Biết mình là sáng suốt, biết đủ mới thật sự giàu có
自知者明，知足者富
Trong 《Đạo Đức Kinh – 道德經》 chương 33, Lão Tử viết:
「知人者智，自知者明。勝人者有力，自勝者強。知足者富，強行者有志。」
Tri nhân giả trí, tự tri giả minh. Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường. Tri túc giả phú, cưỡng hành giả hữu chí.
Nghĩa là: Biết người là có trí, biết mình mới là sáng suốt. Thắng được người khác là có sức, thắng được chính mình mới là mạnh. Biết đủ thì giàu có, kiên trì thực hành thì có chí.
Mấy câu này rất hợp với người học và làm nghề Huyền học.
Có những lúc mình thấy mệt mỏi không phải vì đang có quá ít, mà vì trong lòng chứa quá nhiều mong muốn.
Muốn học nhanh hơn.
Muốn biết nhiều môn hơn.
Muốn luận hay như người khác.
Muốn có nhiều khách hơn.
Muốn được học viên công nhận.
Muốn người trong nghề biết đến mình.
Rồi nhìn sang người khác thấy họ đã đi xa hơn, trong lòng bắt đầu sốt ruột.
Thấy người ta đông khách, việc của mình tự nhiên trở nên kém vui.
Thấy người ta xuất bản sách, mở lớp, có nhiều người theo dõi, những gì mình đang làm bỗng thấy nhỏ bé.
Thấy người khác học thêm một môn mới, mình cũng muốn học.
Thấy người khác dùng một phương pháp mới, mình lại sợ mình đang thiếu.
Chẳng khác nào đang ăn bát cơm của mình, cứ nhìn miếng thịt trong bát người bên cạnh. Nhìn lâu rồi, cơm trong bát mình tự nhiên mất ngon.
Nhưng đường của người khác đâu phải đường của mình.
Người ta có thời gian khác.
Nền tảng khác.
Người Thầy khác.
Điều kiện nghiên cứu khác.
Khả năng khác.
Số năm làm nghề cũng khác.
Một người đã có hàng chục năm kinh nghiệm tất nhiên nhìn vấn đề khác với người mới học vài năm. Một người dành toàn bộ thời gian cho nghiên cứu cũng không thể đem so với người mỗi ngày còn phải lo công việc và gia đình.
Cứ nhìn bóng người khác mà chạy theo, cuối cùng rất dễ bước lệch khỏi đường dưới chân mình.
Người học Tử Vi thấy người khác học Bát Tự thì cũng muốn học Bát Tự.
Thấy Kỳ Môn đang được nói nhiều thì lại muốn học Kỳ Môn.
Học Phong Thủy chưa chắc phần căn bản đã chạy sang Huyền Không, Đại Quái, Long Môn Bát Cục.
Cuối cùng môn nào cũng biết một ít, trong đầu chất rất nhiều thuật ngữ nhưng khi cần giải quyết một vấn đề lại không biết nên dựa vào nguyên lý nào.
Đó không phải vì mình học quá ít.
Có khi chính vì muốn quá nhiều.
Lão Tử nói:
「自知者明。」Tự tri giả minh.
Biết chính mình mới là sáng suốt.
Biết mình đang ở trình độ nào.
Biết phần nào đã chắc.
Biết phần nào còn thiếu.
Biết mình phù hợp nghiên cứu sâu lĩnh vực nào.
Biết thời gian của mình cho phép đi đến đâu.
Biết sức mình đang ở đâu rồi học tiếp từ đó.
Người khác đi được mười bước một ngày, mình đi được hai bước cũng không sao.
Hai bước ấy nếu đi đúng hướng vẫn tốt hơn mười bước chạy theo con đường không thuộc về mình.
Người ta thường nghĩ muốn tiến bộ thì phải có thêm.
Thêm sách.
Thêm khóa học.
Thêm phương pháp.
Thêm bằng cấp.
Thêm khách hàng.
Thêm người công nhận.
Nhưng càng làm nghề lâu càng thấy có những lúc tiến bộ lại nằm ở việc bớt đi.
