Người chịu làm thì việc mới thành, người chịu đi thì mới có ngày tới
為者常成，行者常至
Trong 《Yến Tử Xuân Thu · Nội thiên tạp hạ – 晏子春秋·內篇雜下》, Lương Khâu Cứ nói với Yến Tử rằng mình có lẽ cả đời cũng không theo kịp ông. Yến Tử đáp:
「為者常成，行者常至。嬰非有異於人也，常為而不置，常行而不休者，故難及也。」
Vi giả thường thành, hành giả thường chí. Anh phi hữu dị ư nhân dã, thường vi nhi bất trí, thường hành nhi bất hưu giả, cố nan cập dã.
Có thể hiểu rằng: Người chịu làm thì thường có việc thành, người chịu đi thì thường có ngày tới. Ta chẳng có gì khác người, chỉ là đã làm thì không bỏ, đã đi thì không ngừng, nên người khác mới thấy khó theo kịp.
Trong việc học cũng có rất nhiều cái “chưa làm đã sợ”.
Muốn học một môn nhưng nghĩ mình chưa có nền tảng.
Muốn đọc cổ thư nhưng sợ chữ Hán kém.
Muốn học Kinh Dịch nhưng nghe nói quá khó.
Muốn tìm hiểu Bát Tự, Kỳ Môn, Lục Hào, Mai Hoa hay một hệ thống Phong Thủy nào đó nhưng thấy sách quá nhiều, môn phái quá phức tạp nên cứ để đấy.
Muốn bắt đầu thực hành nhưng sợ mình luận sai.
Muốn viết lại điều đã học nhưng sợ người khác bắt lỗi.
Muốn hỏi một người Thầy nhưng ngại câu hỏi của mình còn quá đơn giản.
Những lý do ấy nghe đều rất hợp lý.
Và có lúc chúng thực sự đúng.
Nhưng cũng có lúc, cái gọi là “chưa chuẩn bị đủ” chỉ là một tấm khiên khá đẹp để mình tránh cảm giác thất bại.
Nguyên văn có một hình ảnh rất đúng: có người còn chưa mở cửa bước vào bếp đã nghĩ mình chắc chắn sẽ bị bỏng.
Việc học Huyền học cũng vậy.
Chưa đọc cuốn sách đã nghĩ mình không hiểu.
Chưa thử lập một quẻ đã nghĩ mình không có khả năng.
Chưa đi thực địa đã thấy Phong Thủy quá khó.
Chưa thử tra một đoạn cổ văn đã mặc nhiên cho rằng mình không thể đọc cổ thư.
Chưa từng ghi chép một trăm trường hợp đã vội kết luận rằng mình không có năng khiếu thực hành.
Có những thứ thực sự khó.
Nhưng phải bước vào rồi mới biết nó khó ở đâu.
Nếu chưa bước vào thì thứ mình đang sợ nhiều khi chỉ là hình dung của chính mình.
Tự tìm lý do để không làm giống như ngồi vào một chiếc ghế rất mềm.
Ban đầu dễ chịu.
Không thử thì không sai.
Không nói thì không bị phản bác.
Không làm nghề thì không gặp khách khó.
Không viết thì chẳng ai bắt được lỗi.
Không nghiên cứu đến cùng thì cũng chẳng phải đối diện với khả năng điều mình tin nhiều năm hóa ra chưa chắc đúng.
Ngồi ở đó rất an toàn.
Nhưng ngồi lâu rồi chân sẽ yếu.
Điều đáng tiếc nhất của nhiều người sau cùng chưa chắc là “mình đã làm và thất bại”, mà lại là:
“Giá như năm ấy mình thử.”
Giá như lúc đó chịu học căn bản cho tử tế.
Giá như đã đọc bộ sách ấy sớm hơn.
Giá như khi phát hiện phương pháp có vấn đề đã chịu quay lại kiểm tra.
Giá như đã bắt đầu ghi chép trường hợp từ mười năm trước.
Giá như đã học thêm lịch pháp khi nhận ra kiến thức thời gian của mình còn thiếu.
Giá như đã hỏi người Thầy ấy một lần.
Giá như đã đi chuyến thực địa ấy.
