Liêm Trinh — Anh còn nợ em · Học quán Sơn Chu

“Anh còn nợ em…”

Có những món chẳng bao giờ được ghi thành giấy nợ. Một câu chưa nói, một việc chưa xong, một người đã đi xa, một ân tình chưa trả, một nỗi ấm ức tưởng quên rồi mà lâu lâu vô tình ai đó nhắc lại phải vẫn thấy đau.

Người khác quên được thì quên. Liêm Trinh nhiều khi lại Giữ.

Tử Vi Đẩu Số Toàn Thưcó một câu về Liêm Trinh rất đáng nổi tiếng:

廉貞清白能相守-Liêm Trinh thanh bạch năng tương thủ.

Câu này nằm trong Nữ mệnh Cốt tủy phú, nguyên văn dùng để luận nữ mệnh. Chữ “守Thủ” ở đây trước hết phải đặt trong quan niệm đạo đức của thời xưa, nói đến sự thanh bạch và gìn giữ tiết hạnh; không thể cắt riêng câu ấy rồi bảo cổ nhân định nghĩa Liêm Trinh là người cố chấp.

Nhưng chữ “Thủ” – giữ lại gợi đúng một cái gì rất Liêm Trinh.

“Tại Đẩu tư phẩm trật, tại số tư quyền lệnh.” - Ở trên Trời thì coi phẩm trật, trong số thì coi quyền lệnh.

Liêm Trinh vốn đã có cái rạch ròi của phẩm trật, thứ bậc, khuôn phép và quyền lệnh. Bởi vậy cái “giữ” của Liêm không giống Thiên Phủ. Phủ giữ vì muốn ổn định và bảo toàn. Cũng không giống Tử Vi giữ vì vị thế, thể diện và cái thế của người đứng đầu. Lại càng khác Vũ Khúc, thứ gì không còn giá trị thực tế nhiều khi có thể nghiến răng mà cắt.

Liêm Trinh khó hơn. Liêm giữ vì đã có Tình. Mà chữ Tình ở đây đừng vội hiểu chỉ là tình trai gái. Đó có thể là tình với cha mẹ, anh em, bạn bè. Là nghĩa với một người từng giúp mình. Là một công việc đã bỏ vào đó mười năm tuổi trẻ. Là danh dự bị ai đó chạm tới. Là một câu nói năm xưa vẫn chưa nuốt trôi. Là người đã không còn đi cùng nhưng trong lòng vẫn dành cho họ một chỗ.

Thậm chí ghét một người cũng là một thứ Tình. Bởi phải còn để tâm thì mới còn giận. Không còn tình nữa, nhiều khi đến ghét cũng lười.

Toàn Thư còn viết về Liêm Trinh::

觸之不可解其禍，逢之不可測其祥。-Xúc chi bất khả giải kỳ họa, phùng chi bất khả trắc kỳ tường. (Chạm vào thì cái họa khó gỡ, gặp vào thì cái tốt cũng khó lường.)

Đừng vội hiểu câu ấy thành một lời phán rằng Liêm Trinh lúc nào cũng hung hiểm. Ngay sau đó cổ thư liên tục xét Liêm gặp ai, ở đâu: gặp Đế tọa thì “chấp uy quyền”, gặp Lộc Tồn chủ phú quý, gặp Văn Xương thì “hảo lễ nhạc”; còn rơi vào những tổ hợp xấu lại chuyển sang một bộ mặt khác.

Đây mới là chỗ thú vị của Liêm. Liêm không bao giờ là một ngôi sao dễ hiểu. Nó có tính Tà như Hoàng Dược Sư trong tiểu thuyết Kim Dung

Gặp cái gì, Liêm rất dễ nhập vào cái đó. Đã quý thì quý sâu. Đã ghét thì ghét rõ. Đã tin thì muốn giữ. Đã thấy sai thì khó coi như không thấy.

Cho nên cùng một chữ “giữ”, Thiên Phủ có thể giống người cất của vào kho, đóng cửa lại rồi yên tâm đi ngủ.

Liêm Trinh thì giống người cầm một quả trứng sống trong tay. Vì quý nên sợ rơi. Vì sợ rơi nên nắm chặt. Càng nắm chặt lại càng sợ mất.

Đến lúc vỏ trứng vỡ trong lòng bàn tay mới ngẩn ra: có những thứ mất đi không phải vì mình buông, mà chính vì mình đã giữ quá chặt.