Bớt một môn chưa cần học.
Bớt một cuộc tranh luận không có ích.
Bớt một phương pháp chưa kiểm chứng.
Bớt một mong muốn phải bằng người khác.
Bớt một chút sốt ruột vì mình chưa được biết đến.
Trong lòng bớt một thứ, đầu óc tự nhiên có thêm một khoảng trống.
Chiếc cốc đã đầy thì rót thêm chỉ tràn ra ngoài.
Người đang học quá nhiều thứ cùng lúc cũng vậy. Tài liệu mới đến liên tục nhưng kiến thức cũ chưa kịp tiêu hóa. Khóa này chưa học xong đã đăng ký khóa khác. Cuốn sách này chưa đọc kỹ đã mua thêm mấy cuốn nữa.
Cuối cùng cái nhiều lên là số lượng.
Còn cái hiểu chưa chắc nhiều lên tương ứng.
「知足者富。」Tri túc giả phú.
Biết đủ thì giàu có.
“Biết đủ” ở đây không phải học đến một mức rồi thôi không học nữa.
Càng không phải tự bằng lòng với sự yếu kém.
Mà là biết phân biệt giữa nhu cầu thật sự của việc học với ham muốn có thêm vì nhìn người khác.
Thiếu nền tảng thì học nền tảng.
Thiếu nguồn thì tìm nguồn.
Thiếu thực hành thì thực hành.
Chưa hiểu thì đọc tiếp.
Nhưng nếu cái mình đang muốn chỉ vì thấy người khác có, thì nên dừng lại một chút để tự hỏi: việc này có thật sự cần cho con đường của mình không?
Không phải lớp học nào cũng phải tham gia.
Không phải sách nào cũng phải sở hữu.
Không phải môn phái nào cũng phải biết.
Không phải cuộc tranh luận nào cũng cần mình có mặt.
Không phải người nào giỏi hơn mình cũng là người mình phải chạy theo.
Đôi giày vừa chân thì mới đi đường dài được.
Giày đẹp đến đâu mà không vừa chân, đi một đoạn cũng đau.
Cách học cũng vậy.
Có người hợp đọc cổ thư.
Có người mạnh về thực hành.
Có người giỏi thống kê và hệ thống hóa.
Có người có khả năng dạy học.
Có người lại rất tốt khi làm tư vấn trực tiếp.
Hiểu mình mạnh ở đâu rồi bồi đắp cho chắc vẫn hơn cố trở thành một bản sao của người khác.
Bởi bắt chước vụng về cuối cùng rất dễ đánh mất chính mình.
Có người thấy một Thầy nói chuyện rất mạnh mẽ thì cũng bắt chước cách nói mạnh mẽ.
Thấy người khác viết nhiều chữ Hán thì bài nào mình cũng cố thêm chữ Hán.
Thấy một người luận rất chi tiết thì mình cũng cố nói thật nhiều.
Thấy một người nổi tiếng nhờ dự đoán thì mình cũng muốn đưa ra những dự đoán thật chắc chắn.
Nhưng thứ phù hợp với người khác chưa chắc phù hợp với mình.
Điều đáng học là phương pháp, nguyên lý, cách tư duy và kinh nghiệm của họ.
Không nhất thiết phải học luôn cả hình thức bên ngoài.
Trong lòng mỗi người cũng có một con la rất bướng.
Đã nghĩ một điều thì cứ kéo suy nghĩ đi mãi vào một ngõ hẹp.
Một lần khách chê, nghĩ cả tuần.
Một lần luận sai, tự trách nhiều tháng.
Một người khác được công nhận nhiều hơn, cứ đem mình ra so.
Một việc chưa làm được, cứ nhất định phải làm cho bằng được để chứng minh mình không kém.
Càng đi sâu vào những suy nghĩ ấy, đầu óc càng bế tắc.
Có những chuyện chỉ cần đặt xuống một thời gian là tự nhiên nhẹ đi.
Một nút thắt hôm nay chưa giải được, vài năm sau nhìn lại có khi chẳng còn thấy nó quan trọng.
