事來而心始現，事去而心隨空Việc đến thì tâm hiện để ứng, việc qua rồi thì lòng cũng theo đó mà trở về rỗng rang
Trong 《Thái Căn Đàm – 菜根譚》, tác phẩm của Hồng Ứng Minh đời Minh, có câu:
「風來疏竹，風過而竹不留聲；雁度寒潭，雁去而潭不留影。故君子事來而心始現，事去而心隨空。」
Phong lai sơ trúc, phong quá nhi trúc bất lưu thanh; nhạn độ hàn đàm, nhạn khứ nhi đàm bất lưu ảnh. Cố quân tử sự lai nhi tâm thủy hiện, sự khứ nhi tâm tùy không.
Nghĩa là: Gió đến, rặng trúc thưa phát tiếng; gió qua rồi, trúc không giữ lại âm thanh. Nhạn bay qua đầm lạnh, mặt nước hiện bóng nhạn; nhạn đi rồi, đầm cũng không giữ lại bóng. Vì thế, người quân tử khi việc đến thì tâm hiện ra để ứng xử, việc qua rồi thì lòng cũng theo đó mà trở về không. Câu này nằm ở phần đầu của 《Thái Căn Đàm》, ngay trong bản khắc đời Minh còn truyền lại.
Hai chữ “tùy không – 隨空” ở đây rất đáng suy nghĩ. Không phải là vô tâm hay mặc kệ, mà là việc còn ở trước mặt thì hết lòng ứng xử; việc đã qua rồi thì đừng tiếp tục giữ bóng của nó trong lòng.
Người làm tư vấn càng nên như vậy.
Một ngày có thể gặp vài người, mỗi người mang đến một câu chuyện. Người lo công việc, người khổ vì vợ chồng, người lo con cái, người đang có chuyện tiền bạc, sức khỏe. Có ca nghe xong thấy thương, có ca khiến mình lo, cũng có ca khách báo lại một việc mình từng luận rất đúng khiến chính mình vui.
Nếu chuyện nào cũng giữ lại thì chẳng mấy chốc trong lòng sẽ đầy chuyện của người khác.
Giống như mỗi sáng ra khỏi nhà, trong túi đã có chìa khóa, điện thoại, giấy tờ, lại nhét thêm đủ thứ không cần thiết. Đi chưa bao xa đã thấy nặng. Người tư vấn cũng vậy. Ca hôm qua còn nghĩ mãi, sáng nay lại thêm một người; chuyện buồn của khách trước chưa buông xuống, lời cảm ơn của khách sau vẫn còn nhớ. Đến cuối ngày, nhiều khi không biết mình mệt vì xem nhiều hay vì trong đầu chưa chịu bỏ chuyện nào xuống.
Thực ra, chuyện đã qua mà đầu óc vẫn tiếp tục giữ mới là thứ dễ làm người ta mệt.
Một việc xấu cứ nghĩ mãi xem rồi khách sẽ ra sao thì thành nặng lòng.
Một việc mình luận đúng cứ nhớ mãi thì lại dễ sinh đắc ý.
Một người khách không nghe lời mình, cứ tiếc mãi thì thành bực.
Một khách báo lại mọi chuyện đúng như mình từng nói, cứ mang cảm giác ấy theo thì rất dễ bước sang ca tiếp theo với tâm thế quá tự tin.
Xấu hay tốt, giữ quá lâu đều không cần thiết.
Trong lúc tư vấn thì phải nghe cho kỹ, nghĩ cho hết, nói điều cần nói. Người ta đã tìm đến mình thì mình phải dành tâm sức cho việc của họ. Nhưng buổi xem kết thúc rồi thì cũng nên giống như xem xong một bộ phim.
Phim buồn có thể còn một chút dư âm.
Phim hay có thể còn nhớ vài cảnh.
Nhưng bước ra khỏi rạp rồi vẫn phải trở về cuộc sống của mình.
Có ca đáng nghiên cứu thì ghi lại.
Có chỗ mình luận sai thì xem lại.
Có vấn đề chưa rõ thì để đó kiểm chứng tiếp.
Có trường hợp đặc biệt thì lưu lại làm tư liệu.
Đó là chuyện chuyên môn và cần giữ.
Còn sự lo lắng thay cho khách, thương cảm quá mức, tiếc nuối, bực bội hay cảm giác tự mãn vì mình vừa luận đúng thì nên bỏ xuống.
Hai chuyện ấy phải phân biệt.
