La bàn phong thủy (5): Kết luận, tự đánh giá và tài liệu tham khảo

La bàn như một mâm ghép giữa Dịch lý và tín niệm dân gian; mười tầng mà hầu hết la bàn đều có; giới hạn của đề tài và danh mục tài liệu tham khảo.

Phần này gồm kết luận của đề tài, phần nhóm nghiên cứu tự đánh giá thành quả, cùng danh mục tài liệu tham khảo.

Kết luận

La bàn phong thủy là dụng cụ không thể thiếu để thầy phong thủy định vị, phân biệt bốn khoa "Long, Sa, Thủy, Huyệt". Thầy phong thủy tùy sự truyền dạy của thầy mình và nhu cầu riêng mà thêm bớt tầng bàn và nội dung của la bàn cho hợp với công việc thực tế. La bàn giống như bản chỉnh lý tóm yếu của hệ thống thuật số phong thủy tích lũy qua nhiều đời: vừa có Dịch lý và tư tưởng khí luận một mạch nối liền với Lý học Tống Minh, vừa đậm màu sắc kiêng kỵ của văn hóa bình dân, như một mâm ghép dung hòa cả thánh lẫn tục. Sau khi được các thầy kham dư và các nhà Lý học "thần hóa", dụng cụ này ngoài việc chỉ phương vị, xét cát hung, còn trở thành một hệ thống tri thức có thể hô ứng với vũ trụ vạn vật.

Trong tư tưởng Âm dương Ngũ hành truyền thống Trung Quốc, tự nhiên vốn là một chỉnh thể mà các bộ phận liên hệ, cảm ứng lẫn nhau. Vũ trụ quan bắt nguồn từ Dịch Kinh ấy ảnh hưởng sâu sắc đến kết cấu phân tầng của la bàn. Ở giữa là Thiên trì tượng trưng cho Thái cực; từ trục Tý Ngọ chia thành Lưỡng nghi, hợp thêm Mão Dậu thành Tứ tượng, thêm bốn góc thành Bát quái. Bát quái định hướng rồi thì Thiên bàn, Địa bàn, Nhân bàn lần lượt được lập, ứng với câu trong Hệ từ thượng truyện: "Sự động của sáu hào là đạo của Tam cực." Sự biến động của Âm dương ẩn chứa thông tin bao la vạn tượng. Trong hệ thống tri thức của la bàn, các hệ thống thuật số như Âm dương, Ngũ hành, phối quẻ, Nạp giáp, Thiên tinh, sau khi tác động lẫn nhau, được quy thành "số" và "chữ" trên mặt bàn, trở thành một tổ hợp ký hiệu tượng trưng có ý nghĩa. Chẳng hạn Cấn, Tốn, Đoài hợp thành "Tam cát"; gò núi tròn đẹp nằm ở các phương này là "cát sa".

Nghiên cứu căn cứ vào nguyên lý tác dụng của các tầng bàn mà chia thành bốn hệ thống: tầng phương vị, tầng quái lệ, tầng tinh tú và tầng Cửu tinh – Thiên tinh. Nhưng bốn hệ thống này không vận hành độc lập, tách rời nhau. Trái lại, muốn tìm được phương vị cát lợi cho Long, Sa, Thủy, Huyệt thì phải cân nhắc, phối hợp các tầng với nhau: không được phạm sai thác, không vong ở phân kim, cũng không được chọn chỗ hung tinh tọa lạc. Quá trình thao tác la bàn có thể nói là quá trình liên tục kiểm nghiệm, cân nhắc và chọn lọc.

Tự đánh giá thành quả

Đề tài muốn thông qua việc sưu tập các loại hình vẽ la bàn phong thủy và văn hiến để quy nạp nguyên lý, tác dụng của từng tầng bàn. Trong số la bàn đã sưu tập, phức tạp nhất là la bàn ba mươi tám tầng trong La kinh giải của Hùng Tông Nham; kế đến là ba mươi sáu tầng trong La kinh thấu giải của Vương Đạo Hanh và ba mươi ba tầng trong La kinh đỉnh môn châm của Từ Thí Khả. Các la bàn còn lại phần nhiều có từ mười đến hai mươi bốn tầng.

