Tri tiến thoái tồn vong

Biết tiến, biết lui, biết còn, biết mất

知進退存亡

Trong 《Chu Dịch · Càn quái · Văn Ngôn – 周易·乾卦·文言》, khi giải hào Thượng Cửu “Kháng long hữu hối – 亢龍有悔”, có đoạn:

「亢之為言也，知進而不知退，知存而不知亡，知得而不知喪。其唯聖人乎！知進退存亡而不失其正者，其唯聖人乎！」

Kháng chi vi ngôn dã, tri tiến nhi bất tri thoái, tri tồn nhi bất tri vong, tri đắc nhi bất tri táng. Kỳ duy Thánh nhân hồ! Tri tiến thoái tồn vong nhi bất thất kỳ chính giả, kỳ duy Thánh nhân hồ!

Nghĩa là: Cái gọi là “kháng”, là chỉ biết tiến mà không biết lui, biết còn mà không biết mất, biết được mà không biết có lúc sẽ mất đi. Người biết tiến, biết lui, biết còn, biết mất mà vẫn không rời cái chính, có lẽ chỉ bậc Thánh nhân mới làm được.

Câu này đặt trong quẻ Càn rất đáng suy nghĩ. Càn vốn mạnh, vốn tiến, nhưng đi đến cực điểm lại thành “Kháng long hữu hối”. Không phải cứ tiến mãi là tốt. Biết lúc nào nên tiến đã khó, biết lúc nào phải lui còn khó hơn.

Học và ứng dụng Tử Vi, Phong Thủy cũng vậy.

Nắm được là bản lĩnh, buông được cũng là trí tuệ. Biết thêm một phần về Mệnh, về Vận, về hoàn cảnh sống là điều tốt; nhưng nếu càng biết lại càng sợ, càng xem lại càng lệ thuộc thì cái học ấy chưa chắc đã giúp mình sống tốt hơn.

Người ta tìm đến Tử Vi vì muốn biết tương lai, tìm đến Phong Thủy vì muốn cải thiện hoàn cảnh. Đứng trước một ngã rẽ, ai cũng muốn biết đường nào dễ đi hơn. Công việc, gia đình, sức khỏe gặp chuyện thì ai cũng muốn biết nguyên nhân nằm ở đâu.

Điều ấy rất bình thường.

Nhưng biết vận không có nghĩa là phải sống theo vận.

Biết một năm khó không có nghĩa cả năm ngồi chờ xem chuyện xấu sẽ xảy ra lúc nào.

Biết căn nhà có chỗ chưa thuận cũng không có nghĩa mọi chuyện trong gia đình đều đổ cho Phong Thủy.

Tử Vi có thể cho mình một tấm bản đồ, nhưng người đi vẫn là mình.

Phong Thủy có thể giúp mình nhìn rõ hơn quan hệ giữa con người và nơi ở, nhưng căn nhà tốt đến đâu cũng không thay được cách những người trong nhà sống với nhau.

Một lá số có nhiều thuận lợi mà người ta không chịu học, không chịu làm, không biết giữ mình thì cái thuận cũng có thể trôi qua.

Một lá số có nhiều chỗ khó mà người ta biết mình, biết thời, biết lúc tiến lúc lui thì đường khó vẫn có thể đi.

Vì thế, học Huyền học không phải để nắm chặt lấy những lời dự đoán.

Biết mình nhưng đừng mắc vào Mệnh.

Biết năm khó thì thận trọng, đừng biến nó thành nỗi sợ.

Biết nguyên tắc Phong Thủy thì ứng dụng cho đúng, đừng để trong nhà ngày càng nhiều vật phẩm, nhiều kiêng kỵ, rồi cuối cùng chính người sống trong đó lại bất an.

Có người xem một lá số rồi mang theo một câu nói xấu suốt nhiều năm.

Có người nghe nhà mình “phạm” một điều gì đó, từ hôm ấy chuyện gì xảy ra cũng nghĩ do căn nhà.

Có người chỉ vì nghe nói một năm không thuận mà việc đáng làm cũng không dám làm, cơ hội đến cũng không dám nhận.

Lúc ấy kiến thức vốn dùng để giúp mình nhìn rõ hơn lại trở thành một cái gánh.

Đó cũng là lúc nên nhớ câu của 《Dịch》:

“Tri tiến nhi bất tri thoái” – 知進而不知退.

Chỉ biết tiến mà không biết lui thì chưa hiểu thời.

Nhưng chỉ biết lui mà không dám tiến cũng chưa phải hiểu thời.

Có lúc thuận thì phải tiến.

Có lúc nghịch thì phải chậm.

Có việc phải giữ.

Có việc phải bỏ.

Có thứ hôm nay còn giá trị, ngày mai đã hết thời.

Có một con đường lúc trước đi rất đúng, nhưng hoàn cảnh thay đổi rồi thì cứ cố giữ mãi lại thành hao tổn.

Đó chính là cái khó của hai chữ “tiến thoái”.

Tử Vi và Phong Thủy đều có giới hạn. Có việc thuộc thời vận, có việc thuộc hoàn cảnh, nhưng cũng có rất nhiều việc do lựa chọn, năng lực, giáo dục, quan hệ gia đình và cách chính mình xử lý sự việc.