Không giữ cảm xúc của khách không có nghĩa là vô tình.
Không mang chuyện của khách về nhà không có nghĩa là thiếu trách nhiệm.
Ngược lại, chính vì muốn làm nghề lâu và giữ được sự sáng suốt nên càng phải biết việc nào cần lưu lại trong hồ sơ, việc nào không nên lưu lại trong lòng.
Nhà lâu ngày không quét thì bụi sẽ đầy.
Người tư vấn ngày nào cũng nghe chuyện của người khác mà không biết dọn lòng thì trong đầu cũng vậy. Khách cũ đã đi nhưng câu chuyện vẫn nằm lại; người mới bước vào mà mình vẫn mang cảm xúc của người trước thì rất khó nhìn họ một cách bình tĩnh.
Một người khách vừa báo chuyện rất xấu, mình đang nặng lòng, nếu không biết đặt xuống thì rất dễ đem tâm trạng ấy sang ca sau.
Một người khách vừa khen mình luận quá đúng, nếu vẫn còn lâng lâng thì đến lá số tiếp theo rất dễ trở nên chủ quan.
Bởi vậy, sau mỗi buổi tư vấn có lẽ chỉ cần tự hỏi mấy điều rất đơn giản:
Việc cần làm đã làm chưa?
Điều cần nói đã nói chưa?
Có gì cần ghi lại để nghiên cứu thì đã ghi chưa?
Có chỗ nào mình chưa chắc cần kiểm chứng thêm không?
Xong rồi thì thôi.
Khách có nghe hay không, có làm theo hay không, sau này tốt lên hay xấu đi còn rất nhiều phần thuộc về chính họ. Người tư vấn không thể đi theo từng người để sống tiếp cuộc đời của họ.
Mình có trách nhiệm với lời mình nói.
Nhưng không thể gánh thay toàn bộ kết quả của người nghe.
Có người được khuyên nên dừng nhưng vẫn làm.
Có người được nhắc phải cẩn thận nhưng vẫn chủ quan.
Có người nghe rất kỹ rồi chọn một cách xử lý khác với điều mình nghĩ.
Đó là quyền lựa chọn của họ.
Nếu việc gì cũng mang về nghĩ tiếp thì cuối cùng người tư vấn lại tự sống thêm hàng chục cuộc đời ngoài cuộc đời của mình.
Không ai chịu nổi mãi như vậy.
Cho nên câu của 《Thái Căn Đàm》 rất đẹp ở chỗ nó không bảo con người phải vô cảm.
“Sự lai nhi tâm thủy hiện” – việc đến thì tâm mới hiện.
Tức là việc đang ở trước mặt thì phải có mặt ở đó. Phải nghe, phải nghĩ, phải ứng xử. Không lạnh nhạt, không qua loa.
Nhưng ngay sau đó là:
“Sự khứ nhi tâm tùy không” – việc đi rồi thì tâm cũng theo đó mà trở về không.
Không níu.
Không giữ bóng.
Không để chuyện của hôm qua tiếp tục che chuyện của hôm nay.
Cũng giống như:
「風過而竹不留聲。」Phong quá nhi trúc bất lưu thanh.
Gió qua rồi, trúc không giữ tiếng.
Và:
「雁去而潭不留影。」Nhạn khứ nhi đàm bất lưu ảnh.
Nhạn đi rồi, đầm không giữ bóng.
Trúc vẫn là trúc.
Đầm vẫn là đầm.
Ngày mai gió khác đến, trúc lại lay. Một đàn nhạn khác bay qua, mặt nước lại hiện bóng.
Người tư vấn cũng vậy.
Khách đến thì xem cho kỹ.
Việc đến thì hết lòng.
Có điều cần nói thì nói.
Có điều cần ghi thì ghi.
Rồi khách đi thì để họ đi.
Đừng mang chuyện hôm qua sang hôm nay. Cũng đừng mang niềm vui vì một ca luận rất đúng sang người tiếp theo.
Người làm nghề muốn đi lâu, ngoài việc biết xem, biết nói, biết chịu trách nhiệm, còn phải học thêm một việc:
biết buông sau khi việc đã xong.
「事來而心始現，事去而心隨空。」Sự lai nhi tâm thủy hiện, sự khứ nhi tâm tùy không.
Việc đến thì để tâm mà ứng.
Việc qua rồi thì lòng cũng nên để nó qua.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 4/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Khoát nhiên đại ngộ
- Bài sau: Vô cố
