Dục tốc tắc bất đạt

Càng muốn nhanh, có khi lại càng lâu tới

欲速則不達

Trong 《Luận Ngữ · Tử Lộ – 論語·子路》, Tử Hạ khi làm quan ở đất Cử Phụ đã hỏi Khổng Tử về cách làm việc. Khổng Tử nói:

「無欲速，無見小利。欲速則不達，見小利則大事不成。」

Vô dục tốc, vô kiến tiểu lợi. Dục tốc tắc bất đạt, kiến tiểu lợi tắc đại sự bất thành.

Nghĩa là: Đừng chỉ mong cho nhanh, đừng chỉ nhìn cái lợi nhỏ trước mắt. Càng muốn mau thành thì càng khó đạt; chỉ chăm vào lợi nhỏ thì việc lớn khó thành.

Việc học và làm nghề Huyền học nhiều khi cũng giống như nấu một nồi cháo.

Lửa nhỏ, nấu lâu thì hạt gạo mới nhừ, nước mới quyện, cháo mới có vị. Cứ sốt ruột vặn lửa thật lớn, bên dưới rất dễ cháy mà bên trên chưa chắc đã chín.

Người mới học thường muốn nhanh.

Học Tử Vi vài tháng đã muốn luận thật hay. Học Phong Thủy một thời gian đã muốn bước vào nhà là nhìn ra ngay cát hung. Đọc được vài quyển sách lại muốn lập tức nối hết các nguyên lý thành một hệ thống. Gặp một câu cổ thư chưa hiểu thì sốt ruột. Luận một lá số còn mắc thì thấy mình học chưa đủ giỏi.

Nhưng rất nhiều thứ có cái thời gian của nó.

Gạo chưa đủ lửa thì chưa thành cơm.

Kiến thức chưa đủ nền thì có giảng thêm đôi khi cũng chỉ là nhớ câu chữ.

Một nguyên lý hôm nay chưa hiểu chưa chắc vì mình kém. Có khi chỉ là số trường hợp mình gặp còn ít. Một câu sách đọc chưa thông chưa chắc phải tìm ngay mười cách giải thích khác. Đôi khi cứ để nó nằm đó, đọc thêm, làm thêm, vài năm sau quay lại tự nhiên sẽ hiểu.

Cái khó là người ta rất ít chịu đợi.

Công việc vừa chậm một chút đã lo.

Một ca luận chưa ra đã cuống.

Một bài viết chưa hoàn thiện đã muốn đăng.

Một phương pháp mới kiểm chứng được vài trường hợp đã muốn kết luận.

Một học viên học chưa tiến đã nghĩ mình dạy chưa tốt.

Một thời gian ít khách lại vội nghĩ nghề đang xuống.

Cứ như nồi nước đang sôi, thấy chưa chín lại vặn thêm lửa.

Lửa càng lớn, lòng càng nóng.

Cuối cùng cháo chưa chắc ngon mà đáy nồi đã khê.

Cuộc sống của người nghiên cứu Huyền học cũng đâu chỉ có sách.

Sáng bước ra ngoài vẫn có công việc. Điện thoại vẫn reo. Gia đình vẫn có việc. Tiền bạc, con cái, sức khỏe, trách nhiệm vẫn phải lo. Có ngày vừa ngồi xuống đọc sách thì có người gọi. Vừa tìm được mạch suy nghĩ thì một việc khác chen vào. Có lúc trong đầu đang mắc một câu cổ thư, trên bàn lại thêm một lá số cần xem, điện thoại còn mấy tin nhắn chưa trả lời.

Ai sống mà chẳng có chút khói lửa như thế.

Điều quan trọng không phải làm cho mỗi ngày đều hoàn toàn thuận.

Mưa thì cầm ô.

Giày tuột dây thì ngồi xuống buộc lại.

Tay đang xách nặng thì tìm một chỗ đặt xuống.

Mệt thì uống ngụm nước.

Buồn ngủ thì đi ngủ sớm.

Một hôm không đọc được mười trang thì đọc hai trang.

Một vấn đề chưa giải được thì ghi lại.

Một ca khó chưa đủ dữ liệu thì chưa cần cố luận cho xong.

Không phải cứ gặp một chút trở ngại là con đường đang sai.

Có những va vấp chỉ đơn giản là lửa chưa tới độ.

Hạt gạo lăn lên lăn xuống trong nước sôi nhìn tưởng rất vất vả, nhưng chính quá trình ấy mới làm nó thành một bát cháo.

Người học cũng vậy.

Những lần luận sai, những câu sách đọc mãi chưa hiểu, những phương pháp kiểm chứng rồi phải bỏ, những năm tháng tưởng mình đi vòng, sau này nhìn lại chưa chắc đều vô ích.

