Từ xem địa hình, thủy hệ, dựng bản vẽ đến theo dõi nắng, gió và nước biển dâng: 11 trang web dùng được cho khảo sát Phong thủy, kèm cách dùng từng bước, những chỗ dễ hiểu sai và một quy trình phối hợp gợi ý.
Người học và làm Phong thủy thường phải xem xét một khu đất trong mối liên hệ với cả vùng xung quanh: núi đồi từ đâu đến, sông ngòi chảy về đâu, đường sá nối với những nơi nào, chỗ nào cao ráo, chỗ nào trũng thấp, nắng chiếu và gió thổi ra sao qua từng mùa. Có những điều đứng tại khu đất chưa chắc đã nhìn thấy hết, nhưng mở rộng phạm vi trên bản đồ lại nhận ra rõ hơn. Cũng có những điều nhìn trên bản đồ tưởng đã hiểu, đến nơi mới biết còn nhiều khác biệt.
Bởi vậy, bản đồ số là một phương tiện rất hữu ích để chuẩn bị trước khi khảo sát, đối chiếu sau khi khảo sát và lưu lại tư liệu cho những lần nghiên cứu tiếp theo.
Dưới đây là 11 website có thể khai thác cho công việc ấy, từ xem địa hình, thủy hệ, dựng bản vẽ đến theo dõi nắng, gió và những biến đổi của môi trường. Mỗi trang đều được kiểm tra lại theo hướng dẫn chính thức của chính trang ấy trước khi viết. Với mỗi trang, bài nói rõ dùng để làm gì, các bước thao tác và những chỗ dễ hiểu sai. Mỗi công cụ chỉ giúp xem rõ một phần; chọn công cụ nào còn tùy việc đang làm và mức độ chi tiết cần có.
Trước khi bắt đầu
Có ba điều nên nắm trước, vì chúng áp dụng cho hầu hết các trang bên dưới.
Dữ liệu toàn cầu chỉ dùng để sàng lọc. Phần lớn các trang lấy dữ liệu vệ tinh hoặc dữ liệu cộng đồng phủ cả thế giới. Loại dữ liệu này cho thấy thế lớn của cả vùng, nhưng không đủ mịn để kết luận về từng mét trong một lô đất.
Lấy đúng tọa độ. Nhiều công cụ cần nhập vĩ độ, kinh độ. Cách nhanh nhất là mở OpenStreetMap hoặc Google Maps, bấm chuột phải đúng vị trí khu đất rồi chép cặp số hiện ra. Ghi tọa độ ấy vào sổ khảo sát để mọi công cụ dùng chung một điểm.
Ghi lại nguồn và ngày xem. Bản đồ, ảnh vệ tinh và mô hình dự báo đều được cập nhật liên tục. Khi chụp màn hình làm tư liệu, nên ghi kèm tên trang, ngày xem và các tùy chọn đang bật, để sau này xem lại còn biết mình đã thấy gì, trong điều kiện nào.
1. OpenStreetMap — xem đường sá, sông hồ và công trình
Địa chỉ: openstreetmap.org
OpenStreetMap là nền bản đồ mở toàn cầu do cộng đồng cùng vẽ và cập nhật. Đây là chỗ thuận tiện để bắt đầu: xem khu đất nằm giữa những con đường nào, gần sông hồ, kênh mương nào, xung quanh có những công trình gì.
Cách dùng:
- Gõ địa chỉ hoặc tên địa danh vào ô tìm kiếm ở góc trên bên trái.
- Mở bảng Lớp ở cột công cụ bên phải để đổi kiểu nền. Nền "Chuẩn" dễ đọc nhất; các nền giao thông hay nhân đạo nhấn mạnh những thông tin khác nhau.
- Muốn biết một đường kẻ hay một mảng màu là gì, dùng nút Truy vấn đối tượng ở cột bên phải (hoặc bấm chuột phải lên bản đồ). Trang sẽ liệt kê các đối tượng tại điểm đó, kèm tên và loại: đường, sông, kênh, ranh giới hành chính…
- Muốn lấy dữ liệu về máy, bấm Xuất ở thanh trên cùng, khoanh vùng cần lấy và tải tệp .osm. Vùng quá lớn sẽ bị từ chối; khi ấy phải lấy qua Overpass API hoặc các bản trích sẵn theo quốc gia.
