Lòng có chỗ yên, đường học dài đến đâu cũng thành một phần đời đáng sống
此心安處是吾鄉
Trong bài 《Định Phong Ba – 定風波》, Tô Thức có câu:
「此心安處是吾鄉。」
Thử tâm an xứ thị ngô hương.
Nghĩa là: Nơi nào lòng mình có thể an định, nơi ấy cũng có thể trở thành chốn để mình nương về.
Có những cuốn sách giữ trong đó cả một đoạn đời.
Mở lại một trang cũ, nhìn vài dòng ghi chú bên lề, tự nhiên nhớ ra năm ấy mình đang học gì, đang vướng ở đâu, từng ngồi với ai, từng nghe người Thầy nào giảng một câu mà lúc đó chưa hiểu hết.
Chữ vẫn vậy.
Trang sách vẫn vậy.
Chỉ có người đọc đã đi thêm rất nhiều năm.
Những năm đầu học Huyền học, mình thường nhớ kiến thức.
Đi lâu hơn rồi, một cuốn sách lại còn giữ cả ký ức.
Nhớ buổi tối từng ngồi tra một câu cổ văn đến khuya.
Nhớ lần đầu tự lập được một bàn Kỳ Môn cho đúng.
Nhớ một lá số từng khiến mình suy nghĩ nhiều ngày.
Nhớ chuyến đi thực địa đầu tiên.
Nhớ một buổi ngồi uống trà với vài người bạn, bàn từ Can Chi sang Kinh Dịch, rồi chẳng biết từ lúc nào trời đã tối.
Có những ghi chép hôm nay đọc lại thấy còn vụng.
Có những điều từng rất tin, sau này phải sửa.
Có cả những câu hỏi ngày ấy thấy lớn lắm, bây giờ nhìn lại chỉ mỉm cười.
Thứ mình tiếc nhiều khi không phải cuốn sách ấy.
Mà là người đã từng ngồi trước cuốn sách ấy.
Một mình còn rất nhiều háo hức, nghĩ rằng chỉ cần học thêm vài năm nữa thì mọi thứ sẽ sáng rõ.
Nhưng Huyền học càng đi càng rộng.
Tử Vi mở sang Can Chi và Lịch pháp.
Bát Tự đi sâu lại gặp tiết khí, thiên văn, khí vận.
Kinh Dịch đi thêm lại thấy tượng, số, nghĩa lý, Lục Hào, Mai Hoa và cả một lịch sử chú giải kéo dài hàng nghìn năm.
Phong Thủy từ vài khái niệm ban đầu rồi mở ra Hình thế, Lý khí, Hà Đồ, Lạc Thư, Nạp Giáp, Trạch Nhật, thời vận.
Còn rất nhiều môn khác, mỗi môn lại có con đường riêng.
Đi thêm rồi mới hiểu, đời người có hạn mà cái học thì gần như không có chỗ tận cùng.
Bởi vậy, điều đáng quý dần thay đổi.
Ngày đầu muốn biết thật nhiều.
Sau này lại muốn hiểu cho chắc vài điều.
Ngày đầu thấy môn nào mới cũng muốn học.
Sau này biết có những thứ có thể để người khác đi sâu.
Ngày đầu gặp một người giỏi thì muốn học hết cái họ biết.
Sau này hiểu rằng gặp được một người có thể nói chuyện thật, chỉ cho mình đúng một chỗ đang thiếu, đôi khi đã rất quý.
Quan hệ giữa những người cùng học cũng lạ như vậy.
Có người ngày trước gặp nhau gần như mỗi tuần, rồi mỗi người bận một con đường, lâu dần ít nói chuyện.
Có người ở rất xa, cả năm không gặp, nhưng đọc được một tài liệu hay lại nhớ đến nhau.
Có một câu hỏi khó thì gửi cho nhau.
Gặp một bản sách hiếm thì chụp lại vài trang.
Đến một thành phố nào đó, có thời gian thì ngồi xuống uống một chén trà.
Không cần ngày nào cũng hỏi thăm.