Chúng làm cho cái học bớt non.

Làm cho cách nói bớt chắc quá.

Làm cho người nghiên cứu biết rằng một trường hợp đúng chưa đủ thành quy luật, một khẩu quyết nghe hay chưa chắc đã có nguồn, một điều được truyền lâu chưa chắc đã không cần kiểm tra lại.

Đi lâu rồi, dưới chân tự có chai.

Những đoạn đường đá trước kia thấy đau, sau này bước qua lại bình thường.

Cho nên có lúc phải thu bớt cái nóng trong lòng.

Bớt nóng ruột muốn nổi tiếng.

Bớt sốt ruột muốn học hết nhiều môn.

Bớt mong một năm phải làm được quá nhiều việc.

Bớt nhìn người khác học nhanh hơn rồi tự ép mình chạy theo.

Người khác có hoàn cảnh của người khác.

Có người toàn thời gian nghiên cứu. Có người có điều kiện đọc ngoại ngữ. Có người gặp Thầy tốt từ đầu. Có người có sẵn một nhóm cùng học.

Còn mình vừa làm việc, vừa lo gia đình, mỗi tối dành được một hai giờ cho sách đã là đáng quý.

Đi chậm một chút cũng được.

Miễn là vẫn đi.

Trong dân gian Trung Quốc có câu: “Tâm cấp cật bất liễu nhiệt đậu hủ – 心急吃不了熱豆腐”, nóng lòng thì không ăn nổi miếng đậu phụ đang nóng. Vội quá chỉ dễ bỏng miệng.

Việc học cũng thế.

Có những thứ phải để nguội một chút mới nhìn rõ.

Có những vấn đề đang mắc, càng cố nghĩ trong lúc mệt càng rối. Tạm gấp sách lại, đi làm một việc khác, hôm sau quay về đôi khi tự nhiên thấy một đường ra.

Không phải buông việc học.

Chỉ là biết giữ lửa vừa đủ.

Cũng như gặp mưa, không cần đứng giữa đường trách trời tại sao chưa nắng.

Cầm ô lên rồi tiếp tục đi.

Gặp một người phản bác mình, chưa cần lập tức tranh cho ra đúng sai.

Gặp một phương pháp khác điều mình học, cứ ghi lại rồi kiểm chứng.

Gặp một ca luận chưa ứng, đừng vội bẻ thực tế cho khớp lý thuyết; cũng chưa cần ngay lập tức phủ định cả hệ thống.

Chỗ mắc thì xử lý chỗ mắc.

Việc đến thì làm việc đó.

Việc qua thì để nó qua.

Người xưa cũng có câu “Binh lai tướng đáng, thủy lai thổ yểm – 兵來將擋，水來土掩”: quân đến thì có tướng chống, nước đến thì lấy đất ngăn.

Nghĩ đơn giản một chút, đời cũng bớt rối.

Bài giảng chưa rõ thì sửa.

Sách chưa hiểu thì đọc lại.

Ca tư vấn chưa tốt thì xem lại.

Hôm nay mệt thì nghỉ sớm.

Ngày mai tỉnh rồi làm tiếp.

Đừng vì một ngày chưa thuận mà nghĩ cả con đường có vấn đề.

Cũng đừng vì muốn nhanh mà tự biến việc học thành một cuộc chạy đua.

Nồi cháo vẫn ở trên bếp.

Lửa cứ cháy từ từ.

Hơi nóng dần bốc lên.

Người nấu chỉ cần thỉnh thoảng khuấy, thêm chút nước, biết khi nào nên nhỏ lửa.

Mỗi người tự biết nồi cháo của mình cần thêm gì.

Học lâu rồi sẽ thấy, nhiều đoạn đường gập ghềnh trước kia chính là thứ làm bước chân sau này chắc hơn. Một phương pháp từng học sai khiến mình biết quý nguồn gốc. Một lần luận quá lời khiến mình biết thận trọng. Một lần tin chắc rồi thực tế không ứng khiến mình biết phải kiểm chứng.

Những cái hố đã bước qua, nhìn lại đều thành một phần của con đường.

Người từng gặp cũng vậy.

Có người dạy mình một kiến thức.

Có người chỉ cho mình một chỗ sai.

Có người khiến mình hiểu thế nào là hợp duyên.

Có người đi qua chỉ để mình nhìn rõ hơn chính mình.

Mưa rơi xuống thì rửa bụi.

Gió thổi qua thì làm cái nóng dịu đi.

Cuộc đời đâu cần ngày nào cũng nắng đẹp.

Việc học cũng đâu cần ngày nào cũng có một phát hiện lớn.

Một hôm đọc hiểu thêm một câu đã tốt.

Một tuần kiểm chứng chắc thêm một vấn đề đã tốt.