Lưu ý:
- Dữ liệu do người dùng tự vẽ, nên mức đầy đủ khác nhau giữa các địa phương. Trung tâm thành phố thường chi tiết, vùng nông thôn và miền núi có khi còn thiếu đường nhỏ, mương máng hoặc nhà cửa.
- Không thấy một con suối trên bản đồ không có nghĩa là ngoài thực địa không có suối.
- Dữ liệu dùng giấy phép ODbL. Khi in lại hoặc dùng trong tài liệu, phải ghi "© OpenStreetMap contributors".
2. CADmapper — chuyển bản đồ thành bản vẽ
Địa chỉ: cadmapper.com
CADmapper lấy dữ liệu từ các nguồn công khai (OpenStreetMap, NASA, USGS) rồi dựng thành tệp bản vẽ có phân lớp, mở được trong AutoCAD, SketchUp, Rhino và Adobe Illustrator. Với người cần bản vẽ hiện trạng để đặt la bàn, vẽ vòng thủy khẩu hay đánh dấu các hướng, công cụ này tiết kiệm được nhiều công dựng lại từ đầu.
Cách dùng:
- Vào trang, kéo khung chọn vùng cần lấy trên bản đồ.
- Chọn phần mềm sẽ dùng để mở tệp (AutoCAD, SketchUp, Rhino hoặc Illustrator).
- Chọn các lớp cần lấy: đường, mặt nước, nhà cửa, địa hình.
- Đăng ký tài khoản và tải tệp về. Trong phần mềm vẽ, mỗi loại đối tượng nằm ở một lớp riêng, dễ ẩn hiện hoặc đổi màu.
Chi phí: vùng chọn đến 1 km² được tải miễn phí sau khi đăng ký. Vùng lớn hơn, tới 100 km², phải trả một khoản phí nhỏ; người dùng email học thuật được giảm giá. Riêng mạng lưới đường của hơn 200 đô thị lớn có sẵn dạng "tệp cả thành phố" (bản DXF hai chiều, đã giản lược), tải không cần tài khoản.
Lưu ý:
- Lớp nhà cửa và chiều cao nhà chỉ có ở những nơi nguồn dữ liệu đã có. Ở nhiều khu vực tại Việt Nam, khối nhà có thể thiếu hoặc không có chiều cao, cần kiểm tra trước khi dùng để xét thế nhà xung quanh.
- Lớp địa hình lấy từ dữ liệu vệ tinh toàn cầu, đủ để thấy dáng đồi núi, nhưng không thay được bản đo hiện trạng của lô đất.
3. Contour Map Generator — xem thế đất cao thấp
Địa chỉ: contourmapgenerator.com
Trang này do nhóm 5th World làm, tạo bản đồ đường đồng mức cho một khu đất. Ngoài đường đồng mức còn có các gói thông tin bổ sung về địa hình, lưu vực, nắng và khí hậu. Với Phong thủy, đây là cách nhanh để hình dung long mạch đi về đâu, chỗ nào là sống đất, chỗ nào là khe tụ nước.
Cách dùng:
- Bấm Get Started.
- Vẽ ranh giới khu đất trên bản đồ.
- Chọn bản đồ đường đồng mức cơ bản (miễn phí). Nếu cần thì chọn thêm các gói dưới đây.
- Nhận kết quả, thường chỉ sau vài phút. Hướng dẫn tải gửi qua email; bản đồ là tệp mở bằng Google Earth Pro, nên cần cài phần mềm này trước.
Các gói thông tin bổ sung:
- Water: lưu vực mở rộng, gồm các sông chính và sông nhánh. Gói này giúp thấy nước từ đâu đổ về khu đất và thoát đi đâu.
- Sun: tổng bức xạ mặt trời vào ngày đông chí và ngày xuân phân, thu phân.
- Land: độ cao, bóng đổ địa hình, độ dốc và hướng dốc.
