Quá do bất cập

Làm quá cũng chẳng khác gì chưa tới

過猶不及

Câu “Quá do bất cập – 過猶不及” xuất từ 《Luận Ngữ · Tiên Tiến – 論語·先進》.

Tử Cống hỏi Khổng Tử rằng Tử Trương và Tử Hạ, ai hơn ai. Khổng Tử đáp:

「師也過，商也不及。」Sư dã quá, Thương dã bất cập.

Nghĩa là: Tử Trương thì quá, Tử Hạ thì chưa tới.

Tử Cống lại hỏi:

「然則師愈與？」Nhiên tắc Sư dũ dư?

Vậy Tử Trương hơn chăng?

Khổng Tử đáp:

「過猶不及。」Quá do bất cập.

Nghĩa là: Quá mức cũng chẳng khác gì chưa tới. Cả hai đều chưa đạt được cái mức vừa phải cần có.

Câu ấy đem vào chuyện Mệnh, Vận lại thấy rất đáng suy nghĩ.

Trà rót quá đầy thì sẽ tràn, cung kéo quá căng thì sẽ gãy. Mệnh vận của con người vốn có lúc lên, lúc xuống, lúc được, lúc mất. Nhưng có những trường hợp xem xong, điều khiến tôi để ý lại không hẳn là lá số quá xấu hay vận quá nặng, mà là chính người trong cuộc đang tự ép mình quá nhiều.

Công việc chỉ chậm một đoạn đã cuống lên.

Tiền bạc hụt một chút đã nghĩ vận tài chính đang xuống.

Vợ chồng mới có vài chuyện không vừa ý đã lo hôn nhân có vấn đề.

Nghe nói năm nay có một đoạn bất lợi thì từ đầu năm đến cuối năm cứ thấp thỏm, chuyện gì xảy ra cũng đem ghép vào hai chữ “vận xấu”.

Cứ như một bình nước đã rót đầy đến miệng, tay lại còn cầm thật chặt. Chỉ cần bước nhanh một chút là nước tràn ra ngoài.

Chuyện vốn chưa lớn, nhưng vì sốt ruột, vì sợ, vì muốn kiểm soát hết nên cuối cùng lại thành rối.

Con người thường muốn mọi thứ đều phải vừa ý: công việc phải tốt, tiền bạc phải đều, gia đình phải yên, con cái phải thuận, sức khỏe phải ổn, quan hệ với người khác cũng phải tròn trịa.

Nhưng cuộc đời đâu có chỗ nào cứ tròn mãi.

Nước đầy thì tràn.

Trăng tròn rồi lại khuyết.

Lá số cũng có cung mạnh, cung yếu. Vận cũng có lúc thuận, lúc nghịch. Một đời người càng không thể năm nào, việc nào cũng đạt đủ mười phần.

Nhiều khi xem xong một lá số, tôi chỉ muốn nói với khách rằng: không cần chuyện gì cũng phải đạt mười phần.

Có việc được bảy phần đã là tốt.

Có giai đoạn không phát triển mạnh nhưng giữ được ổn định đã là tốt.

Có lúc chưa tiến được thì đừng cố ép mình phải tiến.

Có chuyện hôm nay chưa giải quyết được thì để thêm một thời gian.

Cứ muốn mọi việc phải hoàn hảo, người mệt trước tiên thường là chính mình.

“Quá do bất cập” cũng nằm ở những chỗ như vậy.

Người vốn hiền là một điều tốt, nhưng hiền quá đến mức không biết từ chối thì lại thành thiệt mình.

Người mạnh mẽ là tốt, nhưng mạnh quá thành cứng thì gặp việc khó xoay.

Người sống có nguyên tắc là tốt, nhưng nguyên tắc đến mức không còn chỗ cho hoàn cảnh thì lại dễ thành cực đoan.

Cẩn thận là tốt, nhưng cẩn thận quá thành sợ hãi thì việc chưa xảy ra đã tự làm mình mệt.

Mệnh có thể cho thấy những khuynh hướng ấy, nhưng sống chúng đến mức nào còn tùy chính người đó.

Gặp việc mắc lại, con người thường có thói quen sốt ruột.

Ống nước bị tắc, cứ lấy thanh sắt chọc thật mạnh xuống, nhiều khi chưa thông đã làm vỡ cả ống.

Một mối dây bị rối, càng dùng sức kéo thì nút càng thắt chặt.

Việc đời cũng vậy. Có chuyện càng nóng càng hỏng, càng cố càng rối.

Một cuộc cãi nhau ban đầu có khi chỉ từ một câu nói. Nhưng vì ai cũng muốn nói cho mình đúng, cuối cùng chuyện nhỏ thành chuyện lớn.