Một cuộc tranh luận từng khiến mình mất ngủ, vài tháng sau đọc lại lại thấy chẳng đáng bao nhiêu.
Một người từng nghĩ rằng mình phải vượt qua, sau này mới hiểu đường của hai người vốn chẳng giống nhau.
Thời gian rất giỏi làm nhạt những chuyện như vậy.
Hòn đá trong lòng không phải lúc nào cũng cần dùng sức bê đi.
Có khi cứ để nắng chiếu, gió thổi, ngày tháng đi qua, một hôm nhìn lại nó đã nhỏ đi rất nhiều.
Người làm nghề cũng nên học cách dành sức cho đúng chỗ.
Nhân phẩm quan trọng hơn việc thể hiện mình tài giỏi.
Nền tảng chắc chắn quan trọng hơn việc học thật nhiều kỹ thuật.
Làm đúng phương pháp quan trọng hơn việc chỉ cố gắng thật nhiều nhưng sai hướng.
Đi đúng đường rồi, mỗi bước mới có giá trị.
Đi sai đường mà càng cố gắng thì chỉ càng đi xa chỗ cần đến.
Bởi vậy, thay vì ngày nào cũng nhìn xem người khác đã làm được gì, đôi khi nên thu tầm mắt về gần hơn.
Sáng pha một ấm nước nóng.
Mở cuốn sách mình đang đọc dở.
Hoàn thành một phần việc còn dang dở.
Đi qua một khóm hoa thì dừng lại nhìn một chút.
Làm việc xong thì rửa mặt, để dòng nước mát làm đầu óc nhẹ đi.
Bữa cơm trước mặt thì ăn cho ngon.
Người đang nói chuyện với mình thì nghe cho hết.
Cuộc sống phần lớn vẫn nằm trong những việc rất bình thường như thế.
Người học Huyền học đôi khi nhìn Mệnh, Vận, Thời, Thế quá nhiều rồi lại quên mất ngày hôm nay.
Biết một đại vận mười năm nhưng bữa cơm tối nay vẫn phải ăn.
Biết năm sau có cơ hội nhưng việc hôm nay vẫn phải chuẩn bị.
Biết một lá số có điểm tốt nhưng kiến thức vẫn phải học.
Biết một giai đoạn có khó khăn nhưng sáng mai vẫn phải thức dậy và làm việc.
Mệnh có phần của Mệnh.
Vận có phần của Vận.
Nhưng đời sống vẫn được tạo nên từ từng ngày mình sống.
Không than phiền quá nhiều, đầu óc sẽ có chỗ để nghĩ việc cần nghĩ.
Không ngồi chờ quá lâu, dưới chân tự nhiên có đường.
Không chạy theo người khác một cách mù quáng, mình mới nhìn rõ được con đường của chính mình.
Có lúc nên cho mình nghỉ một chút.
Cho những suy nghĩ đang căng thẳng được thư giãn.
Cho đầu óc một khoảng trống.
Không cần ngày nào cũng phải tiến bộ thật lớn.
Không cần bài nào viết ra cũng phải được nhiều người chú ý.
Không cần buổi tư vấn nào cũng khiến khách kinh ngạc.
Không cần học viên nào cũng phải công nhận mình.
Làm cho chắc việc của mình đã là đủ.
「知人者智，自知者明。」Tri nhân giả trí, tự tri giả minh.
Biết người là có trí.
Biết mình mới thật sự sáng suốt.
Và:
「知足者富。」Tri túc giả phú.
Biết đủ mới thật sự giàu có.
Không phải vì mình không còn mong muốn tiến bộ.
Mà vì đã biết thứ gì đáng để mình bỏ công sức, thứ gì chỉ làm lòng thêm bận rộn.
Không cần sống giống người khác.
Không cần học giống người khác.
Không cần làm nghề giống người khác.
Đi cho chắc con đường của mình.
Học điều mình thật sự cần.
Làm tốt việc đang ở trước mặt.
Bớt một chút so sánh, lòng sẽ rộng hơn.