- Climate: biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa, sương giá, nắng và hoa gió của địa điểm.
Trang có ghi một số gói là miễn phí, nhưng cũng có chỗ tính phí theo dữ liệu chọn thêm, nên cần đọc kỹ trước khi đặt.
Lưu ý về độ phân giải: dữ liệu tiêu chuẩn toàn cầu có độ phân giải 30 m, nghĩa là cứ một ô vuông 30 × 30 m chỉ có một giá trị độ cao. Một lô đất phố 5 × 20 m nằm gọn trong một ô như vậy, nên bản đồ chỉ cho biết thế đất chung quanh, không cho biết trong lô chỗ nào cao chỗ nào thấp. Ở Mỹ và Anh có dữ liệu chi tiết hơn (1–3 m); ở Việt Nam, chi tiết trong lô đất vẫn phải đo đạc.
4. Andrew Marsh — xem đường đi Mặt Trời và bóng đổ
Địa chỉ: andrewmarsh.com/software
Andrew Marsh là người làm phần mềm phân tích kiến trúc. Trang của ông có một bộ ứng dụng chạy thẳng trên trình duyệt, không cần cài đặt. Những ứng dụng hợp với việc xét nắng gồm:
- 3D Sun-Path: quỹ đạo Mặt Trời dựng ba chiều quanh một điểm, nên bắt đầu từ đây.
- 2D Sun-Path: biểu đồ đường đi Mặt Trời trên mặt phẳng, có nhiều kiểu chiếu.
- Sun-Path on Map: đặt biểu đồ đường đi Mặt Trời chồng lên bản đồ thật, nhìn thấy ngay nắng sớm, nắng chiều chiếu vào từ phía nào của khu đất.
- Dynamic Shadows: dựng bóng đổ ba chiều theo giờ.
- Site Designer: dựng khối nhà xung quanh để xét che nắng và ánh sáng tự nhiên.
Cách dùng 3D Sun-Path:
- Nhập vĩ độ, kinh độ của khu đất (đã lấy ở bước chuẩn bị).
- Đặt múi giờ UTC+7 cho Việt Nam.
- Chọn ngày cần xét. Nên xem ít nhất bốn mốc: hạ chí (khoảng 21/6), đông chí (khoảng 22/12) và hai ngày xuân phân, thu phân.
- Kéo thanh thời gian trong ngày để xem vị trí Mặt Trời lúc 7 giờ, 12 giờ, 16 giờ.
Lưu ý:
- Toàn bộ Việt Nam nằm phía nam chí tuyến Bắc. Vì vậy, quanh hạ chí, có những ngày Mặt Trời lúc giữa trưa nằm lệch về phía bắc của đỉnh đầu, và nhà quay hướng Bắc vẫn nhận nắng buổi sáng sớm, chiều muộn. Không nên mặc định "hướng Bắc không bao giờ có nắng".
- Biểu đồ chỉ tính theo thiên văn, không biết bên cạnh có nhà cao tầng hay đồi núi che. Phải tự đối chiếu các vật cản tại chỗ, hoặc dựng thêm khối che bằng Site Designer.
5. Ventusky — quan sát gió, mưa và thời tiết
Địa chỉ: ventusky.com
Ventusky là bản đồ khí tượng trực quan, có hoạt ảnh gió chạy trên nền bản đồ. Trang thuận tiện để theo dõi diễn biến thời tiết quanh khu vực khảo sát trước và trong những ngày đi thực địa.
Cách dùng:
- Gõ tên địa điểm hoặc tọa độ (ví dụ 21.03, 105.85) vào ô tìm kiếm.
- Chọn lớp dữ liệu ở danh sách phía trên: nhiệt độ, lượng mưa, radar, mây, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, gió giật…
- Với gió và nhiệt độ, mở mục Altitude để chọn độ cao. Gió sát mặt đất mới là thứ ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở.
- Ở góc dưới bên trái chọn mô hình dự báo. ICON có độ phân giải cao hơn nhưng chỉ dự báo 72 giờ; GFS dự báo xa hơn. Để chế độ tự động thì trang sẽ chọn giúp.
