Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường

Thắng người khác là có sức, thắng được nỗi bất an trong chính mình mới thật sự mạnh

勝人者有力，自勝者強

Trong 《Đạo Đức Kinh – 道德經》 chương 33, Lão Tử viết:

「知人者智，自知者明。勝人者有力，自勝者強。」

Tri nhân giả trí, tự tri giả minh. Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường.

Nghĩa là: Biết người là có trí, biết mình là sáng suốt. Thắng được người khác là có sức, thắng được chính mình mới thật sự mạnh.

Nhiều người vẫn nghĩ: kiếm được nhiều tiền hơn thì sẽ hết tự ti, có thêm thành tích thì sẽ thấy mình có giá trị, đứng ở vị trí cao hơn thì lòng sẽ vững hơn.

Nhưng thực tế chưa chắc như vậy.

Lương năm mươi lại nhìn người lương một trăm.

Có một chiếc xe rồi lại nhìn chiếc xe tốt hơn.

Có chức danh rồi lại nhìn người có chức danh cao hơn.

Có vài thành tựu rồi lại sợ một ngày người khác vượt qua.

Bên ngoài càng đầy, trong lòng đôi khi lại càng thiếu.

Người học Huyền học cũng rất dễ rơi vào chuyện ấy.

Học được một môn lại thấy người khác biết ba môn.

Đọc được vài bộ sách lại nhìn sang người có cả tủ cổ thư.

Luận được vài trường hợp đúng thì bắt đầu để ý xem người khác có được công nhận nhiều hơn không.

Có học viên rồi lại nhìn lớp của người khác đông hơn.

Có khách tìm đến rồi lại muốn danh tiếng lớn hơn.

Có lúc tham gia một cuộc tranh luận cũng không còn vì muốn biết điều gì đúng, mà chỉ vì không muốn mình là người thua.

Cứ như vậy, việc học ban đầu vốn để hiểu thêm lại dần trở thành một bảng thành tích.

Bao nhiêu môn đã học.

Bao nhiêu năm kinh nghiệm.

Học với những ai.

Có bao nhiêu khách.

Có bao nhiêu học viên.

Đã viết bao nhiêu sách.

Đã từng đoán đúng chuyện gì.

Nếu đem toàn bộ giá trị của mình đặt lên những thứ ấy thì rất mệt mỏi.

Bởi thành tích nào cũng có thể bị vượt qua.

Hôm nay mình biết nhiều hơn một người, ngày mai sẽ gặp người biết nhiều hơn mình.

Hôm nay một bài luận được khen, ngày khác có thể gặp một trường hợp mình chưa giải thích được.

Hôm nay lớp đông, năm sau có thể ít đi.

Hôm nay một phương pháp dùng rất thuận lợi, vài năm sau gặp thêm dữ liệu lại phải sửa.

Nếu chỉ khi thắng mới thấy mình có giá trị, thì mỗi lần thua đều trở thành một lần tự phủ định chính mình.

Đó không phải tự tin.

Chỉ là một cuộc trao đổi có điều kiện:

Tôi làm tốt thì tôi mới đáng giá.Tôi được công nhận thì tôi mới thấy mình giỏi.Tôi đúng thì tôi mới thấy yên tâm.

Nhưng cuộc đời làm gì có ai đúng mãi.

Nhân vô hoàn nhân, kim vô túc xích – 人無完人，金無足赤.

Người không ai hoàn toàn, vàng cũng chẳng có thứ tinh khiết tuyệt đối.

Người có nghề cũng vậy.

Không có ai làm hàng nghìn trường hợp mà chưa từng sai.

Không có ai nghiên cứu nhiều năm mà chưa từng hiểu nhầm một câu sách.

Không có ai học nhiều môn mà môn nào cũng sâu như nhau.

Không có người Thầy nào gặp câu hỏi nào cũng lập tức có đáp án.

Cái khác nhau không nằm ở chỗ có từng vấp hay không.

Mà ở chỗ sau khi vấp, mình nhìn bản thân như thế nào.

Tự tin thật sự không phải vỗ ngực nói:

“Việc này tôi chắc chắn thắng.”

Mà là bình tĩnh nghĩ:

“Nếu lần này không được, tôi vẫn chịu được.”

Hai trạng thái rất khác nhau.

Một bên giống như đi trên dây. Chỉ cần gió mạnh một chút là hoảng.

Một bên giống như đi trên mặt đất. Có ngã thì phủi bụi rồi đứng lên.

Người nghiên cứu có cái nền ấy sẽ không quá sợ một kết quả trái với điều mình tin.

Một quẻ không ứng thì xem lại.

Một lá số không khớp thì kiểm tra dữ liệu và phương pháp.

Một cách luận gặp ngoại lệ thì tìm xem giới hạn nằm ở đâu.

Một câu mình từng giảng nếu phát hiện chưa đúng thì sửa.

Sai lần này chỉ có nghĩa là lần này có chỗ chưa đúng.

Không có nghĩa toàn bộ những gì mình đã học đều vô dụng.

Càng không có nghĩa bản thân mình là người vô dụng.

Phân biệt được hai điều ấy rất quan trọng:

Việc mình làm chưa tốt không đồng nghĩa với con người mình không tốt.

Một bài giảng chưa đạt thì sửa bài giảng.

Một buổi tư vấn chưa tốt thì xem lại cách tư vấn.

Một nghiên cứu chưa đủ chứng cứ thì bổ sung chứng cứ.

Đừng biến lỗi của một hành vi thành bản án cho cả con người.

