẹp đi đủ lâu rồi cũng đến chỗ rộng.

Thái Dương không đáng quý vì chưa từng có đêm tối. Đáng quý là “có một thời khóc than”, đi qua đủ đời đá vàng mà cuối cùng vẫn giữ được ánh sáng của mình