Học đúng người, đi cùng người phù hợp, nhiều khi quan trọng chẳng kém học đúng môn
同聲相應，同氣相求
Trong 《Chu Dịch · Càn quái · Văn Ngôn – 周易·乾卦·文言》 có câu:
「同聲相應，同氣相求。」
Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu.
Có thể hiểu giản dị rằng: Thanh âm tương đồng thì ứng với nhau, khí chất tương đồng thì tìm đến nhau.
Việc học Huyền học nhiều khi cũng vậy.
Ban đầu người ta thường nghĩ học được hay không chủ yếu nằm ở môn học.
Học Tử Vi hay Bát Tự.
Theo Kinh Dịch hay Kỳ Môn.
Đi sâu Phong Thủy, Lục Hào, Mai Hoa, Tướng Pháp hay Trạch Nhật.
Nhưng đi thêm một đoạn mới thấy, học cái gì quan trọng, học với ai cũng rất quan trọng.
Một đôi giày có vừa chân hay không, đi vài đoạn sẽ biết.
Một người Thầy có phù hợp với mình hay không, học một thời gian cũng dần nhìn ra.
Nếu buổi nào cũng chỉ mình chủ động hỏi.
Tài liệu đưa rồi nhưng không đọc.
Bài tập giao rồi nhưng không làm.
Điều đã nhắc nhiều lần vẫn không chịu tự kiểm tra.
Mỗi câu hỏi đều muốn Thầy trả lời ngay, mỗi nút thắt đều chờ người khác tháo hộ.
Đến lúc người Thầy ngừng kéo thì việc học cũng đứng lại.
Như vậy chưa thể gọi là đồng hành.
Học không phải một con đường chỉ có một phía dùng sức.
Người Thầy không phải người ngày ngày kéo học trò đi.
Cũng không phải người phải liên tục nhắc:
Cái này phải đọc.
Nguồn kia phải kiểm tra.
Can Chi này phải học lại.
Tiết khí kia đang hiểu sai.
Bài tập này phải làm.
Trường hợp kia phải tự luận trước.
Nếu việc gì cũng phải cầm tay kéo từng bước thì người dạy mệt, người học cũng khó trưởng thành.
Một quan hệ học tập tốt không phải như nuôi một đứa trẻ mãi không chịu tự đi.
Người Thầy có phần việc của người Thầy.
Người học cũng phải có phần việc của người học.
Thầy chỉ được chỗ cần nhìn.
Người học phải tự nhìn.
Thầy đưa sách.
Người học phải tự đọc.
Thầy giải thích phương pháp.
Người học phải tự đem vào trường hợp thực tế.
Thầy sửa một lần.
Lần sau người học phải biết tự phát hiện lỗi tương tự.
Đó mới là hai phía cùng bước.
Có những người Thầy rất giỏi nhưng chưa chắc phù hợp với mình.
Có người kiến thức sâu nhưng cách dạy thiên về cổ thư, trong khi mình chưa có nền để theo.
Có người thực hành rất mạnh nhưng ít quan tâm đến nguồn gốc lý thuyết, trong khi mục tiêu của mình lại là nghiên cứu.
Có người thích truyền khẩu quyết và kinh nghiệm.
Có người bắt học viên quay lại từ Âm Dương, Ngũ Hành, Can Chi, Bát Quái, Lịch pháp rồi mới cho đi tiếp.
Không có người Thầy nào mặc nhiên phù hợp với tất cả mọi người.
Cho nên chọn người học cũng giống chọn đường.
Trước hết phải biết mình đang muốn đi đâu.
Muốn nhập môn thì cần một người dựng nền rõ ràng.
Muốn đọc cổ thư thì cần người hiểu văn bản, nguồn gốc và cách chú giải.
Muốn thực hành Bát Tự, Tử Vi, Lục Hào hay Kỳ Môn thì cần người có đủ trường hợp thực tế và biết giải thích vì sao dùng phương pháp ấy.
Muốn học Phong Thủy thì người dạy phải đưa được mình từ sách ra thực địa, chứ không chỉ để mình thuộc vài khẩu quyết.
Muốn làm nghề thì lại phải học thêm cách tư vấn, cách nghe người, cách giữ giới hạn và cách chịu trách nhiệm với lời mình nói.
