居安思危，思則有備，有備無患
Lúc đang thuận lợi càng phải nghĩ đến lúc khó khăn; có chuẩn bị thì mới không cuống khi hoàn cảnh thay đổi
Trong 《Tả Truyện · Tương Công thập nhất niên – 左傳·襄公十一年》 có câu:
「居安思危。思則有備，有備無患。」
Cư an tư nguy. Tư tắc hữu bị, hữu bị vô hoạn.
Nghĩa là: Đang ở lúc yên ổn vẫn phải nghĩ đến khi khó khăn; nghĩ đến thì sẽ có chuẩn bị, có chuẩn bị thì khi chuyện xảy ra sẽ bớt bị động.
Người học rồi làm nghề Huyền học cũng có một giai đoạn rất dễ mắc sai lầm: bắt đầu kiếm được tiền rồi tưởng rằng mình đã đi đến một tầng khác.
Trước đây còn ít khách thì dè sẻn.
Một cuốn sách mua về cũng cân nhắc.
Đi học một khóa cũng nghĩ xem có thật sự cần hay không.
Từng trường hợp tư vấn đều làm rất kỹ vì biết mình còn thiếu kinh nghiệm.
Nhưng đến lúc khách bắt đầu nhiều hơn, lớp học đông hơn, thu nhập khá hơn, lời khen cũng nhiều hơn, trong lòng rất dễ xuất hiện một cảm giác khác.
Muốn phòng làm việc đẹp hơn.
Muốn thiết bị tốt hơn.
Muốn hình ảnh của mình phải giống một người “thành công”.
Người khác làm nghề có cái này thì mình cũng muốn có.
Người khác tổ chức lớp ở chỗ sang hơn, làm thương hiệu đẹp hơn, xuất hiện nhiều hơn thì mình cũng bắt đầu sốt ruột.
Những thứ ấy tự nó không có gì sai.
Có điều kiện thì nâng chất lượng cuộc sống là bình thường.
Có tiền thì mua công cụ tốt hơn cũng không có gì đáng trách.
Vấn đề nằm ở chỗ mức sống mới rất nhanh trở thành mức sống mặc định.
Hôm qua còn thấy một khoản thu nhập như vậy là khá.
Vài năm sau chính khoản ấy lại thành chưa đủ.
Trước kia một chiếc xe dùng tốt là được.
Sau này lại thấy phải có chiếc xe phù hợp với “vị trí”.
Ngày trước một phòng học sạch sẽ, đủ tiện nghi đã thấy tốt.
Sau này lại bắt đầu nghĩ học viên nhìn vào sẽ đánh giá thế nào.
Cứ như vậy, thứ ban đầu là thành quả của nghề dần trở thành gánh nặng phải duy trì.
Nguyên văn nói rất đúng:
Tiền nhiều lên chưa phải điểm cuối. Đầu óc phải lớn lên cùng với số tiền ấy mới quan trọng.
Trong nghề Huyền học cũng vậy.
Thu nhập tăng nhưng cách nghĩ vẫn ở chỗ cũ thì chưa chắc đã vững hơn.
Có nhiều khách hơn nhưng phương pháp luận không tiến thêm thì cái đông ấy chưa chắc tạo ra giá trị lâu dài.
Có nhiều học viên hơn nhưng giáo trình vẫn như nhiều năm trước thì quy mô lớn hơn chỉ làm những thiếu sót cũ lan rộng hơn.
Có tiền mua thêm hàng trăm cuốn sách nhưng không có thời gian đọc thì giá sách dày lên, kiến thức chưa chắc dày theo.
Có điều kiện mua phần mềm, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và nhiều công cụ mới nhưng nền tảng Can Chi, Lịch pháp, cổ thư, cách kiểm chứng vẫn chưa chắc thì công cụ mạnh đến đâu cũng chỉ giải quyết phần bên ngoài.
Bởi vậy, có thêm tiền từ nghề thì trước hết nên nghĩ xem nó có thể làm cho mình mạnh hơn ở đâu.
Mua một bộ sách thật sự cần.
Tìm một bản cổ thư tốt hơn.
Đi học một phần kiến thức mình đang thiếu.
Dành tiền và thời gian cho một chuyến thực địa.
Xây lại hệ thống ghi chép trường hợp.
Lưu dữ liệu cho tử tế.
Nâng công cụ nghiên cứu.
