Đại xảo nhược chuyết, đại biện nhược nột

Kinh nghiệm đủ dày, người ta thường bớt phô diễn

大巧若拙，大辯若訥

Trong 《Đạo Đức Kinh – 道德經》 chương 45, Lão Tử viết:

「大成若缺，其用不弊；大盈若沖，其用不窮；大直若屈，大巧若拙，大辯若訥。」

Đại thành nhược khuyết, kỳ dụng bất tệ; đại doanh nhược xung, kỳ dụng bất cùng; đại trực nhược khuất, đại xảo nhược chuyết, đại biện nhược nột.

Nghĩa là: Cái thành tựu lớn trông như còn thiếu; cái đầy lớn trông như còn trống; cái ngay thẳng lớn trông như cong; sự khéo léo cao độ đôi khi trông như vụng về; người thật sự giỏi biện luận lại có vẻ ít lời.

Hai câu “Đại xảo nhược chuyết – 大巧若拙” và “Đại biện nhược nột – 大辯若訥” rất hợp với người đã có nhiều năm làm nghề.

Khi mới vào nghề, người ta thường muốn thể hiện khả năng của mình. Học được một phương pháp hay thì muốn dùng ngay. Luận đúng một vài việc thì rất vui. Gặp quan điểm khác mình cũng dễ muốn tranh luận để phân rõ đúng sai. Có điều mình biết mà người khác chưa biết thì trong lòng cũng dễ nảy sinh mong muốn nói ra cho người khác thấy.

Điều ấy không có gì lạ.

Người mới làm nghề thường đang trong giai đoạn tích lũy và khẳng định bản thân. Kiến thức vừa học được còn mới, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều, nên mỗi lần luận đúng, mỗi lần được khách khen hay học viên công nhận đều tạo ra cảm giác rất mạnh.

Nhưng giờ bay càng nhiều, người ta thường càng thay đổi.

Xem thêm vài nghìn lá số, đi thêm nhiều căn nhà, gặp thêm nhiều kiểu khách hàng, dạy thêm nhiều lớp học, tự mình trải qua vài lần từng tin rất chắc rồi sau đó phải sửa, cách nhìn tự nhiên sẽ thận trọng hơn.

Không phải vì biết ít đi.

Mà vì biết rằng một vấn đề thường không đơn giản như lúc mới học mình từng nghĩ.

Ngày trước gặp một lá số khó có thể muốn luận cho bằng được. Sau này chưa đủ căn cứ thì để lại.

Ngày trước đọc một phương pháp khác với điều mình học dễ nghĩ ngay nó đúng hay sai. Sau này thường đọc thêm nguồn, kiểm tra thêm trường hợp rồi mới kết luận.

Ngày trước học viên phản biện có thể khiến mình muốn giải thích thật kỹ để bảo vệ điều đã dạy. Sau này nếu họ đưa ra được căn cứ tốt thì nghe lại cũng chẳng mất gì.

Ngày trước khách hỏi một câu có thể muốn trả lời thật nhiều để họ thấy mình biết. Sau này lại thấy nhiều lúc chỉ cần nói đúng vài điều thực sự cần thiết.

Kinh nghiệm đủ dày rồi, lời nói thường ít đi nhưng chắc hơn.

Đó có lẽ là một phần của “Đại biện nhược nột – 大辯若訥”.

Người mới học đôi khi rất dễ nói chắc chắn.

Người làm nghề đủ lâu lại biết rằng phía sau một kết luận còn có điều kiện, giới hạn, ngoại lệ và rất nhiều yếu tố của đời sống thực tế.

Cho nên có lúc phải nói:

“Chỗ này tôi cần kiểm tra thêm.”

“Việc này hiện mới chỉ có khả năng.”

“Phương pháp này tôi chưa có đủ trường hợp để kết luận.”

“Điều này tôi chưa biết.”

Những câu như vậy không làm người tư vấn kém đi.

Ngược lại, đó thường là dấu hiệu của người đã biết giới hạn của kiến thức mình đang có.

Huyền học là một lĩnh vực rất dễ khiến người làm nghề say mê cảm giác mình biết được những điều người khác chưa biết.

Nhìn một lá số rồi nói ra một việc đã xảy ra.

Bước vào một căn nhà rồi chỉ ra một vấn đề.

Luận một vận hạn rồi sau đó khách báo lại là đúng.

Những trải nghiệm ấy rất dễ khiến người mới làm nghề muốn chứng minh khả năng của mình thêm nữa.

Nhưng làm nghề lâu rồi sẽ thấy khách tìm đến không phải để xem mình giỏi đến đâu.

Họ đang có việc cần giải quyết.

Có người lo công việc.

Có người khó khăn về tài chính.

Có người đang có chuyện gia đình.

Có người đứng trước một lựa chọn quan trọng.

Có người chỉ muốn tìm một cách nhìn rõ ràng hơn để tự quyết định.

Khi ấy, điều quan trọng không phải nói thật nhiều thuật ngữ hay đưa ra thật nhiều dự đoán.

Mà là nhìn đúng vấn đề.

Nói đúng chỗ.

Điều nào cần nói thì nói.

Điều nào chưa đủ căn cứ thì để lại.

Điều nào nói ra không giúp ích gì cho khách thì cũng chưa cần nói.