Một lần làm chưa tốt, vài hôm sau có thể sửa.
Một lần luận sai, nếu chịu xem lại thì còn trở thành kinh nghiệm.
Nhưng cái bước chân mình chưa từng bước lại giống như một hạt cát nhỏ nằm trong giày.
Nó không làm mình ngã ngay.
Chỉ lâu lâu lại nhói lên một chút:
“Nếu ngày ấy mình làm thì sao?”
Vì vậy, có những lúc cách tốt nhất để biết mình có làm được hay không đơn giản là bắt đầu làm.
Không cần bắt đầu thật lớn.
Muốn đọc cổ thư thì mỗi ngày tra một đoạn.
Muốn học Kinh Dịch thì trước hết làm chắc quẻ, hào, tượng và những khái niệm nền tảng.
Muốn học Bát Tự thì quay về Can Chi, tiết khí, quan hệ Ngũ Hành.
Muốn học Kỳ Môn Độn Giáp thì trước hết hiểu cấu trúc bàn cục, đừng vội lao ngay vào những lời đoán hấp dẫn.
Muốn học Phong Thủy thì ngoài sách phải dần bước ra ngoài thực địa để nhìn hình thế, phương vị và môi trường thật.
Muốn thực hành Lục Hào hay Mai Hoa thì lập quẻ, ghi lại dự đoán trước khi biết kết quả, rồi quay lại đối chiếu.
Không cần ngay ngày đầu đã làm thật hay.
Trước hết phải có cái để sai rồi mới biết mình cần sửa gì.
Đây cũng là chỗ phải phân biệt giữa thận trọng và trì hoãn.
Thận trọng là biết mình chưa đủ nên học thêm trước khi kết luận.
Trì hoãn là cứ nói mình chưa đủ nhưng lại không làm gì để trở nên đủ hơn.
Thận trọng khiến người ta chuẩn bị.
Trì hoãn khiến người ta đứng yên.
Có người nói:
“Đợi học đủ tôi mới thực hành.”
Nhưng Huyền học rộng như thế, thế nào mới gọi là đủ?
Có người nói:
“Đợi gặp đúng Thầy tôi mới học.”
Nhưng nếu bản thân chưa biết mình muốn học gì thì gặp ai cũng khó biết có đúng hay không.
Có người nói:
“Đợi có nhiều thời gian tôi sẽ đọc.”
Nhưng cuộc sống rất ít khi tự nhiên dọn sạch cho mình một khoảng thời gian hoàn hảo.
Công việc vẫn có.
Gia đình vẫn có.
Cơm áo vẫn có.
Nếu cứ đợi mọi thứ thuận lợi mới bắt đầu, có khi vài năm sau vẫn đứng nguyên chỗ cũ.
「為者常成，行者常至。」
Trước hết phải làm.
Trước hết phải đi.
Đi rồi mới biết đường nào gập ghềnh.
Làm rồi mới biết tay mình còn yếu ở đâu.
Nhưng bài này cũng không chỉ nói chuyện học.
Nguyên văn còn có một mạch rất đời thường: khi mệt mỏi, đừng ngồi chờ người khác đến làm mình vui.
Có những hôm trong lòng nặng nề, không nhất thiết phải đợi một người hiểu hết mình.
Có thể gọi một người bạn cũ, ngồi uống chén trà, nói vài chuyện bình thường.
Có thể đứng dậy đi bộ một đoạn.
Ra ngoài đón chút gió chiều.
Ngồi ở một quán quen uống cốc cà phê hợp khẩu vị.
Ngắm một buổi hoàng hôn.
Một ngày bận đến đâu, nếu chỉ còn mười phút thuộc về mình thì mười phút ấy vẫn có thể sống cho ra mười phút.
Niềm vui nhiều khi không tự gõ cửa như một món hàng được giao tới tận nhà.
Mình cũng phải bước ra mà tìm nó.
Việc học lâu dài cũng cần những khoảng như vậy.
Không thể ngày nào cũng căng đầu với sách.
Không phải lúc nào chưa giải được một vấn đề cũng cần ngồi lì đến khuya.
Có lúc đóng sách lại, uống trà.
Đi bộ.
Nói chuyện với người khác.