Có điều kiện thì giảm bớt một số việc vụn để dành thời gian đọc và suy nghĩ.
Những thứ ấy nhìn bên ngoài không chắc đẹp bằng một món đồ mới.
Nhưng nó làm cái nền nghề nghiệp dày thêm.
Có câu dân gian: “Mạn công xuất tế hoạt, cấp thủy vô hảo ngư – 慢工出細活，急水無好魚.”
Làm chậm và kỹ mới ra việc tinh; nước chảy quá gấp khó có cá ngon.
Có tiền một chút mà nóng lòng chứng minh mình đã thành công rất dễ đem phần vừa tích được đổi thành một lớp hình thức mới.
Cái khó không phải kiếm tiền.
Kiếm được rồi giữ thế nào mới khó.
Trong nghề cũng vậy.
Một năm thuận lợi nhận nhiều khách, mở nhiều lớp, thu nhập tăng lên rất nhanh.
Nhưng không ai bảo đảm năm nào cũng giống năm ấy.
Công việc có thể thay đổi.
Nhu cầu của người học có thể thay đổi.
Một nền tảng truyền thông hôm nay thuận lợi, vài năm sau có thể không còn như trước.
Bản thân mình cũng có lúc cần nghỉ, cần giảm việc hoặc dành thời gian cho gia đình và nghiên cứu.
Nếu toàn bộ mức sống đã được đẩy lên dựa trên giai đoạn thuận lợi nhất thì chỉ cần thu nhập giảm một đoạn, người lập tức thấy hoảng.
Không hẳn vì thiếu tiền.
Mà vì không còn đường lùi.
Cho nên “cư an tư nguy” rất thực tế.
Lúc đông khách phải nghĩ đến lúc ít khách.
Lúc lớp đang đông phải nghĩ đến lúc mình muốn tạm nghỉ dạy.
Lúc còn nhiều sức làm việc phải nghĩ đến giai đoạn không thể nhận lịch kín như hiện tại.
Lúc thu nhập tốt nên để lại một phần đủ cho những giai đoạn cần chậm lại.
Có khoản dự phòng rồi, rất nhiều quyết định nghề nghiệp tự nhiên sẽ khác.
Không phải nhận một trường hợp chỉ vì đang cần tiền.
Không phải mở một lớp chỉ vì phải duy trì doanh thu.
Không phải nói điều khách muốn nghe chỉ vì sợ mất khách.
Không phải cứ thấy người khác đang làm gì có tiền là mình lập tức chạy theo.
Trong túi còn lương thực thì lòng bớt hoảng.
Khẩu đại hữu lương, tâm trung bất hoảng – 口袋有糧，心中不慌.
Một người có khoảng lùi tài chính sẽ dễ giữ nguyên tắc nghề nghiệp hơn một người tháng nào cũng buộc phải chạy đủ doanh thu để giữ mức sống đã nâng quá cao.
Vì vậy, trước một khoản chi lớn, đôi khi chỉ cần dừng lại hỏi:
Thứ này mình thật sự cần cho đời sống và công việc, hay chỉ đang muốn chứng minh một điều gì đó?
Một chiếc máy mới giúp nghiên cứu nhanh hơn thì đáng cân nhắc.
Một chuyến đi giúp bổ sung thực địa thì có giá trị.
Một bộ sách hiếm cần cho hướng nghiên cứu thì đáng mua.
Một không gian làm việc tốt hơn giúp mình làm việc nhiều năm thoải mái hơn thì hợp lý.
Nhưng nếu mua chỉ vì người khác có, hoặc vì sợ mình trông chưa đủ “thành công”, thì nên nghĩ thêm một bước.
Mua một thứ chỉ vui trong chốc lát.
Chi phí duy trì nó lại là câu chuyện dài.
Tiếng vỗ tay nằm trên màn hình.
Hóa đơn thì nằm trên vai mình.
Tiền giống như một chiếc kính phóng đại.
Nó không tự làm một người trở nên rộng rãi hay sáng suốt hơn.
Nó thường chỉ làm những thói quen vốn có hiện ra rõ hơn.
Người thích học, có thêm tiền sẽ mua thêm thời gian để học.
Người thích xây nền, có thêm điều kiện sẽ xây nền tốt hơn.
Người thích hình thức, có thêm tiền cũng rất dễ tăng thêm hình thức.