- Kéo dòng thời gian ở đáy màn hình để xem các mốc dự báo, hoặc bấm nút chạy để xem hoạt ảnh.
- Bấm vào một điểm trên bản đồ để mở bảng số liệu chi tiết cho riêng điểm đó.
- Bấm vào thang màu ở góc dưới bên phải để đổi đơn vị, ví dụ từ km/h sang m/s.
Lưu ý:
- Đây là dữ liệu dự báo từ mô hình, ô lưới vài km, không thấy được gió luồn qua một con ngõ hay bị một quả đồi chắn.
- Vài ngày dự báo không đủ để kết luận hướng gió chủ đạo quanh năm. Muốn biết gió mùa nào thổi từ đâu, cần xem hoa gió dựng từ số liệu khí hậu nhiều năm (gói Climate ở mục 3 có biểu đồ này), rồi hỏi thêm người sống lâu năm ở địa phương.
6. Climate Central — tìm hiểu rủi ro nước biển dâng
Địa chỉ: coastal.climatecentral.org
Công cụ sàng lọc rủi ro ven biển của tổ chức Climate Central cho thấy những vùng đất có thể nằm dưới mực nước trong tương lai. Công cụ này hữu ích khi nghiên cứu khu vực ven biển, cửa sông và vùng đất thấp. Ở Việt Nam, đó là đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng sông Hồng và các đô thị ven biển.
Cách dùng:
- Tìm đến khu vực cần xem.
- Chọn kiểu bản đồ: theo năm (từng thập kỷ trong tương lai), hoặc theo mực nước (một độ cao mực nước cụ thể, tính bằng mét, có thể do nước biển dâng, triều cường và nước dâng do bão cộng lại).
- Chọn kịch bản phát thải: phát thải nhiều hay ít sẽ cho mức nước biển dâng khác nhau.
- Xem các tùy chọn về mô hình nước biển dâng và dữ liệu độ cao. Climate Central dùng bộ dữ liệu độ cao ven biển CoastalDEM do họ tự hiệu chỉnh.
Lưu ý:
- Trước khi đọc bản đồ, luôn kiểm tra ba thứ đang chọn: năm, mực nước, kịch bản. Cùng một khu vực, đổi kịch bản là kết quả khác hẳn.
- Đây là mô hình sàng lọc kiểu "đổ nước vào bồn": vùng nào thấp hơn mực nước thì tô màu. Mô hình không tính đến đê điều, cống, hệ thống thoát nước, nên không dùng cho thiết kế kỹ thuật, bảo hiểm hay quyết định ứng phó khẩn cấp.
7. Picturing Our Future — minh họa cảnh quan tương lai
Địa chỉ: picturing.climatecentral.org
Đây cũng là sản phẩm của Climate Central. Trang dựng hình ảnh mô phỏng mực nước biển dâng tại 196 địa điểm chọn sẵn trên thế giới, dưới nhiều dạng: ảnh như ảnh chụp, video bay, ảnh Google Earth và ảnh động. Tại Việt Nam có Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội).
Cách dùng:
- Lọc theo châu lục (châu Á) hoặc mức nóng lên toàn cầu: 1,5 °C, 2 °C, 3 °C…
- Mở một địa điểm, so sánh hai mức nóng lên (thường là 1,5 °C và 3 °C) đặt cạnh nhau.
Lưu ý: hình ảnh thể hiện mực nước biển dâng lâu dài, kéo dài qua hàng trăm năm, do lượng phát thải trong thời gian này quyết định. Ảnh không phải dự báo nơi ấy sẽ ngập vào một năm gần đây, nên khi dùng làm tư liệu giảng dạy cần nói rõ điều này với người học. Muốn trích dùng ảnh, xem mục điều khoản (Terms) của trang.
8. NOAA Coast — tham khảo dữ liệu vùng ven biển
Địa chỉ: coast.noaa.gov/digitalcoast
Digital Coast là cổng dữ liệu, công cụ và tài liệu hướng dẫn về vùng ven biển của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA). Công cụ đáng xem nhất là Sea Level Rise Viewer, bản đồ mô phỏng nước biển dâng tới 10 feet (khoảng 3 m) trên mức triều cao trung bình. Công cụ có các lớp:
- Độ sâu nước và vùng ngập có thông với biển hay không.