Đó là cái khổ của chữ Tình.

Một người Liêm Trinh có thể dứt khoát ngoài miệng mà trong lòng chưa chắc đã dứt. Có thể bảo “thôi, kệ” nhưng tối về vẫn nghĩ. Có thể nhiều năm không gặp một người, nhưng nhắc đúng câu chuyện cũ là cả đoạn ký ức lại trở về.

Nợ một lời xin lỗi. Nợ một câu cảm ơn. Nợ một lần được nói cho ra nhẽ. Nợ một người một ân tình. Có khi chẳng còn nợ ai cả, chỉ là tự mình chưa chịu xóa món nợ ấy trong lòng.

“Anh còn nợ em…”

Nghe tưởng chỉ là tình yêu, nhưng đem đặt cạnh Liêm Trinh lại thấy chữ nợ rộng hơn nhiều. Có người nợ cha mẹ một lần trở về. Có người nợ bạn cũ một lời cảm ơn.

Có người mang ơn một người đã giúp mình từ hai mươi năm trước, đến giờ người ta quên rồi mà mình chưa quên.

Có người lại “nợ” chính kẻ từng làm mình đau: nợ một câu trả lời, một lần phân thắng thua, một ngày nào đó phải chứng minh cho họ thấy họ đã sai.

Ân cũng giữ. Oán cũng giữ. Thương cũng giữ. Ghét cũng giữ.

Đó mới là cái đáng sợ của chữ Tình: không phải chỉ cái mình yêu mới trói được mình. Cái mình hận cũng trói được mình y như thế.

Toàn Thư có lúc nói Liêm Trinh “tâm ngoan tính cuồng”. Đọc và hiểu cầu này bằng góc nhìn thời này thì rất nặng nề, và không nên bê nguyên cách phán xét con người của cổ thư sang thời hiện đại. Nhưng ít nhất nó cho thấy cổ nhân nhìn Liêm Trinh là một ngôi sao không có phong cách lờ nhờ. Nó có cường độ, biên độ lớn pha lẫn với tính “độc lạ Bình Dương”; gặp cát có thể thành quyền, thành quý, thành lễ nhạc; gặp hung lại có thể đi rất xa theo chiều ngược lại.

Bởi thế, trưởng thành của Liêm Trinh không phải là trở thành người vô tình.

Ngược lại: Có Tình vẫn cứ có Tình. Nhưng đừng để Tình thành chấp.

Nhớ ơn nhưng đừng biến ơn thành món nợ cả đời không trả nổi.

Giữ nghĩa nhưng đừng vì hai chữ nghĩa tình mà giữ mãi một mối quan hệ đã làm cả hai cùng khổ.

Có nguyên tắc nhưng đừng nghĩ chỉ mình mới có chân lý.

Bị phụ bạc thì đau, nhưng đừng giữ cái đau ấy lâu đến mức người kia đã sống cuộc đời khác còn mình vẫn ngồi canh một vết thương cũ.

Oán khí giống như bốc một nắm bùn định ném người. Chưa biết người kia có bẩn không, bàn tay mình đã bẩn trước.

Lùi một bước đôi khi không phải nhận thua. Chỉ là mở những ngón tay đang siết lại.

Quả trứng nâng nhẹ trong lòng bàn tay thì còn nguyên. Có những người không còn duyên thì thôi cưỡng cầu. Có những chuyện đã hết thì lật trang. Có những gánh đã mang đủ xa thì đặt xuống.

Bởi thế, câu “Liêm Trinh thanh bạch năng tương thủ” vốn thuộc Nữ mệnh Cốt tủy phú, không nên ép thành một định nghĩa tính cách cho tất cả nam nữ.

Nhưng mượn một chữ “thủ” để ngẫm về Liêm, lại thấy một chuyện rất đời:

Biết giữ là cái quý của người có Tình.

Biết buông mới là cái khó của người nặng Tình.

Có những món nợ phải trả. Có những món nợ phải nhớ.

Nhưng cũng có những món nợ, đến một ngày chỉ cần mỉm cười mà xóa đi.

“Anh còn nợ em…”

Có khi người kia chẳng còn cần mình trả nữa.

Chỉ là Liêm Trinh vẫn còn nợ chính mình một lần chịu buông.