Mục tiêu khác nhau thì người dẫn đường phù hợp cũng khác nhau.
Nhưng chiều ngược lại cũng vậy.
Người học không nên ngày nào cũng cầm kính lúp soi xem:
“Thầy có thật sự coi trọng mình không?”
“Tại sao câu hỏi của mình chưa được trả lời?”
“Tại sao người kia được chỉ nhiều hơn?”
“Tại sao Thầy không nói cho mình hết?”
Một người Thầy tốt chưa chắc ngày nào cũng khen.
Có lúc họ chỉ nói một câu:
“Phần này tự đọc lại.”
Có lúc trả về cả bài vì nền chưa chắc.
Có lúc biết câu trả lời nhưng vẫn yêu cầu học viên tự tra trước.
Không phải lạnh nhạt.
Có khi đó mới là cách để người học dần đứng được bằng chân mình.
Quan hệ Thầy – trò nếu tốt, cuối cùng phải làm cho người học bớt phụ thuộc vào Thầy, chứ không phải ngày càng lệ thuộc.
Đồng học cũng vậy.
Có vài người cùng đọc sách, cùng trao đổi được đã là quý.
Không cần ngày nào cũng nói chuyện.
Không nhất thiết môn nào cũng học giống nhau.
Một người chuyên Tử Vi, một người đi sâu Kinh Dịch, người khác nghiên cứu Bát Tự hay Phong Thủy vẫn có thể trao đổi nếu biết tôn trọng phương pháp và giới hạn của nhau.
Người bạn học tốt không phải người chuyện gì cũng đồng ý với mình.
Mà là người khi mình nói một điều chưa có căn cứ sẽ hỏi:
“Nguồn ở đâu?”
Khi thấy mình quá chắc chắn sẽ nhắc:
“Đã kiểm chứng đủ chưa?”
Khi mình đi quá xa trong một giả thuyết sẽ kéo lại:
“Có phải đang suy diễn không?”
Những câu như vậy có khi quý hơn rất nhiều lời khen.
Đi đường nghiên cứu dài, gặp được một hai người như thế đã là một cái duyên tốt.
「同聲相應，同氣相求。」
Không phải vì mọi người phải giống nhau.
Mà vì những người cùng coi trọng sự nghiêm túc, nguồn gốc, kiểm chứng và thái độ học tập thì thường dễ nhận ra nhau.
Có thể khác môn.
Khác trường phái.
Khác cách luận.
Nhưng nói với nhau vẫn được.
Bởi cái nền học tập tương đồng.
Một người thực sự muốn học cũng không cần mất quá nhiều sức chạy theo những nơi không phù hợp.
Nếu học một thời gian mà chỉ nhận được những câu nói huyền bí, không giải thích nguyên lý, không cho nguồn, hỏi thêm thì bảo “chưa đủ duyên”, có lẽ nên bình tĩnh nhìn lại.
Nếu một hệ thống bắt người học chỉ được tin mà không được hỏi, cũng nên xem lại.
Nếu học rất lâu nhưng mình ngày càng phụ thuộc, câu nào cũng phải hỏi Thầy, trường hợp nào cũng chờ Thầy kết luận, thì càng phải tự hỏi con đường ấy đang đưa mình tới đâu.
Một người Thầy tốt không nhất thiết phải biết tất cả.
Nhưng ít nhất phải giúp học trò biết cách tự học khi không có Thầy bên cạnh.
Cho nên người học không cần lúc nào cũng chạy theo.
Không cần vì một người nổi tiếng mà nhất định phải học.
Không cần thấy người khác gọi ai đó là “minh sư” thì mình cũng phải tìm đến.
Càng không cần học hết người này đến người khác chỉ vì sợ mình đang bỏ lỡ bí quyết.
Người phù hợp thực sự thường không cần mình dùng quá nhiều sức để tự thuyết phục rằng họ phù hợp.
Học một thời gian sẽ thấy.
Mình có hiểu rõ hơn không?
Nền có chắc hơn không?
Khả năng tự suy nghĩ có tăng không?
Có biết tìm nguồn hơn trước không?
Có bớt phụ thuộc vào lời truyền miệng không?