Nếu lấy mười tầng làm chuẩn, phần lớn la bàn đều có: Thiên trì, Bát quái, Chính châm hai mươi bốn sơn, Phùng châm hai mươi bốn sơn, Cửu tinh, Thấu địa lục thập long, Xuyên sơn thất thập nhị long, Trung châm hai mươi bốn sơn, Nhị thập tứ Thiên tinh và Nhị thập bát tinh tú. Nói cách khác, mặt bàn một chiếc la bàn phong thủy đại thể bao gồm mười tầng này.

Ban đầu, nhóm nghiên cứu cho rằng Tam châm Tam bàn là phần cốt cán của La kinh, hẳn là các tầng trọng điểm mà thầy phong thủy dựa vào khi hành nghề. Khảo xét kỹ mới thấy nguyên lý và tác dụng của Tam châm Tam bàn trong các sách không thống nhất; những cách giải thích nguyên lý khác nhau ảnh hưởng cả đến thứ tự các vòng lẫn mục đích thao tác. Tác dụng của Phùng châm và Trung châm phải đến sau La kinh bát vụ tập của Diệp Cửu Thăng đầu đời Thanh mới được phân định rõ. Về cơ bản, việc vận dụng La kinh và sự mở rộng tầng bàn vẫn lấy Địa bàn Chính châm làm chủ; các tầng phân kim thuộc Chính châm mới là chỉ tiêu tham khảo quan trọng khi chọn phương vị tốt cho âm trạch và dương trạch.

Sách phong thủy nhiều đến mức "trâu kéo đổ mồ hôi, chất đầy nhà", lại có nhiều sách được tư nhân cất giữ bí mật, sưu tầm không dễ. Tư liệu văn hiến của đề tài còn cần được thu thập rộng hơn nữa thì mới có thể suy xét sâu hơn về khác biệt và diễn biến của cách chia tầng La kinh theo vùng miền và niên đại.

Sau một năm sưu tập, đề tài bước đầu chỉnh lý được bốn mươi loại tầng bàn la bàn phong thủy. Nhưng cũng nhận thấy văn hiến La kinh trước Minh, Thanh phần nhiều chỉ bàn về "châm pháp", hoặc là những bài ngắn chép trong văn tập, không rõ tác giả và niên đại, nên khó dùng để bàn hàm nghĩa từng tầng.

Còn tư liệu phong thủy từ Minh, Thanh đến cận đại thì phức tạp, rườm rà, chất lượng không đều. Nhất là các phái phong thủy cận đại mọc lên như nấm sau mưa, thường có thuyết mới, dễ tạo thành điểm mù trong nghiên cứu, khiến thật giả, mới cũ khó phân. Sau khi sàng lọc, đề tài lấy các sách chuyên về La kinh đời Minh, Thanh có năm xuất bản và tác giả xác thực làm trọng tâm. Tuy vậy, mười lăm tầng la bàn ấy có đại diện được cho tình hình phát triển tri thức La kinh suốt mấy trăm năm của hai triều hay không, vẫn cần thêm tư liệu để chứng minh.

Ngoài ra, do giới hạn thời gian, đề tài mới chỉ xét quan hệ giữa thiên văn học với nguồn gốc của la bàn. Các nghiên cứu sau này còn có thể đi sâu từ góc độ triết học, khoa học, văn hóa xã hội, tôn giáo…, để có cái nhìn và phân tích toàn diện hơn về hệ thống tri thức của la bàn.