Không cần môn nào cũng giống nhau.
Một người nghiên cứu Tử Vi, người kia đi sâu Kinh Dịch; người khác lại làm Phong Thủy, Bát Tự, Lục Hào hay Lịch pháp.
Nhưng ngồi xuống vẫn nói chuyện được.
Bởi thứ giữ mối quan hệ ấy không còn là việc phải gặp thường xuyên.
Mà là biết người kia vẫn đang nghiêm túc làm việc của họ.
“Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm – 路遙知馬力，日久見人心.”
Đường dài mới biết sức ngựa, thời gian lâu mới biết lòng người.
Tình bạn trong việc học cũng cần thời gian như vậy.
Người đi được với nhau vài chục năm chưa chắc là người ngày nào cũng đứng cạnh nhau.
Có khi chỉ là người mình biết rằng nếu một hôm thật sự cần hỏi một việc, họ vẫn sẽ trả lời bằng sự chân thành.
Những năm đầu, người học thường muốn nắm nhiều hơn.
Muốn tìm người Thầy giỏi nhất.
Muốn sở hữu những bộ sách hiếm.
Muốn học những môn được coi là cao cấp.
Muốn tìm cho ra những bí quyết mà mình nghĩ người khác chưa biết.
Muốn một ngày nào đó luận đâu đúng đó.
Muốn mình bỏ bao nhiêu công sức thì phải nhận lại bấy nhiêu kết quả.
Nhưng đi qua vài đoạn vòng, gặp vài lần đúng sai, chứng kiến vài người đến rồi đi, người ta mới dần hiểu:
cái học không phải càng nắm nhiều trong tay thì càng tốt.
Có sách mình mua nhưng cả đời chưa chắc đọc đến.
Có môn rất hay nhưng không nhất thiết phải là môn mình đi sâu.
Có người từng rất muốn học nhưng rồi nhận ra không phù hợp với cách mình nghiên cứu.
Có trường hợp đã kiểm chứng nhiều năm mà vẫn chưa đủ để kết luận.
Không sao.
Trời có lúc nắng lúc mưa.
Trăng có tròn có khuyết.
Việc học cũng có lúc thông, lúc tắc.
Có giai đoạn đọc rất nhanh.
Có thời gian công việc, gia đình nhiều lên thì chỉ còn ít giờ cho sách.
Có năm làm nghề thuận lợi.
Có năm chỉ muốn thu lại, bớt khách, bớt lớp để đọc lại những thứ đã học quá lâu.
Không phải đoạn nào cũng cần biến thành thành tựu.
Một nửa đời sống vẫn là cơm áo, gia đình, sức khỏe.
Nửa còn lại mới dành cho những điều mình yêu thích.
Giữ được hai phần ấy tương đối yên ổn đã không dễ.
Cho nên gặp nhau thì quý nhau.
Đi cùng được thì đi.
Đến lúc mỗi người phải sang một đường khác thì cũng không nhất thiết phải hỏi cho đến cùng xem vì sao.
Một học viên từng rất thân sau này không còn học nữa.
Một người bạn đổi sang hướng nghiên cứu khác.
Một người Thầy đến lúc mình đã học đủ phần cần học.
Một nhóm từng đông rồi dần mỗi người một việc.
Không phải mọi cuộc chia xa đều cần một lỗi lầm.
Có những đoạn chỉ đơn giản là đã đi hết.
Điều còn lại là nhớ phần tốt đẹp.
Còn chuyện chưa trọn vẹn thì để thời gian xử lý.
Càng làm nghề lâu, tôi càng thấy sự bình yên trong việc học thường nằm ở những thứ rất nhỏ.
Buổi sáng có một giờ yên tĩnh để đọc.
Trên bàn còn một cuốn sách đang muốn đọc tiếp.
Một câu chưa hiểu hôm qua, hôm nay tra được nguồn.
Một học viên đặt được câu hỏi tốt.
Một trường hợp từng lưu lại nhiều năm cuối cùng xuất hiện thêm dữ liệu để kiểm chứng.