Bớt một chút ham muốn phải có tất cả, việc học sẽ rõ hơn.
Đến một lúc sẽ thấy, cảm giác nhẹ nhõm không đến từ việc mình đã có thêm bao nhiêu.
Mà từ lúc mình biết thế nào là đủ, mình là ai và con đường nào thực sự là của mình.
Đoạn này tôi chọn “THỆ GIẢ NHƯ TƯ PHÙ, BẤT XẢ TRÚ DẠ – 逝者如斯夫，不舍晝夜”. Câu này rất sát ý “thời gian là đường một chiều”: chuyện đã qua không trở lại, lời cần nói và việc cần làm không nên cứ gửi mãi sang ngày mai. (Chinese Text Project)
THỆ GIẢ NHƯ TƯ PHÙ, BẤT XẢ TRÚ DẠ – 逝者如斯夫，不舍晝夜
Thời gian cứ chảy, việc hôm nay đừng gửi hết cho ngày mai
Trong 《Luận Ngữ · Tử Hãn – 論語·子罕》, Khổng Tử đứng bên dòng sông mà nói:
「逝者如斯夫！不舍晝夜。」
Thệ giả như tư phù! Bất xả trú dạ.
Nghĩa là: Những gì trôi đi cũng giống như dòng nước này, ngày đêm không ngừng nghỉ.
Câu ấy thường được dùng để nói về thời gian và sự vật trôi qua không trở lại. Dòng nước trước mắt vẫn là dòng sông ấy, nhưng nước vừa chảy qua đã không thể lấy lại. (Chinese Text Project)
Người học và làm nghề Huyền học càng đi lâu càng dễ hiểu điều này.
Mỗi ngày mở mắt ra đã có rất nhiều thứ kéo mình đi. Công việc, gia đình, tiền bạc, những việc đang dang dở, những câu hỏi chưa giải quyết được. Lại thêm sách muốn đọc, bài muốn viết, lá số muốn kiểm chứng, phương pháp muốn nghiên cứu.
Rồi trong đầu còn rất nhiều chữ “nếu”.
Nếu ngày trước mình học bài bản hơn.
Nếu năm ấy mình chọn một người Thầy khác.
Nếu lúc đó không bỏ dở cuốn sách kia.
Nếu trước đây mình kiểm chứng kỹ hơn thì có lẽ đã không luận sai trường hợp ấy.
Nếu ngày đó mình chọn một con đường nghề nghiệp khác thì bây giờ có lẽ đã khác.
Nhưng cuộc đời không sống bằng chữ “nếu”.
Thứ đang nằm trước mặt mình hôm nay phần lớn đã là kết quả của rất nhiều lựa chọn trước đó.
Có điều đúng.
Có điều sai.
Có đường đi thẳng.
Có đoạn đi vòng.
Không thể quay trở lại để chọn lại tất cả.
Nhưng dưới chân hôm nay vẫn còn đường để bước tiếp.
Người học Huyền học cũng vậy.
Từng học sai một phương pháp thì hôm nay sửa.
Từng tin một khẩu quyết chưa rõ nguồn thì hôm nay kiểm tra lại.
Từng luận một trường hợp chưa tốt thì rút kinh nghiệm.
Từng mất vài năm đi vòng cũng không cần ngày nào cũng tiếc vài năm ấy.
Thời gian đã đi rồi.
Điều còn có thể làm là đừng tiếp tục mất thêm thời gian chỉ để tiếc thời gian đã mất.
Có người học rất lâu nhưng vẫn thường nhìn lại rồi tự trách:
“Giá như tôi học cái này sớm hơn.”
“Giá như mười năm trước đã gặp được người Thầy này.”
“Giá như ngày ấy biết đọc cổ thư.”
Nhưng nếu mười năm trước mình chưa có nền tảng, chưa gặp đúng người, chưa có điều kiện, thì mười năm trước cũng chưa chắc đã hiểu được điều hôm nay đang hiểu.
Con đường mình đã đi, dù có đoạn vòng, vẫn là thứ tạo nên khả năng nhìn ra con đường thẳng hôm nay.
