Vãng giả bất khả gián, lai giả do khả truy

Chuyện đã qua không sửa lại được, phần phía trước vẫn còn để mình đi

往者不可諫，來者猶可追

Trong 《Luận Ngữ · Vi Tử – 論語·微子》, Sở Cuồng Tiếp Dư – 楚狂接輿 đi ngang qua Khổng Tử và hát:

「鳳兮！鳳兮！何德之衰？往者不可諫，來者猶可追。」

Phượng hề! Phượng hề! Hà đức chi suy? Vãng giả bất khả gián, lai giả do khả truy.

Nghĩa là: Phượng ơi, phượng ơi! Sao đức lại suy đến thế? Những việc đã qua thì không thể kéo lại mà sửa nữa; những việc từ nay về sau vẫn còn có thể theo kịp mà thay đổi.

Chữ “gián – 諫” ở đây mang nghĩa ngăn lại, sửa lại. Việc đã qua thì không thể quay về ngăn nó đừng xảy ra nữa; nhưng phần phía trước vẫn còn để con người lựa chọn cách đi. Câu này là lời trong bài hát của Tiếp Dư, được chép trong 《Luận Ngữ》, chứ không phải lời trực tiếp của Khổng Tử.

Người học Huyền học nhiều khi mệt không phải vì hôm nay có quá nhiều việc, mà vì trong lòng còn chứa quá nhiều chuyện của hôm qua.

Một lần từng luận sai vẫn nghĩ mãi.

Một phương pháp đã bỏ nhiều năm để học, sau mới phát hiện có chỗ không ổn, vẫn tiếc.

Một người từng phản bác mình, lâu rồi vẫn chưa quên.

Một khóa học đã bỏ dở.

Một cuốn sách đáng lẽ phải đọc từ mấy năm trước.

Một đoạn đường mình nghĩ rằng nếu ngày ấy chọn khác thì hôm nay có lẽ đã khác.

Những chuyện ấy cứ để mãi trong đầu thì hôm nay rất khó còn chỗ.

Giống như chiếc cốc đã đầy nước, cứ rót thêm thì chỉ tràn ra ngoài. Lòng người cũng vậy. Chuyện cũ chất quá nhiều, đến khi một kiến thức mới, một cơ hội mới hay một người mới bước vào, mình lại không còn đủ sự bình tĩnh để nhìn cho rõ.

Nhiều người tưởng mình bị công việc làm cho mệt.

Thực ra có lúc công việc đã xong từ lâu, chỉ có đầu óc vẫn chưa chịu cho nó xong.

Một ca tư vấn chưa tốt, về nghĩ một lần để sửa là cần thiết. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại đến mức mất ngủ thì không còn là nghiên cứu nữa.

Một bài giảng có chỗ học viên chưa hiểu, sửa lại cho rõ là trách nhiệm. Nhưng chỉ vì một người không hài lòng mà quên mất cả lớp vẫn đang học tốt thì lại tự làm khó mình.

Một phương pháp đã kiểm chứng thấy không ổn, ghi lại nguyên nhân rồi bỏ đi là được. Không cần năm nào cũng tiếc số thời gian mình từng bỏ vào đó.

Cơm nguội rồi thì ăn mất ngon.

Đêm không ngủ thì sáng hôm sau đầu óc càng rối.

Một chuyện cứ đem ra nhai lại mãi cũng vậy, rất hiếm khi vì nghĩ lần thứ một trăm mà nó tự đổi thành một kết quả khác.

Có câu quen nói:

「天下本無事，庸人自擾之。」

Đại ý: Thiên hạ vốn không có nhiều chuyện đến thế, phần lớn là người ta tự đem chuyện vào lòng rồi tự làm mình rối.

Dù không phải việc gì cũng có thể đơn giản hóa như vậy, nhưng trong nghề tư vấn và nghiên cứu, quả thật có rất nhiều cái mệt do mình giữ quá lâu những thứ đáng lẽ đã nên đặt xuống.