Ngược lại, cũng đừng vì một lần thành công mà tưởng toàn bộ con người mình đã trở nên hơn người khác.

Danh hiệu bên ngoài giống như một chiếc hộp đẹp.

Nó có thể đựng thành tích, chức vụ, bằng cấp và những lời khen.

Nhưng chưa chắc đựng được cảm giác an toàn bên trong.

Có người chẳng thiếu gì mà vẫn luôn sợ bị thay thế.

Có người học rất nhiều nhưng gặp người có kinh nghiệm hơn là không dám nói.

Có người bình thường nói rất chắc chắn, nhưng chỉ cần bị phản bác là cả đêm khó chịu.

Cái thiếu lúc ấy không hẳn là thêm một khóa học hay thêm một danh hiệu.

Có khi chỉ là chưa thật sự chấp nhận rằng mình không cần hoàn hảo mới được phép đứng vững.

Người làm nghề càng cần hiểu điều này.

Không cần dùng mọi buổi tư vấn để chứng minh mình giỏi.

Không cần câu hỏi nào cũng trả lời ngay.

Không cần cuộc tranh luận nào cũng thắng.

Không cần người khác học môn gì mình cũng phải học cho bằng.

Không cần một người nổi tiếng hơn mình thì con đường của mình lập tức trở nên kém giá trị.

Mỗi người có một con đường khác nhau.

Lấy thước của người khác đo chân mình thì đau là chuyện bình thường.

Người ta có điều kiện khác.

Nền tảng khác.

Mục đích học khác.

Số năm thực hành khác.

Có người muốn nghiên cứu.

Có người muốn làm nghề.

Có người thích dạy.

Có người chỉ muốn hiểu một môn thật sâu.

Có người đi rộng qua nhiều hệ thống rồi mới chọn một hướng chính.

Không cần dùng kịch bản của người khác để diễn cuộc đời mình.

Tiến bộ thật sự đôi khi cũng không nằm ở chỗ hôm nay mình kiếm được nhiều hơn nửa năm trước hay biết thêm bao nhiêu môn.

Có khi là:

Bình tĩnh hơn khi gặp điều chưa biết.

Bớt sợ khi phải nói “chỗ này tôi cần kiểm tra thêm”.

Bớt tranh luận chỉ để bảo vệ thể diện.

Biết một cuốn sách mình từng tin có chỗ cần xem lại.

Biết từ chối một việc vượt ngoài khả năng.

Biết mình muốn học gì và không còn chạy theo tất cả những thứ người khác đang học.

Những thứ ấy không treo lên tường được.

Nhưng nó làm cho người ta vững hơn.

Có một cách rất thực tế để nhìn sự việc: khi gặp chuyện khó, thử nghĩ đến kết quả xấu nhất.

Nếu buổi này mình nói chưa tốt thì sao?

Sửa.

Nếu một phương pháp mình đã học nhiều năm thực sự có vấn đề thì sao?

Giữ phần đúng, bỏ phần sai, học lại phần cần học.

Nếu một lớp ít học viên hơn dự kiến thì sao?

Dạy cho tốt những người đang có.

Nếu một ngày không còn nhiều khách như trước thì sao?

Đọc sách, nghiên cứu, điều chỉnh cách làm.

Nếu phải bắt đầu lại một phần con đường thì sao?

Thì bắt đầu lại.

Khi đã nhìn rõ mình chịu được đến đâu, chân tự nhiên đứng chắc hơn.

Cái đáng sợ nhất nhiều khi không phải mất một danh hiệu.

Mà là mình đã quen đến mức không biết mình là ai nếu thiếu danh hiệu ấy.

Không phải mất tiếng vỗ tay.

Mà là khi không còn ai vỗ tay thì chính mình cũng không biết việc mình làm còn đáng làm hay không.

Bởi vậy, cái nền bên trong phải được xây ở chỗ khác.

Ở chuyên môn mình thực sự có.

Ở những cuốn sách đã đọc đến nơi.

Ở những trường hợp đã làm và chịu khó xem lại.

Ở khả năng tự học khi không còn ai dẫn.

Ở phẩm chất khi không ai nhìn.

Ở việc sai thì biết sửa.

Ở chỗ mất một thứ vẫn còn khả năng làm lại từ đầu.

「勝人者有力，自勝者強。」

Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường.

Thắng người khác đôi khi chỉ cần giỏi hơn họ trong một cuộc chơi.

Nhưng thắng được chính mình khó hơn nhiều.

Thắng cái ham phải chứng minh.

Thắng nỗi sợ bị so sánh.

Thắng cảm giác cứ phải hơn người khác mới thấy mình có giá trị.

Thắng cả sự hoảng hốt mỗi khi một việc không diễn ra như mình muốn.

Đến một lúc, cái vững nhất không còn là:

“Tôi sẽ không thất bại.”

Mà là:

“Nếu thất bại, tôi vẫn biết mình phải làm gì tiếp theo.”

Một ngày nào đó nếu mọi thứ thật sự trở về con số không, không còn chức danh, không còn tiếng khen, không còn những thứ từng dùng để xác nhận giá trị của mình, vẫn có thể phủi bụi rồi nói:

Không sao. Làm lại từ đầu.

Kiến thức thật vẫn còn.

Kinh nghiệm thật vẫn còn.

Khả năng học lại vẫn còn.

Cái gì chưa biết thì học.

Cái gì đã sai thì sửa.

Cái gì mất rồi thì xây lại.

Sự bình thản ấy không nằm trong bảng thành tích.

Và cũng chẳng ai lấy khỏi mình được.

Có lẽ đó mới là cái nền vững thật sự.