Cho nên chuyện đã qua thì nên lấy kinh nghiệm.
Không cần mang theo quá nhiều tiếc nuối.
「逝者如斯夫。」
Nước đã chảy qua rồi.
Cái đáng quý là phần nước đang chảy trước mắt mình.
Trong nghiên cứu cũng vậy.
Một câu cổ thư hôm nay chưa hiểu thì đọc kỹ thêm một chút.
Một lá số còn chỗ chưa giải thích được thì ghi lại.
Một bài giảng chưa rõ thì sửa.
Một việc đã hẹn với học viên thì làm.
Một cuốn sách đã định đọc từ lâu thì mở ra đọc.
Đừng việc gì cũng để “khi nào rảnh”.
Bởi rất nhiều việc để mãi rồi không phải mình không còn muốn làm.
Mà là người đã đổi, hoàn cảnh đã đổi, thời gian cũng đã qua.
Nguyên văn Trung Quốc có một ý rất đời thường: chúng ta nói “hẹn gặp lại” quá dễ, đến mức ít khi tự hỏi lần gặp sau thật sự là lúc nào.
Điều ấy cũng đúng trong nghề.
Một người Thầy mình muốn đến thăm, cứ nghĩ khi nào rảnh sẽ đi.
Một người bạn nghiên cứu lâu rồi chưa gặp, cứ để sang tháng.
Một cuốn sách người đi trước từng dặn phải đọc, vẫn nằm trên giá.
Một điều muốn cảm ơn ai đó, cứ nghĩ lúc khác nói cũng được.
Nhưng ngày tháng không đứng yên để chờ mình sắp xếp xong mọi việc.
Có người hôm nay còn ngồi cùng mình uống trà, vài năm sau đã không còn cơ hội.
Có người hôm nay còn có thể gọi điện hỏi một câu, ngày khác chưa chắc còn.
Có tài liệu hôm nay còn tìm được, nhiều năm sau có khi đã thất lạc.
Có một vấn đề hôm nay mình còn đủ hứng thú để nghiên cứu, để quá lâu rồi chính mình lại chuyển sang chuyện khác.
Cho nên có những việc nghĩ đến thì nên làm sớm một chút.
Không phải nóng vội.
Mà là biết quý thời gian.
Muốn cảm ơn thì nói.
Muốn hỏi một câu quan trọng thì hỏi.
Muốn đọc cuốn sách ấy thì mở ra.
Muốn sửa một bài cũ thì sửa.
Muốn bắt đầu một hướng nghiên cứu thì ít nhất hôm nay hãy ghi xuống câu hỏi đầu tiên.
Không cần đợi mọi điều kiện đều hoàn hảo.
Rất nhiều thứ trong đời không bao giờ có một ngày hoàn toàn thuận lợi để bắt đầu.
Người học cũng hay mong chờ:
Đợi công việc bớt bận rồi học.
Đợi con lớn thêm rồi nghiên cứu.
Đợi có đủ bộ sách rồi đọc.
Đợi học xong môn này rồi mới viết.
Đợi thật giỏi rồi mới bắt đầu kiểm chứng.
Nhưng nếu cứ đợi đủ hết, có khi vài năm đã qua.
Thời gian giống như dòng nước.
Nó không quan tâm mình đã chuẩn bị xong hay chưa.
“Bất xả trú dạ – 不舍晝夜” là ngày đêm không ngừng.
Ngày thuận lợi cũng trôi.
Ngày bận rộn cũng trôi.
Ngày mình học được rất nhiều cũng trôi.
Ngày mình chẳng làm được gì cũng vẫn trôi.
Vì vậy, không nhất thiết mỗi ngày phải làm được việc lớn.
Chỉ cần đừng để quá nhiều ngày trôi qua mà việc quan trọng với mình vẫn đứng nguyên một chỗ.
Hôm nay đọc được ba trang thì đọc ba trang.
Kiểm chứng được một trường hợp thì làm một trường hợp.
Sửa được một đoạn giáo trình thì sửa một đoạn.