Một lời khách từng nói.

Một cuộc tranh luận đã xong.

Một chuyện đúng sai đã rõ.

Một lần mình từng mất mặt.

Một người từng rời lớp.

Một lần từng tin nhầm một phương pháp.

Chuyện đã qua thì rút lấy cái cần học, rồi để phần còn lại ở quá khứ.

Vãng giả bất khả gián.

Không ai quay lại được ngày hôm qua để sửa một câu đã nói.

Không ai trở về được năm thứ nhất để học lại theo đúng con đường mà năm thứ mười mình mới biết là nên đi.

Không ai có thể lấy lại hoàn toàn những năm tháng đã bỏ vào một hướng nghiên cứu cuối cùng không đi đến đâu.

Nhưng “lai giả do khả truy”.

Ngày mai vẫn còn.

Cuốn sách hôm nay vẫn có thể mở.

Điều từng hiểu sai hôm nay vẫn có thể sửa.

Một phương pháp cũ có thể kiểm chứng lại.

Một bài giảng chưa tốt có thể viết lại.

Một người đã học vòng mười năm vẫn có thể bắt đầu xây lại nền từ năm thứ mười một.

Cái đáng tiếc không phải đã từng đi vòng.

Cái đáng tiếc là biết mình đang đi vòng mà vì tiếc đoạn đường cũ nên cứ tiếp tục đi thêm.

Đời vốn có lúc lên, lúc xuống.

Thủy triều có lên thì có rút.

Trăng có tròn thì có khuyết.

Hoa nở là một cảnh, hoa rụng cũng là một cảnh.

Ngày nắng dùng để phơi thóc. Ngày mưa lại có thể giữ nước.

Vận thuận có cái thuận của vận thuận. Vận khó cũng có việc của vận khó.

Có giai đoạn thuận thì làm nhanh hơn một chút.

Có giai đoạn chưa thuận thì học thêm, chuẩn bị thêm, giữ cho chắc cái đang có.

Không cần thấy năm nay chưa bằng năm trước đã nghĩ đời mình đi xuống.

Cũng không cần thấy người khác đang đi nhanh hơn mà vội kết luận mình thua.

Mặt trời có cái sáng của mặt trời.

Một ngọn đèn nhỏ cũng có phần sáng của nó.

Đường lớn đưa người ta đi xa. Đường nhỏ đôi khi lại dẫn đến một nơi rất yên.

Đứng trên núi thì nhìn được xa. Đứng trên đất bằng lại đứng được chắc.

Không phải người nào học nhanh hơn cũng đi lâu hơn.

Không phải người đông khách hơn đã chắc làm nghề vững hơn.

Không phải ai biết nhiều môn hơn cũng hiểu sâu hơn.

Mỗi người chỉ cần làm cho chắc phần của mình.

Người học thì học cho tới nơi.

Người nghiên cứu thì kiểm chứng cho cẩn thận.

Người dạy thì giảng cái mình thật sự hiểu.

Người tư vấn thì nói đúng phần mình có căn cứ.

Hôm nay làm được như vậy thì hôm nay đã không uổng.

Có những ngày chẳng cần đạt một thành tựu gì lớn.

Sáng dọn lại bàn làm việc.

Đọc xong vài trang sách.

Sửa được một đoạn giáo trình.

Kiểm chứng lại một lá số cũ.

Trả lời tử tế một người đang cần mình.

Ăn một bữa cơm cho ngon.

Tối đến đóng máy sớm một chút.

Ngày sống được như vậy đã là một ngày có ích.

Huyền học vốn rất dễ kéo con người về quá khứ hoặc đẩy họ quá xa vào tương lai.

Tử Vi khiến người ta nghĩ về những vận đã qua và những năm chưa tới.

Phong Thủy khiến người ta nghĩ nếu ngày ấy làm căn nhà khác đi thì sao, hoặc sửa chỗ này rồi vài năm nữa sẽ thế nào.