Một người bạn lâu không gặp gửi cho mình một bản sách.
Cuối ngày pha chén trà, ngồi nhìn lại vài trang ghi chú.
Những việc ấy nhỏ lắm.
Chẳng có gì để khoe.
Nhưng chính những thứ nhỏ ấy lại giữ cho một người còn muốn tiếp tục học.
Đi đường dài với Huyền học có lẽ cuối cùng cũng không cần lúc nào cũng quá náo nhiệt.
Không phải năm nào cũng phải mở thêm lớp.
Không phải tháng nào cũng phải công bố một điều mới.
Không phải học được gì cũng phải lập tức nói ra.
Không phải cứ có thêm một môn trong tay là con đường tự nhiên sâu hơn.
Có lúc chỉ cần thân thể còn khỏe.
Đầu óc còn tỉnh.
Gia đình còn yên.
Trên bàn có sách.
Trong ấm có trà.
Ngoài kia còn vài người mình có thể nói chuyện thật.
Như vậy đã là một điều rất đáng quý.
Người ta thường nghĩ thành tựu là phải đi thật xa.
Nhưng đi đủ xa rồi, nhiều người lại chỉ mong có một nơi để trở về.
Trong việc học cũng thế.
Học rộng rồi phải có chỗ quay về với cái nền.
Đọc nhiều rồi phải biết đâu là vài bộ sách mình thật sự tin cậy.
Gặp nhiều người rồi phải biết ai là người có thể ngồi cùng mình mà không cần hơn thua.
Làm nhiều trường hợp rồi phải có một phương pháp đủ rõ để tự biết mình đang dựa vào đâu.
Đó chính là “chỗ yên” của một người nghiên cứu.
Không phải nơi không còn câu hỏi.
Mà là dù còn rất nhiều câu hỏi, mình vẫn không sốt ruột.
Không biết thì học.
Chưa rõ thì để lại.
Sai thì sửa.
Người đi thì để họ đi.
Người còn ở lại thì biết quý.
「此心安處是吾鄉。」
Thử tâm an xứ thị ngô hương.
Đi qua nhiều năm rồi mới thấy, cái mình tìm chưa chắc là một hệ thống biết được tất cả.
Cũng chưa chắc là danh tiếng, số học viên hay số môn đã học.
Có khi chỉ là một đời sống mà mình vẫn còn thấy vui khi mở sách.
Vẫn còn vài vấn đề khiến mình muốn nghiên cứu.
Vẫn còn vài người có thể cùng uống trà.
Vẫn còn một mái nhà để trở về sau một ngày làm việc.
Có cơm nóng.
Có đèn sáng.
Có người thân.
Có một cái bàn để ngồi xuống.
Nhân gian nhiều vị, rồi ai cũng phải nếm qua.
Có thuận lợi thì có khó khăn.
Có gặp thì có xa.
Có đúng thì có sai.
Có lúc được công nhận, cũng có lúc chẳng ai để ý mình đang làm gì.
Điều quan trọng không phải lúc nào cũng đứng ở đoạn thuận lợi.
Mà là qua nhiều lần lên xuống, mình vẫn còn có thể sống tử tế với những ngày bình thường.
Cuốn sách thích thì đọc chậm.
Người nhớ thì lâu lâu hỏi một câu.
Chén trà trước mặt thì uống khi còn nóng.
Bữa cơm đang có thì ăn cho ngon.
Không phụ buổi sáng còn đủ sức thức dậy.
Không để buổi tối chỉ còn toàn những việc chưa xong.
Lòng có chỗ an.
Chân còn đường để bước.
Mỗi ngày bình thường đi qua như vậy, lâu dần cũng thành một đời đáng sống.
Và có lẽ, đó mới là thứ thanh hoan – 清歡, niềm vui nhẹ mà bền, của người đã đi đủ lâu trên con đường học và làm nghề Huyền học.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 33/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Hình lao nhi bất hưu tắc tệ, tinh dụng nhi bất dĩ tắc lao
- Bài sau: Định nhi hậu năng tĩnh, tĩnh nhi hậu năng an