- Mức tin cậy của bản đồ: chỗ nào chắc chắn ngập, chỗ nào chỉ có thể ngập.
- Đất ngập nước bị mất đi hoặc dịch chuyển vào sâu trong đất liền.
- Mức độ dễ tổn thương về kinh tế, xã hội của dân cư.
- Tần suất ngập do triều cường.
Lưu ý: công cụ chỉ phủ vùng ven biển nước Mỹ và các lãnh thổ của Mỹ, không có dữ liệu cho Việt Nam. Giá trị của nó với người nghiên cứu ở Việt Nam nằm ở cách trình bày: một bản đồ ngập tốt phải nói rõ mức tin cậy, phải tách vùng ngập thông với biển khỏi vùng trũng đọng nước. Cách nhìn này nên áp dụng khi đọc bất kỳ bản đồ ngập nào khác.
9. USGS topoView — tra cứu bản đồ địa hình lịch sử
Địa chỉ: ngmdb.usgs.gov/topoview
topoView là kho bản đồ địa hình của Cục Địa chất Hoa Kỳ (USGS), gồm hàng chục nghìn tờ bản đồ in từ cuối thế kỷ 19 đến năm 2006 cùng các bản đồ hiện hành.
Cách dùng:
- Phóng tới khu vực cần xem.
- Dùng thanh thời gian để lọc bản đồ theo năm xuất bản.
- Chọn một tờ bản đồ; các nút tải hiện ở cột bên phải.
- Tải miễn phí ở định dạng JPEG (ảnh thường), KMZ (mở bằng Google Earth), GeoPDF hoặc GeoTIFF (có tọa độ, đưa được vào phần mềm GIS).
Lưu ý: đây không phải nguồn bản đồ địa hình Việt Nam. Điều đáng học là phương pháp: đặt các tờ bản đồ cùng một khu vực qua nhiều đời cạnh nhau, ta thấy sông đổi dòng, ao hồ bị lấp, đường mới mở, làng mạc lan ra. Với Việt Nam, có thể làm việc tương tự bằng chức năng ảnh lịch sử của Google Earth Pro (biểu tượng đồng hồ trên thanh công cụ), lật lại ảnh vệ tinh qua các năm để biết khu đất trước kia là ruộng, ao hay nghĩa địa.
10. Google Maps Styling Wizard — chỉnh cách hiển thị bản đồ
Địa chỉ: mapstyle.withgoogle.com
Đây là công cụ của Google cho phép chỉnh màu sắc và mức chi tiết của bản đồ: ẩn bớt nhãn cửa hàng, làm nhạt đường sá, làm đậm sông hồ… Nền bản đồ nhờ vậy bớt rối khi cần vẽ thêm ký hiệu khảo sát lên trên. Kết quả là một đoạn mã kiểu dáng để dán vào website hoặc ứng dụng dùng Google Maps.
Lưu ý:
- Công cụ chỉ dành cho người làm website hoặc ứng dụng qua Google Maps Platform, việc này cần khóa API và tài khoản thanh toán của Google. Nó không bổ sung dữ liệu địa hình hay phép phân tích nào.
- Từ năm 2025, Google đã chuyển việc tạo kiểu bản đồ sang trang quản lý trong Google Cloud Console (mục Map Styles). Kiểu dáng làm bằng trình chỉnh cũ có thể nhập vào đó, nhưng chỉ được chuyển đổi gần đúng. Ai mới bắt đầu nên làm thẳng trên Cloud Console.
- Người chỉ cần một tấm bản đồ sạch để in thì không cần đến công cụ này: chụp nền "Chuẩn" của OpenStreetMap hoặc dùng CADmapper (mục 2) sẽ nhanh hơn.
11. The Pudding — học cách trình bày bằng hình ảnh và dữ liệu
Địa chỉ: pudding.cool
The Pudding là một ấn phẩm số, hoạt động từ năm 2017, do một nhóm nhỏ vừa nghiên cứu, vừa thiết kế, vừa viết và tự lập trình. Họ chuyên làm "tiểu luận trực quan": bài viết dùng biểu đồ, bản đồ và tương tác để giải thích một chủ đề. Trang không có quảng cáo, không thu phí đọc, và có mục tài liệu (Resources) chia sẻ cách làm.