Tài liệu tham khảo

Cổ tịch

• Minh, Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật, Trùng san Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông, Nhà xuất bản Vũ Lăng.
• Minh, Trương Minh Phượng, Địa lý tham tán huyền cơ tiên bà tập, Nhà xuất bản Vạn Hữu Thiện Thư.
• Minh, Hùng Tông Nham, La kinh giải, Nhà xuất bản Hoàng Cực.
• Minh, Từ Thí Khả, La kinh đỉnh môn châm, Nhà xuất bản Vũ Lăng.
• Minh, Hoàng Phục Sơ, Địa lý chân quyết: Lý khí bộ, Hoàng Sơn Thư Xã.
• Thanh, Hồ Quốc Trinh, La kinh giải định, Đại Sơn Thư Điếm.
• Thanh, Diệp Cửu Thăng, La kinh bát vụ tập, Nhà xuất bản Văn Lâm.
• Thanh, Trương Cửu Nghi, Địa lý diên đạn tử, Trúc Lâm Thư Cục.
• Thanh, Doãn Lộc, Mai Giác Thành, Hà Quốc Tông và những người khác phụng sắc soạn, Khâm định Hiệp kỷ biện phương thư, Nhà xuất bản Vũ Lăng.
• Thanh, Diêu Đình Loan, Dương trạch tập thành, thiên "Khán dụng La kinh pháp", Công ty Cổ phần Đồ thư Văn Tường.

Sách và bài viết hiện đại

• Khâu Bác Thuấn, "Sơ thám lai lịch các từ ngữ Tham Lang", Tập luận văn Hội thảo Lý luận và Ứng dụng Kiến trúc, 1996, tr. 71–95.
• Từ Cần Đình, Nguồn lưu Dịch học, Quốc lập Biên dịch quán, 1987.
• Từ Cần Đình, Nguồn lưu Dịch đồ, Quốc lập Biên dịch quán, 1993.
• Vương Nhĩ Mẫn, "Sự truyền thừa và ứng dụng quan niệm hai mươi bốn phương vị của Trung Quốc", Học báo Nghiên cứu Văn hóa Trung Quốc, 1992, tr. 1–23.
• Trình Kiến Quân, La bàn phong thủy Trung Quốc, Khoa học Kỹ thuật Giang Tây, 1999.
• Trần Hiểu Trung, Khoa học kỹ thuật Trung Quốc cổ đại, Minh Văn Thư Cục, 1981.
• Vương Ngọc Đức, Phong thủy thần bí, Nhà xuất bản Thư Tuyền, 1994.
• Trương Minh Phượng, Địa lý tham tán huyền cơ tiên bà tập, Nhà xuất bản Vạn Hữu Thiện Thư, 1982.
• Cam Chính Hoằng, Sổ tay La bàn, Nhà xuất bản Đại Thiên Thế Giới, 1996.
• Chung Nghĩa Minh, Phá dịch bí quyết Huyền Không Đại Quái, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 2004.
• Thẩm Trúc Nhưng, Thẩm thị Huyền Không học, quyển thượng, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 2004.
• Thẩm Trúc Nhưng, Thẩm thị Huyền Không học, quyển hạ, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 2004.
• Ngô Minh Tu, Dịch Kinh Tam Nguyên địa lý xiển vi, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 1999.
• Ngô Bộ Giang, Thanh Nang · Thiên Ngọc · Bảo Chiếu Kinh dịch giải, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 2005.
• Ngô Minh Tu, Chính giải cách dùng la bàn Tam Hợp thức, Công ty Hữu hạn Xuất bản Vũ Lăng, 2003.
• Tư Mã Duy Đà, Đồ giải phân tầng La bàn, Nhà xuất bản Kinh Sử Tử Tập, 2001.
• Lữ Ứng Chung, Nghiên cứu thiên văn Chu Bễ Toán Kinh, Thiên Công Thư Cục, 2000.
• Chung Nghĩa Minh, Huyền Không địa lý tùng đàm, tập thứ nhất, Nhà xuất bản Vũ Lăng, 1996.
• Phật Ẩn, Giảng nghĩa Âm dương phong thủy, Trúc Lâm Thư Cục, 1999.