Có một giờ yên tĩnh thì dùng tốt một giờ ấy.
Một đời nghiên cứu cuối cùng cũng được tích từ những khoảng thời gian nhỏ như vậy.
Người làm Tử Vi, Phong Thủy lại càng phải nhớ chuyện này vì nghề của mình thường xuyên nói về tương lai.
Năm sau thế nào.
Đại vận tiếp theo ra sao.
Căn nhà sau khi sửa sẽ tốt hơn ở đâu.
Thời điểm nào nên làm một việc.
Biết tương lai để chuẩn bị là điều cần thiết.
Nhưng nếu ngày nào cũng sống trong chuyện chưa tới thì lại quên mất việc đang ở trước mắt.
Biết năm sau có cơ hội mà hôm nay không chuẩn bị thì cơ hội đến cũng khó nắm.
Biết vài năm tới có khó khăn mà hôm nay chỉ ngồi lo thì cái biết ấy cũng chẳng giúp được gì.
Biết một vận tốt nhưng không học, không làm, không tích lũy thì vận tốt cũng không tự biến thành kết quả.
Tử Vi có thể nói về thời gian.
Nhưng người sống thời gian ấy vẫn là mình.
Phong Thủy có thể nói về hoàn cảnh.
Nhưng người sử dụng hoàn cảnh ấy vẫn là mình.
Biết được Mệnh và Vận không phải để ngồi chờ.
Mà để hôm nay biết mình nên chuẩn bị điều gì.
Có một ý nữa trong nguyên văn rất đáng giữ: mỗi lần chia tay, mỗi lần quay lưng đi, chưa chắc đã có một lần gặp lại giống hệt.
Hiểu điều ấy rồi, cách mình đối xử với người đang ở trước mặt cũng sẽ khác.
Một bữa cơm hơi nguội không cần nổi giận.
Một việc nhỏ làm chậm vài phút không đáng để cả nhà mất vui.
Một học viên hỏi một câu vụng về thì giải thích thêm nếu còn có thể.
Một người bạn lâu ngày mới gặp thì bớt nhìn điện thoại một chút.
Người đang ở trước mặt đáng để mình dành tâm trí hơn rất nhiều chuyện còn chưa xảy ra.
Trong nghề tư vấn cũng vậy.
Mỗi khách đến đều mang theo một câu chuyện thật của họ.
Không phải một lá số để mình biểu diễn.
Không phải một trường hợp để mình chứng minh phương pháp.
Họ đang dùng một phần thời gian của cuộc đời họ để ngồi trước mặt mình.
Mình cũng nên dùng phần thời gian ấy cho tử tế.
Nghe cho kỹ.
Nói cho có căn cứ.
Điều chưa chắc thì nói chưa chắc.
Việc cần nhắc thì nhắc.
Xong rồi để họ đi tiếp con đường của họ.
「逝者如斯夫！不舍晝夜。」
Thệ giả như tư phù! Bất xả trú dạ.
Dòng nước vẫn chảy.
Ngày tháng cũng vậy.
Không ai làm chủ được gió sẽ thổi từ đâu, hoàn cảnh ngày mai sẽ thay đổi thế nào hay một cơ hội sẽ đến lúc nào.
Nhưng bước chân hôm nay đặt ở đâu thì mình còn có thể quyết định.
Đọc trang sách trước mặt cho tử tế.
Làm việc đang làm cho chắc chắn.
Nói điều cần nói khi còn có thể nói.
Trân trọng người đang ở bên khi họ còn ở đó.
Không gửi quá nhiều hy vọng vào một ngày mai chưa nhìn thấy.
Cũng không dùng quá nhiều thời gian hôm nay để tiếc một ngày hôm qua đã qua.
Đời sống cuối cùng không được làm bằng những chữ “nếu”.
Mà bằng từng việc mình thực sự đã làm.
Từng bước mình thực sự đã đi.
Và từng ngày mình thực sự đã sống.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 21/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm
- Bài sau: Cùng tắc biến, biến tắc thông, thông tắc cửu