Nhưng người học Huyền học càng phải nhớ rằng mình chỉ sống được ở hiện tại.

Lá số có thể nói về ngày mai.

Nhưng việc phải làm vẫn nằm ở hôm nay.

Một người đang trong vận khó mà hôm nay ngủ đủ, làm việc cẩn thận, giữ tiền hợp lý, đối xử tốt với gia đình thì vẫn đang sống một ngày tốt.

Một người đang trong vận thuận mà suốt ngày chỉ nghĩ mình sắp phát đạt, không chịu làm gì thì cái thuận trên lá số cũng không tự biến thành cơm trong bát.

Cho nên biết quá khứ để hiểu.

Biết tương lai để chuẩn bị.

Nhưng sống thì vẫn phải sống ở chỗ mình đang đứng.

Trong tay đang có một cuốn sách thì đọc cho tử tế.

Trước mặt đang có một học viên thì dạy cho tử tế.

Có một khách đang ngồi trước mặt thì nghe hết câu chuyện của họ.

Trong nhà còn người chờ mình ăn cơm thì về ăn cơm.

Đừng vì nghĩ quá nhiều về một chuyện đã mất mà quên mất những gì vẫn đang còn.

Nguyên văn có một ý rất đẹp: tình thương không nằm trên mây. Nó nằm trong cốc nước ấm buổi sáng, một câu nhắc trước khi ra khỏi cửa, một người chịu ngồi nghe mình nói hết câu.

Cuộc sống thực ra cũng được ghép từ những thứ nhỏ như vậy.

Người làm nghề càng không nên để Huyền học làm mình xa dần đời sống thật.

Biết vận hạn nhưng vẫn phải biết quý bữa cơm.

Nghiên cứu đạo lý rất sâu nhưng vẫn phải biết người bên cạnh mình hôm nay đang vui hay buồn.

Nói được chuyện mười năm sau nhưng cũng phải biết tối nay nên nghỉ sớm.

Nếu cái học khiến mình chỉ còn nhìn những điều xa xôi mà quên người và việc ngay trước mắt thì phải xem lại.

Gió đến thì để gió thổi.

Mưa xuống thì cầm ô.

Đường đang tắc thì đi vòng.

Tay xách nặng thì đặt xuống nghỉ một lúc.

Việc hôm nay làm chưa xong thì mai làm tiếp.

Có chuyện đã thật sự qua rồi thì đừng mỗi sáng lại đem nó ra sống thêm một lần nữa.

Quá khứ nên có chỗ của quá khứ.

Người trước mắt nên có chỗ của người trước mắt.

Một lần học sai thì lấy nó làm kinh nghiệm.

Một người từng làm mình tổn thương thì lấy đó làm bài học về giới hạn.

Một đoạn vận khó đã qua thì biết mình đã đi qua được.

Không cần tiếp tục mang tất cả theo trên lưng.

「往者不可諫，來者猶可追。」Vãng giả bất khả gián, lai giả do khả truy.

Việc đã qua không còn sửa lại được.

Nhưng con đường phía trước vẫn còn.

Ngày hôm qua có thể mình đã đọc nhầm một cuốn sách, tin nhầm một phương pháp, nói sai một câu, bỏ lỡ một cơ hội hay dành quá nhiều tâm sức cho một việc không đáng.

Thì hôm nay sửa.

Thế là đủ.

Đừng để trong lòng chứa quá nhiều hôm qua đến mức hôm nay không còn chỗ để sống.

Chuyện cũ để lại bài học.

Người cũ để lại kinh nghiệm.

Còn người đang ở bên mình thì biết quý.

Việc đang nằm trước mặt thì làm cho tốt.

Phần đường còn lại, cứ bước cho chắc.

Bởi quá khứ dù thế nào cũng đã thành quá khứ.

Nhưng ngày hôm nay vẫn còn nằm trong tay mình.