Đó mới là kinh nghiệm.

Đại xảo nhược chuyết – 大巧若拙.

Sự khéo léo đến một mức nào đó thường trở nên rất giản dị.

Một người xem Phong Thủy có nhiều giờ bay bước vào một căn nhà chưa chắc sẽ chỉ ra hai mươi lỗi. Có khi xem rất kỹ, cuối cùng chỉ đề nghị sửa hai hoặc ba chỗ thật sự quan trọng.

Một người luận Tử Vi lâu năm cũng chưa chắc nói hết mọi thứ mình nhìn thấy. Có khi biết khá nhiều nhưng chỉ chọn những điều liên quan trực tiếp đến vấn đề khách đang hỏi.

Một người dạy học nhiều năm cũng vậy. Có những chỗ lúc mới dạy phải nói rất dài, về sau hiểu được nguyên lý sâu hơn rồi lại có thể giải thích bằng vài câu rõ ràng.

Sự đơn giản ấy không phải do kiến thức ít.

Nhiều khi phải đi qua rất nhiều phức tạp mới biết cách nói một điều cho đơn giản.

Giờ bay càng nhiều, phản ứng trước sự việc cũng thường chậm lại một chút.

Gặp một trường hợp bất thường không vội kết luận.

Nghe một lời trái ý không vội phản bác.

Một việc đang rối thì tháo từng phần.

Một ngày có quá nhiều việc thì giải quyết từng việc.

Không cố giải quyết tất cả cùng một lúc.

Cũng không vì một lần luận sai mà nghi ngờ toàn bộ phương pháp, nhưng càng không vì vài lần luận đúng mà cho rằng phương pháp ấy lúc nào cũng đúng.

Kinh nghiệm thực sự nhiều khi nằm ở khả năng giữ được mức vừa phải như thế.

Người mới thường muốn thêm.

Muốn biết thêm.

Muốn làm nhanh hơn.

Muốn khách đông hơn.

Muốn được công nhận nhiều hơn.

Nhưng làm nghề lâu rồi mới thấy, thắng một cuộc tranh luận không làm kiến thức của mình sâu thêm. Một lời khen cũng không làm phương pháp tự nhiên đúng hơn. Một người không công nhận mình cũng không làm mất đi những điều mình thực sự đã kiểm chứng được.

Thế là dần bớt hơn thua.

Bớt nhu cầu phô diễn.

Bớt nóng vội.

Nói chuyện cũng để lại khoảng cho người khác.

Làm việc cũng biết chừa phương án dự phòng.

Dạy học không cần học viên điều gì cũng phải đồng ý.

Tư vấn cũng không cần khách việc gì cũng phải nghe theo.

Nghiên cứu gặp vấn đề chưa rõ thì cứ để một dấu hỏi.

Đó không phải là thiếu quyết đoán.

Chỉ là kinh nghiệm đã cho mình biết có những chuyện không nên kết luận quá sớm.

Trong cùng chương ấy, 《Đạo Đức Kinh》 còn viết:

「躁勝寒，靜勝熱，清靜為天下正。」

Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt, thanh tĩnh vi thiên hạ chính.

Trong việc làm nghề, chữ “tĩnh – 靜” này cũng rất đáng suy nghĩ.

Không phải im lặng hay không làm gì.

Mà là khi có việc vẫn giữ được sự bình tĩnh cần thiết.

Một lá số có điểm bất lợi thì chưa vội nói thành tai họa lớn.

Một giai đoạn thuận lợi cũng chưa vội khuyên người ta tiến quá mạnh.

Khách khen không vì thế mà tự mãn.

Khách chê cũng chưa vội cho rằng họ sai.

Có căn cứ thì nói.

Chưa đủ căn cứ thì kiểm tra.

Sai thì sửa.

Đúng rồi vẫn tiếp tục kiểm chứng.

Đó mới là thứ phải mất nhiều năm mới tích lũy được.

Người mới giống như người vừa có một bộ công cụ mới, món nào cũng muốn mang ra sử dụng.

Người có nhiều giờ bay lại biết công việc này cần dùng công cụ nào, công việc kia không cần dùng gì cả.

Người mới có thể thấy mình biết mười điều thì muốn nói đủ mười.

Người có kinh nghiệm có khi biết mười nhưng chỉ nói hai, vì hai điều ấy mới thật sự có ích.

Sự khác nhau không nhất thiết nằm ở lượng kiến thức.

Mà nằm ở khả năng biết dùng kiến thức đến đâu là đủ.

「大巧若拙，大辯若訥。」Đại xảo nhược chuyết, đại biện nhược nột.

Sự khéo léo cao đôi khi nhìn rất bình thường.

Người hiểu sâu nhiều khi lại nói ít và chậm hơn.

Làm nghề đến một đoạn, điều đáng quý không còn nằm ở việc mình có thể thể hiện được bao nhiêu.

Mà là sau đủ nhiều trường hợp, đủ nhiều lần đúng sai, đủ nhiều năm đọc và kiểm chứng, mình vẫn giữ được sự bình tĩnh để nhìn một vấn đề cho rõ, nói điều có căn cứ và làm chắc phần việc trước mắt.

Kinh nghiệm càng dày, càng không cần lúc nào cũng chứng minh mình có kinh nghiệm.

Có lẽ đó mới là một phần của công phu.