Không nên lấy một hệ thống để giải thích hết cuộc đời.

Một lời luận tốt không phải ở chỗ làm người nghe kinh ngạc đến đâu.

Nghe xong, họ phải biết mình đang ở đâu.

Việc gì nên làm.

Việc gì nên tránh.

Việc gì nên chờ.

Việc gì đã đến lúc phải dừng.

Phong Thủy cũng vậy. Sửa một căn nhà cuối cùng vẫn là để người sống trong đó thuận hơn, khỏe hơn, yên hơn. Nếu sửa xong mà vật phẩm ngày một nhiều, điều cấm kỵ ngày một chồng chất, người trong nhà nhìn đâu cũng thấy sợ thì có lẽ đã đi xa khỏi mục đích ban đầu.

Biết càng nhiều mà sống càng bất an thì phải xem lại cách mình đang dùng cái biết ấy.

《Dịch》 nói không chỉ “tri tiến thoái”, mà còn nói “tri tồn vong”.

Biết cái gì đang còn, cũng phải hiểu rằng có thứ rồi sẽ mất.

Biết mình đang được, cũng phải hiểu có lúc phải chịu mất.

Một thời vận tốt không tồn tại mãi.

Một thời vận khó cũng không kéo dài mãi.

Một nghề hôm nay đang thuận có thể vài năm sau đổi khác.

Một quan hệ hôm nay rất tốt cũng cần biết giữ.

Một cơ hội đã hết thời, càng tiếc càng dễ hao sức.

Nhiều cái khổ trong đời nằm ở chỗ biết được mà không biết mất, biết còn mà không biết có lúc phải buông.

Có người đang thuận thì muốn thuận mãi, nên khi vận bắt đầu đổi liền hoảng.

Có người đã mất một cơ hội nhưng nhất định muốn kéo nó trở lại.

Có người một công việc đã không còn phù hợp vẫn giữ vì tiếc những năm đã làm.

Có người một mối quan hệ đã đến chỗ phải thay đổi vẫn không chịu nhìn nhận.

Biết “tồn vong” chính là hiểu rằng đời sống vốn có thành, có bại, có được, có mất. Điều quan trọng không phải giữ cho mọi thứ bất biến, mà là khi hoàn cảnh thay đổi mình còn biết phải ứng xử thế nào.

Nhưng trong câu của 《Chu Dịch》 còn một vế quan trọng hơn:

「而不失其正」Nhi bất thất kỳ chính.

Biết tiến lui, còn mất nhưng không để mất cái chính của mình.

Đây mới là chỗ sâu.

Thuận thì có thể tiến, nhưng không vì thuận mà tham quá.

Nghịch thì có thể lui, nhưng không vì nghịch mà mất hết chí.

Được thì biết quý, nhưng không vì được mà tự mãn.

Mất thì biết buông, nhưng không vì mất mà làm điều sai.

Biết thời để thay đổi cách đi, chứ không phải thấy thời thế thay đổi thì nguyên tắc nào cũng bỏ.

Áp dụng Tử Vi, Phong Thủy cuối cùng cũng nên như vậy.

Biết Mệnh nhưng việc vẫn phải tự làm.

Biết Vận nhưng không ngồi chờ Vận.

Biết Thế thì thuận theo Thế, nhưng không vì thế mà việc gì cũng đổ cho hoàn cảnh.

Có lúc đang thuận thì mạnh dạn tiến lên.

Có lúc đang nghịch thì thu lại, học thêm, tích lũy thêm.

Có việc nên cố giữ.

Có việc càng cố giữ càng mệt.

Có cơ hội phải nắm.

Có cơ hội nhìn rất đẹp nhưng không hợp với mình thì cũng phải biết bỏ.

Cái học của Mệnh, Vận cuối cùng không chỉ là học xem tốt xấu.

Sâu hơn là học Thời.

Biết một việc đang ở lúc nào.

Biết mình đang ở đâu.

Biết lúc nào sức mình nên dùng.

Biết lúc nào phải thu.

Người biết tiến mà không biết lui rất dễ đi quá.

Người chỉ biết giữ mà không biết buông rất dễ kiệt sức.

Người chỉ biết vận tốt thì mừng, vận xấu thì sợ, thực ra vẫn đang bị Mệnh Vận dẫn đi.

Biết Mệnh mà không mắc vào Mệnh mới khó.

Biết Thời mà không sợ Thời mới khó.

Biết Thế để thuận Thế, nhưng vẫn giữ được cái chính của mình, lại càng khó hơn.

「知進退存亡而不失其正。」Tri tiến thoái tồn vong nhi bất thất kỳ chính.

Biết tiến, biết lui.

Biết còn, biết mất.

Nhưng dù tiến hay lui, được hay mất, vẫn không đánh mất mình.

Học Tử Vi, Phong Thủy đến cuối cùng, nếu giúp con người gặp thuận không quá đắc ý, gặp nghịch không quá hoảng, biết lúc nào nên bước tới, lúc nào nên chậm lại, cái gì đáng giữ và cái gì đến lúc phải buông, thì cái học ấy mới thực sự đi vào đời sống.