• Quách Phác, Thanh Nang Hải Giác Kinh, Nhà xuất bản Chính Hải, 1986.
• Lưu Bỉnh Trung, Ngọc Xích Chân Kinh nhập thần bí chỉ toàn thư, Trúc Lâm Thư Cục, 1995.
• Từ Chi Mạc, Tinh hiệu La kinh đỉnh môn châm, Nhà xuất bản Văn Lâm, 1973.
• Diệp Cửu Thăng, La kinh bát vụ tập, Nhà xuất bản Văn Lâm, 1973.
• Ngô Thiên Hồng, Điểm hiệu La kinh giải, Nhà xuất bản Hoàng Cực, 1979.
• Hồ Quốc Trinh, Cải lương La kinh giải định, Đại Sơn Thư Điếm, tháng 3 năm 2005.
• Vương Chấn Phục dịch, Phong thủy Thánh Kinh: Trạch Kinh · Táng Thư, Nhà xuất bản Ân Khải, 2003.
• Tam Nguyên Huyền Không địa lý biện chính giải, Nhà xuất bản Cửu Đỉnh, 2005.
• Trương Cửu Nghi, Địa lý trác ngọc phủ, Trúc Lâm Thư Cục, 1999.
• Lưu Thiều Quân, Tinh tượng thần bí: sự truy cầu thiên cơ mịt mờ qua nghìn đời, Nhà xuất bản Nhân dân Quảng Tây, 2003.
• Lưu Đạo Siêu, Chu Vinh Ích, Trạch cát thần bí, Nhà xuất bản Nhân dân Quảng Tây, 2003.
• Đường Trí Ba, Nhật quỹ Bát quái, Bắc Kinh: Nhà xuất bản Văn hóa Tôn giáo, 2005.
• Nạp Lan Phụng Tiên, Năm mươi tầng La bàn Trung Quốc, Nhà xuất bản Kinh Sử Tử Tập, 2001.
• Ngô Minh Tu, Truy nguyên lý khí địa lý Tam Hợp pháp, Nhà xuất bản Vũ Lăng, 2002.
• Vương Tùng Hàn, Vương phái phong thủy học, Nhà xuất bản Vũ Lăng, 1996.
• Phạm Nghi Tân, Càn khôn pháp khiếu, Nhà xuất bản Vũ Lăng, 2000.
• Trương Cửu Nghi, Địa lý diên đạn tử, Trúc Lâm Thư Cục, 1999.
• Trần Tuân Quy, Lịch sử thiên văn học cổ đại Trung Quốc, tập thứ nhất và tập thứ hai, Minh Văn Thư Cục, 1984.
• Thành Ánh Hồng, Thiên văn học cổ đại, Công ty Sự nghiệp Văn hóa Ấu Sư, 1975.
• Giang Hiểu Nguyên, Tinh chiêm học và văn hóa truyền thống, Nhà xuất bản Cổ tịch Thượng Hải, 1992.
• Vương Chấn Đạc, "Tư nam, kim chỉ nam và bàn La kinh", trích từ Luận tùng khảo cổ khoa học kỹ thuật, Nhà xuất bản Hoa Xương Bắc Kinh, 1989.
• Trần Vạn Đỉnh chủ biên, Ngô Triết Phu tổng biên tập, Tập san văn vật năm nghìn năm Trung Hoa, thiên thiên văn, quyển hạ, Ủy ban Biên tập Tập san văn vật năm nghìn năm Trung Hoa xuất bản, 1988.

Loạt bài: Hệ thống tri thức của la bàn phong thủy

• La bàn phong thủy (1): Đề tài, tóm tắt và mục đích nghiên cứu
• La bàn phong thủy (2): Văn hiến về la bàn và phương pháp nghiên cứu
• La bàn phong thủy (3): Nguồn gốc, ba loại la bàn và tầng phương vị
• La bàn phong thủy (4): Quái lệ, tinh tú, Cửu tinh, cách thao tác và dấu ấn thiên văn
• La bàn phong thủy (5): Kết luận, tự đánh giá và tài liệu tham khảo (bài đang đọc)
• La bàn phong thủy (6): Danh mục văn hiến La kinh và bảng phân loại tầng bàn
• La bàn phong thủy (7): Bảng đối chiếu tầng bàn qua các trước tác

Nguồn: Báo cáo đề tài NSC94-2211-E-119-001 (2005–2006) — Khâu Bác Thuấn, Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Bảo tồn Cổ tích, Đại học Nghệ thuật Quốc lập Đài Bắc