Người vốn bất an, khi có thêm thành tựu chưa chắc đã hết bất an; đôi khi chỉ chuyển sang sợ mất những thứ vừa có.
Nghề Huyền học cũng không nằm ngoài điều ấy.
Lúc chưa có khách, mong có khách.
Có khách rồi mong khách nhiều.
Có lớp nhỏ rồi muốn lớp lớn.
Có người biết đến rồi muốn nhiều người biết đến hơn.
Nếu không biết đâu là đủ cho giai đoạn của mình thì cái đích cứ chạy xa thêm.
Đến lúc ấy mình tưởng đang phát triển nghề, nhưng thực ra chỉ đang chạy để duy trì một hình ảnh ngày càng đắt tiền.
Trong khi thứ đáng đầu tư nhất lại có thể đang bị bỏ quên:
cái đầu của chính mình.
Kiến thức có sâu hơn không?
Khả năng đọc nguồn có tốt hơn không?
Mình đã hiểu thêm môn mình đang làm hay chỉ làm nó nhiều hơn?
Những ca sai trước đây đã được xem lại chưa?
Các tài liệu từng học có được hệ thống hóa chưa?
Có dành đủ thời gian để thực hành và kiểm chứng không?
Nếu muốn mở sang Bát Tự, Kỳ Môn, Lục Hào, Mai Hoa, Phong Thủy, Trạch Nhật hay một môn khác, mình mở vì thực sự cần cho con đường nghiên cứu hay chỉ vì thấy thị trường đang chú ý?
Nếu định làm nghề lâu dài, mình đang xây một chuyên môn bền vững hay chỉ xây một hình ảnh nghề nghiệp?
Những câu hỏi ấy đáng tiền hơn rất nhiều món đồ.
Có câu:
Trời đang nắng vẫn nên để sẵn một chiếc ô.
Không phải vì ngày nào cũng sợ mưa.
Mà vì khi mưa thật, mình không cần chạy cuống lên tìm chỗ trú.
Người làm nghề cũng vậy.
Có tiền dự phòng.
Có kiến thức thật.
Có khả năng tự học.
Có vài hướng công việc khác nhau.
Có một hệ thống tài liệu của riêng mình.
Có quan hệ nghề nghiệp tử tế.
Có sức khỏe.
Có khả năng giảm mức sống nếu cần.
Đó mới là những thứ giúp người ta đi qua một giai đoạn khó khăn với sự bình tĩnh.
「居安思危。思則有備，有備無患。」
Cư an tư nguy. Tư tắc hữu bị, hữu bị vô hoạn.
Lúc thuận lợi không cần sống như thể ngày mai chắc chắn sẽ gặp nạn.
Nhưng cũng đừng sống như thể thuận lợi hôm nay chắc chắn kéo dài mãi.
Kiếm được thêm thì tốt.
Nhưng trước khi nâng thêm hình thức, nên nâng cái nền.
Đầu tư vào kiến thức.
Đầu tư vào phương pháp.
Đầu tư vào sức khỏe.
Đầu tư vào những công cụ thật sự cần.
Và giữ lại cho mình một khoảng lùi.
Bởi tiền nhiều hơn chưa chắc làm con đường rộng hơn.
Có khi chỉ làm chi phí của con đường hiện tại lớn hơn.
Cái thật sự khiến người ta vững vàng là dù hoàn cảnh thay đổi, mình vẫn còn khả năng điều chỉnh.
Thu nhập giảm thì giảm một phần chi tiêu.
Một hướng công việc chậm lại thì còn hướng khác.
Một phương pháp cũ không còn đủ thì vẫn còn khả năng học lại.
Một giai đoạn cần nghỉ thì có đủ khoảng trống để nghỉ.
Có thêm tiền là một loại điều kiện.
Biết dùng điều kiện ấy để làm đầu óc, chuyên môn và đường lui của mình tốt hơn mới là bản lĩnh.
Đứng cho chắc.
Nhìn từng bước.
Không vội dùng thành quả vừa có để xây thêm một gánh nặng phải mang.
Đến lúc ấy, cái nền vững không còn nằm ở con số mình đang có.
Mà nằm ở chỗ:
dù trời có đổi, mình vẫn biết phải sống và đi tiếp thế nào.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 29/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường
- Bài sau: Vi giả thường thành, hành giả thường chí