Một khoản đầu tư ban đầu chỉ mới hụt một chút, nhưng vì nóng lòng muốn gỡ ngay nên lại bỏ thêm tiền, rồi cái mất sau còn lớn hơn cái mất trước.

Một công việc chỉ đang chậm, nhưng vì sợ bỏ lỡ cơ hội nên vội vàng làm liên tiếp vài bước, cuối cùng lại tự phá cái thế vốn chưa đến mức xấu.

Đến lúc ấy người ta thường quay sang hỏi:

“Có phải năm nay vận của tôi xấu quá không?”

Nhưng không phải chuyện gì cũng do số.

Có cái là do mình đang nóng.

Có cái là do mình muốn quá nhiều.

Có cái là do mình không chịu chấp nhận rằng có những giai đoạn cuộc đời chỉ có thể được bảy phần.

Và có cái nếu bình tĩnh thêm một chút thì kết quả đã khác.

Biết trước vận hạn vì thế không phải để ngày nào cũng ngồi chờ xem chuyện xấu xảy ra lúc nào.

Biết đoạn này khó là để đi chậm hơn.

Biết tài chính có điểm bất lợi thì bớt tham một phần.

Biết quan hệ dễ căng thì lúc nóng bớt nói một câu.

Biết công việc chưa phải lúc tiến mạnh thì giữ sức, học thêm, chuẩn bị thêm.

Biết có chỗ không thuận là để chừa cho mình một đường lui.

Đó mới là ý nghĩa của việc biết vận.

Có những khách cứ hỏi đi hỏi lại cùng một câu, mong lần sau câu trả lời sẽ khác.

Có người đã biết việc này chưa nên làm nhưng vẫn muốn cố thêm, vì nghĩ biết đâu mình sẽ là ngoại lệ.

Có người đang thuận rồi lại muốn lấy thêm một phần, đến khi chính cái phần muốn thêm ấy làm hỏng những gì đang có.

Có người được cảnh báo một nguy cơ nhỏ lại lo đến mức tự thay đổi cả cuộc sống chỉ để tránh nó.

Tất cả đều có thể là một dạng của “quá”.

Người nghiên cứu Tử Vi cũng phải cẩn thận ở chỗ ấy.

Thấy một điểm bất lợi không nên lập tức phóng nó thành đại họa.

Một cung xấu không có nghĩa toàn bộ lĩnh vực ấy sẽ xấu.

Một năm có vấn đề không có nghĩa mười hai tháng đều không làm được gì.

Một dấu hiệu cần lưu ý không đồng nghĩa chắc chắn sự việc sẽ xảy ra.

Nếu người tư vấn nói quá mức, chính lời tư vấn cũng có thể khiến khách từ thận trọng thành sợ hãi.

Đó cũng là “quá do bất cập”.

Đáng lẽ giúp người ta biết để ứng xử, lại làm người ta không dám sống.

Đáng lẽ chỉ ra một chỗ cần lưu ý, lại khiến họ nhìn đâu cũng thấy nguy hiểm.

Đáng lẽ giúp họ bình tĩnh hơn trước Mệnh và Vận, cuối cùng lại khiến họ lệ thuộc hơn vào Mệnh và Vận.

Như vậy thì cái biết đã đi quá chỗ cần thiết.

Có lúc chỉ cần nhớ rằng trời chưa sập, đường cũng chưa hết.

Bớt nóng một chút.

Bớt muốn gỡ ngay một chút.

Bớt muốn thắng một chút.

Bớt đòi hỏi mọi chuyện phải đúng như mình tính một chút.

Có khi cái vận tưởng rất nặng lại đi qua khá bình thường.

Mệnh có cái của Mệnh.

Vận có cái của Vận.

Phong Thủy có cái của Phong Thủy.

Nhưng cách người ta sống, phản ứng và lựa chọn trước những điều ấy cũng rất quan trọng.

Người tư vấn chỉ có thể giúp khách nhìn thấy chỗ nào nên tiến, chỗ nào nên chậm, chỗ nào cần giữ, chỗ nào nên bỏ. Không thể vì nhìn thấy một đoạn khó mà khuyên người ta dừng cả cuộc đời, cũng không thể vì thấy một đoạn thuận mà bảo người ta cứ việc lao lên không cần biết giới hạn.

Khổng Tử nói:

「過猶不及。」Quá do bất cập.

Quá mức cũng chẳng khác gì chưa tới.

Có lẽ cái khó của đời sống không phải lúc nào cũng là làm được thật nhiều, giữ được thật chặt hay tránh được hết mọi điều xấu.

Mà là biết đến đâu thì vừa.

Có lúc xem xong một lá số, điều muốn nói nhất không phải năm nào tốt, năm nào xấu.

Chỉ là:

Việc chưa đến mức ấy thì đừng tự làm nó nặng thêm.

Vận đã khó một phần, đừng để lòng mình làm khó thêm chín phần còn lại.