Cách dùng: đọc vài bài có dùng bản đồ, để ý cách họ dẫn người đọc đi từng bước: mỗi màn hình chỉ nói một ý, chú thích đặt ngay trên hình, con số đi kèm cái để so sánh.
Lưu ý: đây không phải công cụ khảo sát khu đất. Trang đáng tham khảo khi soạn giáo trình, bài giảng hay bài nghiên cứu cần trình bày trực quan cho người học dễ theo dõi.
Gợi ý một quy trình khảo sát
Với một khu đất tại Việt Nam, có thể phối hợp các công cụ trên theo trình tự sau. Đây là cách phối hợp đề xuất từ công dụng của từng trang, không phải một quy chuẩn.
- Định vị. Mở OpenStreetMap, tìm khu đất, lấy tọa độ, xem đường sá, sông hồ và công trình chung quanh.
- Xem thế đất. Tạo bản đồ đường đồng mức bằng Contour Map Generator, chọn thêm gói lưu vực nếu khu đất gần sông suối hoặc ở vùng đồi.
- Dựng bản vẽ. Tải vùng 1 km² quanh khu đất bằng CADmapper, mở trong phần mềm vẽ để đặt la bàn, vẽ các hướng và đánh dấu điểm cần xét.
- Xét nắng. Nhập tọa độ vào 3D Sun-Path hoặc Sun-Path on Map, xem đường đi Mặt Trời vào hạ chí, đông chí, xuân phân, thu phân.
- Xét gió và thời tiết. Theo dõi Ventusky trước ngày đi thực địa; muốn biết gió chủ đạo thì tìm hoa gió nhiều năm.
- Nếu ở ven biển hoặc vùng trũng, xem thêm công cụ sàng lọc của Climate Central.
- Đi thực địa. Mang theo bản in các bản đồ trên, đánh dấu những chỗ thực tế khác với bản đồ.
- Lưu hồ sơ. Gom ảnh chụp màn hình (có ghi nguồn, ngày xem), bản vẽ và ghi chép thực địa vào một thư mục cho khu đất.
| Việc cần làm | Công cụ nên dùng |
|---|---|
| Xem đường sá, sông hồ, công trình | OpenStreetMap |
| Dựng bản vẽ hiện trạng | CADmapper |
| Xem thế đất cao thấp, lưu vực | Contour Map Generator |
| Xem nắng, bóng đổ theo mùa | Andrew Marsh (3D Sun-Path, Sun-Path on Map) |
| Theo dõi gió, mưa | Ventusky |
| Sàng lọc rủi ro nước biển dâng | Climate Central |
| Tư liệu minh họa, giảng dạy | Picturing Our Future, The Pudding |
| Học phương pháp so bản đồ qua các thời kỳ | USGS topoView, ảnh lịch sử Google Earth Pro |
Bản đồ phong thủy trên Học quán
Ngoài các trang kể trên, Học quán có công cụ Bản đồ phong thủy cho phép xem trên cùng một màn hình các lớp: địa hình kèm đường đồng mức, đổ bóng cao độ, ảnh vệ tinh (gồm ảnh vệ tinh Việt Nam), sông suối Việt Nam và chất đất. Công cụ này chỉ để xem, cố ý không tự tính toán hay kết luận thay người dùng. Có thể dùng nó ở bước 1 và 2 của quy trình trên trước khi mở các trang chuyên sâu hơn.
Mọi công cụ bản đồ chỉ giúp nhìn thấy rộng hơn và chuẩn bị kỹ hơn. Những nhận định về địa hình, thủy hệ và môi trường vẫn cần đối chiếu thực địa trước khi đưa vào luận giải Phong thủy.
Thông tin về chức năng, giới hạn miễn phí và chi phí của các trang được kiểm tra lại vào đầu tháng 11/2026, và có thể thay đổi theo thời gian.