Có thực hành tốt hơn không?
Nếu câu trả lời dần là có, thì con đường ấy đáng đi tiếp.
Học cũng giống như hai người cùng dựng một cây cầu.
Thầy đặt một viên gạch.
Học trò phải biết đặt viên tiếp theo.
Thầy mở một đoạn đường.
Người học phải tự bước.
Không thể một người xây hết cây cầu rồi người kia chỉ đứng ở đầu này chờ sang bờ.
Cùng nghiên cứu cũng vậy.
Mình đưa một trường hợp.
Người kia thêm một góc nhìn.
Mình tìm được một bản sách.
Người kia giúp đối chiếu một dị bản.
Mình đưa ra giả thuyết.
Người khác tìm trường hợp phản chứng.
Cứ như vậy kiến thức mới dần chắc.
Không ai phải chứng minh mình giỏi hơn ai.
Không ai phải dè chừng xem người khác có giấu nghề không.
Nếu đều là người trưởng thành trong việc học, cái hay của người này có thể bổ sung cái thiếu của người kia.
Người học lâu năm còn có một quan hệ khác cũng rất quan trọng: quan hệ với chính môn học của mình.
Ban đầu có thể rất say mê.
Cái gì cũng mới.
Một câu khẩu quyết cũng thấy kỳ diệu.
Một lần luận đúng đã rất hào hứng.
Nhưng muốn đi xa thì sự say mê ban đầu chưa đủ.
Giống như nguyên văn nói: rung động chỉ là viên gạch gõ cửa, yên lòng mới là đá giữ thuyền.
Việc học cũng vậy.
Hứng thú đưa mình vào cửa.
Nhưng để ở lại mười năm, hai mươi năm thì phải có một nhịp học ổn định.
Đọc.
Làm.
Sai.
Sửa.
Lại đọc.
Không cần ngày nào cũng thấy mới lạ.
Không phải tháng nào cũng phát hiện một bí quyết.
Có những giai đoạn chỉ âm thầm làm nền.
Chính sự bình thường ấy mới giữ người ta đi lâu.
Và đến một lúc sẽ hiểu, người đồng hành tốt trong Huyền học không nhất thiết phải là người lúc nào cũng đi cạnh mình.
Có thể là một người Thầy lâu lâu chỉ cho một chỗ.
Một người bạn vài tháng mới gặp nhưng gặp là nói được chuyện thật.
Một học trò khiến mình phải quay lại kiểm tra điều từng tưởng đã hiểu.
Một người khác trường phái nhưng đủ nghiêm túc để tranh luận bằng nguồn và lý lẽ.
Những người ấy không kéo mình đi.
Họ cũng không để mình kéo họ.
Mỗi người tự đứng được trên chân mình, rồi có một đoạn đường cùng đi.
Đó có lẽ mới là quan hệ học tập tốt.
「同聲相應，同氣相求。」
Người muốn học thật sẽ dần gặp người muốn dạy thật.
Người coi trọng nguồn sẽ tìm được người cũng coi trọng nguồn.
Người thích hơn thua sẽ tự tìm đến những cuộc hơn thua.
Người muốn nghiên cứu lâu dài rồi cũng sẽ nhận ra ai có thể cùng mình ngồi xuống, uống chén trà, mở một cuốn sách và bàn cho đến tận gốc một vấn đề.
Không cần quá nhiều người.
Có vài người thực sự hiểu mình đang học gì, biết mình đang thiếu gì và sẵn lòng cùng nhau tiến thêm một đoạn đã là đáng quý.
Người học bước về phía người Thầy.
Người Thầy cũng biết đưa tay về phía người học.
Bạn học đưa cho nhau một cuốn sách.
Người này đặt câu hỏi, người kia giúp mở thêm một góc nhìn.
Không ai kéo ai.
Không ai phải đoán ý ai.
Mỗi người đều tự bước.
Nhưng khi ngẩng lên, thấy người kia cũng đang bước về phía mình.
Đó mới là cái duyên đẹp trên con đường học Huyền học.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 31/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Vi giả thường thành, hành giả thường chí
- Bài sau: Hình lao nhi bất hưu tắc tệ, tinh dụng nhi bất dĩ tắc lao