Ngủ một đêm.
Vài ngày sau quay lại, cái nút từng rất chặt có khi tự nhiên đã lỏng.
Đó không phải lười.
Cũng không phải bỏ cuộc.
Người đi đường dài phải biết giữ sức để còn đi.
Một ngày làm được một ít cũng được.
Đọc vài trang.
Ghi một trường hợp.
Tra được một nguồn.
Hiểu thêm một khái niệm.
Sửa một lỗi trong bài cũ.
Mười phút hôm nay cộng với mười phút ngày mai lâu dần vẫn thành rất nhiều.
Cái quan trọng nhất là đừng để nỗi sợ thất bại biến thành lý do để mình không còn bước nữa.
Bởi thất bại ít nhất còn cho mình một kết quả thật để nhìn.
Không làm thì chỉ còn tưởng tượng.
Một lần học với người không phù hợp, mình biết lần sau cần chọn người Thầy thế nào.
Một cuốn sách đọc thấy không giá trị, mình biết thêm một loại tài liệu cần thận trọng.
Một cách thực hành không hiệu quả, mình có cơ hội quay lại tìm nguyên nhân.
Thậm chí sau một thời gian học, nếu nhận ra mình không muốn làm nghề thì đó cũng là một kết quả có giá trị.
Ít nhất mình biết mình học để nghiên cứu, để hiểu, để thỏa mãn niềm yêu thích, chứ không nhất thiết phải biến mọi kiến thức thành nghề nghiệp.
Con đường chỉ rõ dần sau khi mình đi.
Hiếm khi ngồi nguyên một chỗ mà có thể nghĩ ra toàn bộ con đường phía trước.
Một bước có phong cảnh của một bước.Một đoạn có thu hoạch của một đoạn.
Đi chưa chắc lúc nào cũng đúng.
Nhưng đi rồi còn điều chỉnh được.
Đứng yên quá lâu thì chỉ có thêm những chữ “giá như”.
Cho mình một chút khoảng trống.
Không cần ép bản thân phải giỏi ngay.
Không cần vừa bắt đầu đã nghĩ đến danh tiếng, học viên hay việc làm nghề.
Học thứ đang cần học.
Làm việc đang cần làm.
Sai thì sửa.
Không hợp thì đổi.
Mệt thì nghỉ một lúc rồi tiếp tục.
Những niềm vui rất nhỏ trên đường cũng đừng bỏ qua.
Một cuốn sách cuối cùng đã đọc thông.
Một câu cổ văn tra được đúng nguồn.
Một trường hợp trước đây không hiểu, vài năm sau bỗng nhìn ra.
Một buổi ngồi với người cùng học mà nói được một chuyện thật sự có ích.
Những thứ ấy chính là phần thú vị của con đường.
「為者常成，行者常至。」
Vi giả thường thành, hành giả thường chí.
Không phải cứ làm là nhất định thành công.
Cũng không phải cứ đi là chắc chắn đến đúng nơi mình từng nghĩ.
Cái đáng quý của câu này nằm ở một chỗ khác:
Không làm thì khả năng gần như bằng không.Không bước thì con đường cũng chẳng thể tự hiện ra.
Đừng lấy một lý do dễ chịu hôm nay để đổi lấy một chữ “giá như” nhiều năm sau.
Muốn học thì bắt đầu học.
Muốn đọc thì mở sách.
Muốn kiểm chứng thì ghi lại trường hợp.
Muốn tìm Thầy thì trước hết biết mình đang thiếu gì.
Muốn làm nghề thì thực hành cho đủ rồi mới bước vào nghề một cách có trách nhiệm.
Muốn nghỉ thì nghỉ cho tử tế, rồi xem mình có còn muốn đi tiếp hay không.
Đời sống vốn không cần phức tạp đến thế.
Lòng rộng một chút.
Bước chân chắc một chút.
Việc trước mặt cứ làm từng việc.
Đường dưới chân cứ đi từng đoạn.
Rồi chính trong lúc đi, mình sẽ biết con đường ấy có thật sự là của mình hay không.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 30/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Cư an tư nguy, tư tắc hữu bị, hữu bị vô hoạn
- Bài sau: Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu
