Đời không nhẹ hơn, chỉ là mình biết sống hơn

安時而處順 · An thời nhi xử thuận

Có một thời gian người ta tìm đến Huyền học vì mong cuộc đời từ đó sẽ dễ hơn. Biết lá số rồi thì tránh được đoạn xấu, biết Phong Thủy rồi thì nhà cửa thuận lợi, biết quẻ rồi thì trước khi làm việc gì cũng có thể hỏi một lần, biết Trạch Nhật thì chọn đúng ngày, biết thời vận thì hy vọng bớt gặp chuyện ngoài ý muốn.

Mong như vậy cũng rất tự nhiên. Ai đang đứng trước một đoạn đường khó mà chẳng muốn biết phía trước có ổ gà hay không. Ai đang bất an cũng muốn có thêm một thứ giúp mình yên lòng. Nhưng học đủ lâu rồi sẽ thấy một điều có phần khác với tưởng tượng ban đầu: cuộc sống không vì mình biết thêm Huyền học mà thôi khó.

Người biết Tử Vi vẫn có những năm công việc không như ý. Người hiểu Bát Tự vẫn có chuyện gia đình phải lo. Người làm Phong Thủy cho người khác vẫn có lúc chính nhà mình có việc. Người nghiên cứu Kinh Dịch rất sâu vẫn phải đối diện với bệnh tật, mất mát, hiểu lầm, tuổi tác và những thay đổi không ai hỏi ý mình trước khi chúng đến.

Mưa vẫn mưa.

Đường khó vẫn có đoạn khó.

Chỉ là sau nhiều năm, cách mình đi qua những đoạn ấy có thể khác trước.

Trong 《Trang Tử · Dưỡng Sinh Chủ – 莊子·養生主》 có câu:

「安時而處順，哀樂不能入也。」

An thời nhi xử thuận, ai lạc bất năng nhập dã.

Có thể hiểu rằng: biết ở yên với cái thời mình đang gặp, biết thuận theo những biến đổi không thể cưỡng ép, thì vui buồn bên ngoài khó làm tâm mình đảo lộn hoàn toàn.

“Thuận” ở đây không nên hiểu là mặc kệ. Càng không phải gặp khó thì nói số đã thế rồi ngồi im chịu đựng.

Có những việc phải thay đổi.

Có những bất công phải nói.

Có bệnh phải chữa.

Có công việc không còn phù hợp thì phải tìm đường khác.

Có căn nhà thực sự bất tiện thì nên sửa.

Có phương pháp nghiên cứu sai thì phải bỏ.

Nhưng trước khi thay đổi một điều, mình phải nhìn được đâu là thứ còn có thể thay đổi và đâu là phần thực tại trước mắt phải chấp nhận để bắt đầu từ đó.

Điểm này tưởng đơn giản mà rất khó.

Người đang ở trong một đại vận không thuận thường muốn biết làm cách nào để biến nó thành vận thật tốt. Người gặp một năm nhiều trở ngại hỏi có cách nào hóa giải hết không. Người xem Phong Thủy thấy nhà có một khuyết điểm lại muốn tìm một vật phẩm hay một phép nào đó để xóa sạch ảnh hưởng.

Nhưng đời sống hiếm khi sạch sẽ như một bài toán chỉ cần tìm đúng công thức.

Có những năm tốt hơn những năm khác.

Có những căn nhà dù sửa thế nào vẫn bị giới hạn bởi diện tích, kết cấu và môi trường bên ngoài.

Có những con người mang theo tính cách, hoàn cảnh gia đình, trình độ, sức khỏe và những điều kiện không thể đổi chỉ bằng một quyết định.

Biết điều ấy không làm Huyền học kém giá trị.

Ngược lại, chính từ đây mới thấy cái học dùng để làm gì.

Không phải để hứa rằng mình có thể kiểm soát mọi chuyện.

Mà để nhìn tình thế rõ hơn, rồi chọn một cách sống phù hợp hơn với tình thế ấy.

Nguyên văn nói rằng có người gặp chuyện gì cũng muốn cứng đối cứng. Bị hiểu lầm thì phải giải thích cho bằng được. Công việc gặp trở ngại thì càng ép mình làm nhiều hơn. Một kế hoạch không thành thì lập tức tăng thêm sức, như thể chỉ cần đạp ga đủ mạnh mọi bức tường đều có thể đổ.

Nhưng có những bức tường không cần đâm thủng.

Đi vòng nhanh hơn.

Có những con dốc không cần chạy.

Đi chậm vẫn tới.

Có những hôm cơ thể đã mệt thì nghỉ một tối tốt hơn ngồi thêm bốn tiếng mà chẳng làm được bao nhiêu.

Cách xử lý ấy không phải yếu đi. Chỉ là người ta đã bớt tin rằng mọi vấn đề đều phải giải quyết bằng sức mạnh.

Việc học cũng thế.

Một đoạn cổ thư đọc chưa hiểu thì có thể để lại. Không cần tối nay nhất định phải hiểu.

Một môn học chưa phù hợp với nền hiện tại thì học cái nền trước.

Một người Thầy rất giỏi nhưng cách dạy chưa hợp mình cũng không cần cố chứng minh rằng mình phải học được bằng mọi giá.

Một hướng nghiên cứu đã đi nhiều năm mà dữ liệu liên tục phản bác thì dừng để xem lại không phải thất bại.

Đời sống chưa chắc dễ hơn. Nhưng cách mình sống với nó đã bớt cứng.

Có lẽ đó mới là một phần ý nghĩa của hai chữ “xử thuận – 處順”.

Người học Huyền học thường nói nhiều đến chữ “thời”.

Thời chưa đến.

Thời đang thuận.

Thời đang nghịch.

Thời nên tiến.

Thời nên giữ.

Nhưng hiểu “thời” không chỉ là tính xem năm nào tốt hay tháng nào xấu. Hiểu thời còn là biết chấp nhận rằng mỗi giai đoạn của đời có một nhịp khác nhau.

Có thời gian học rất nhanh.

Có thời gian công việc và gia đình chiếm gần hết ngày, mỗi tối chỉ còn đọc được vài trang.

Có giai đoạn nhận nhiều khách để tích lũy trường hợp.

Có lúc phải giảm khách để quay về nghiên cứu.

Có những năm mình có nhiều sức để mở rộng.

Có những năm giữ được cái đang có đã là tốt.

Nếu lúc nào cũng bắt mình sống theo tiêu chuẩn của giai đoạn thuận lợi nhất, tự nhiên đời trở nên rất nặng nề.

Một người từng làm mười việc một ngày đến lúc chỉ làm được sáu việc liền nghĩ mình đang đi xuống.

Một lớp từng rất đông, vài năm sau ít hơn liền cho rằng nghề không còn thuận.

Một ngày trước kia có thể ngồi đọc sáu tiếng, đến khi có gia đình chỉ còn hai tiếng lại thấy việc học đã mất.

Thực ra chưa chắc mất.

Chỉ là đời sống đã sang một đoạn khác.

Biết thay đổi nhịp đi theo đoạn đường cũng là một dạng hiểu thời.

Nguyên văn có một câu rất gần gũi: gặp chỗ khó thì biết rẽ, gặp đoạn gập ghềnh thì nghỉ chân.

Tôi nghĩ người nghiên cứu càng cần nhớ điều đó.

Có những vấn đề mình mang trong đầu nhiều năm. Nghĩ không ra thì bực. Càng bực càng ép. Đến một lúc đóng sách lại, đi bộ vài hôm, làm việc khác, rồi quay lại bỗng thấy chỗ mắc không còn chặt như trước.

Không phải vì kiến thức tự nhiên xuất hiện.

Mà vì đầu óc đã có khoảng để sắp xếp lại.

Biết nghỉ không đối lập với chăm chỉ.

Biết thuận cũng không đối lập với cố gắng.

Khó ở chỗ phải biết lúc nào nên cố thêm và lúc nào cố thêm chỉ làm mình kiệt sức.

Đó cũng là lý do tôi ngày càng thận trọng với cách nói rằng Huyền học có thể “cải vận” theo nghĩa cứ làm đúng một số việc thì mọi thứ sẽ tốt lên.

Có thứ thay đổi được.

Có thứ chỉ cải thiện được một phần.

Có thứ phải chờ.

Có thứ phải chấp nhận.

Nếu không phân biệt những điều ấy, người học rất dễ bước từ nghiên cứu sang ảo tưởng kiểm soát.

Mệnh không phải bản án, nhưng cũng không phải một tờ giấy trắng muốn vẽ gì cũng được.

Phong Thủy có thể cải thiện quan hệ giữa con người và không gian sống, nhưng không thay được toàn bộ kinh tế gia đình, quan hệ vợ chồng, cách giáo dục con cái hay sức khỏe.

Trạch Nhật giúp chọn thời điểm phù hợp hơn cho một việc, nhưng ngày đẹp không biến một kế hoạch yếu thành kế hoạch tốt.

Một quẻ có thể cho thêm góc nhìn, nhưng người hỏi vẫn phải tự sống với quyết định của mình.

Hiểu giới hạn ấy rồi, cái học tự nhiên nhẹ đi.

Không phải chuyện gì xảy ra cũng cần tìm một nguyên nhân huyền học.

Không phải một ngày không thuận là phải xem vận.

Không phải nhà có chuyện là phải động Phong Thủy.

Không phải đứng trước mọi lựa chọn đều cần lập quẻ.

Có những chuyện rất đơn giản: mệt thì nghỉ; thiếu kiến thức thì học; thiếu tiền thì phải tính lại chi tiêu; hiểu lầm thì nói chuyện; sai thì sửa; bệnh thì đi khám; việc vượt khả năng thì nhờ người giỏi hơn.

Huyền học đứng đúng vị trí của nó thì giúp đời sống rõ hơn.

Đặt nó vào mọi chỗ, đời sống lại có thể trở nên phức tạp hơn.

Có lẽ đó cũng là lúc mình bắt đầu thực sự “biết sống”.

Nguyên văn nói: trước hết hãy chăm sóc chính mình rồi mới lo được những phần khác. Tôi nghĩ câu ấy đặc biệt đúng với người làm nghề tư vấn và dạy học.

Có người dành cả ngày nghe chuyện của khách, tối trả lời học viên, đêm lại đọc sách, cuối cùng người thân muốn nói vài câu thì mình đã hết kiên nhẫn.

Có người muốn giúp mọi người nhưng bản thân ngủ không đủ, sức khỏe xuống, đầu óc luôn căng.

Có người vì muốn giữ hình ảnh một người Thầy lúc nào cũng sẵn lòng mà gần như không còn thời gian riêng.

Làm như vậy một thời gian có thể được.

Đi mười năm, hai mươi năm thì khó.

Chăm sóc mình không phải ích kỷ. Người đã cạn thì cũng khó đem cho người khác thứ gì tốt.

Ngủ đủ hơn một chút.

Bớt một lịch hẹn không cần thiết.

Ăn một bữa cơm tử tế.

Dành thời gian cho gia đình.

Có lúc tắt điện thoại.

Có một ngày không xem lá số, không nói chuyện công việc, không nghĩ về một vấn đề đang nghiên cứu.

Những điều ấy cũng nằm trong đời của người học Huyền học.

Không cần biến mọi phút thành học tập mới gọi là yêu nghề.

Một đời sống chỉ có nghề thường khó đi lâu với chính nghề ấy.

Nguyên văn dùng một hình ảnh rất nhẹ: hãy sống như một viên kẹo để những ngày đắng cũng có chút vị ngọt.

Tôi không hiểu câu ấy theo kiểu lúc nào cũng phải vui.

Có ngày buồn thì cứ buồn.

Có việc khó thì nó vẫn khó.

Một mất mát không thể chỉ đổi thái độ là hết đau.

Nhưng ngay trong một giai đoạn không thuận, người ta vẫn có thể giữ lại vài điều nhỏ khiến đời sống còn dễ chịu.

Một buổi sáng có trà.

Một cuốn sách đang đọc dở.

Một người bạn còn nói chuyện được.

Một bữa cơm gia đình.

Một học viên vừa hiểu được điều mình giảng.

Một khách báo lại rằng chuyện đã ổn hơn.

Một chiều có thời gian đi bộ.

Những điều rất nhỏ như vậy không thay đổi hoàn cảnh lớn, nhưng chúng làm cho mình không phải sống toàn bộ một năm khó chỉ bằng cảm giác “năm nay thật tệ”.

Một năm có thể có chuyện không thuận và vẫn có những ngày đẹp.

Một đại vận có phần khó và con người vẫn có thể làm được rất nhiều việc có giá trị.

Đó cũng là chỗ tôi nghĩ người tư vấn cần thận trọng.

Nếu nói với một người rằng họ đang ở vận xấu đến mức từ đó họ nhìn cả mười năm như một đường hầm, lời luận ấy có thể đã lấy mất quá nhiều thứ khác trong đời họ.

Mệnh Vận nên giúp người ta chuẩn bị.

Không nên khiến họ thôi sống.

Có khó khăn thì nói khó khăn.

Có rủi ro thì cảnh báo.

Nhưng đồng thời phải nhìn xem trong hoàn cảnh ấy còn phần nào có thể làm, còn điều gì đáng giữ, còn cơ hội nào phù hợp.

Người ta cần biết trời có thể mưa.

Nhưng biết mưa là để mang ô, đổi lịch hoặc đi chậm hơn, chứ không phải đóng cửa ở nhà suốt mùa.

“An thời nhi xử thuận” nếu đưa vào việc học và sống cùng Huyền học, có lẽ cũng chỉ là như vậy.

Nhìn được thời mình đang ở.

Không đòi đoạn nào của đời cũng phải giống đoạn thuận nhất.

Không lấy ý muốn của mình bắt hoàn cảnh phải nghe theo.

Việc thay được thì thay.

Việc sửa được thì sửa.

Việc phải chờ thì chờ.

Việc đã đến giới hạn thì biết nghỉ.

Và phần nào không thuộc quyền kiểm soát của mình thì thôi đừng dành hết sức để vật lộn với nó.

Cuộc sống từ đó chưa chắc nhẹ hơn.

Công việc vẫn có.

Gia đình vẫn có chuyện phải lo.

Người khác vẫn có lúc khiến mình thất vọng.

Sức khỏe rồi cũng thay đổi.

Những thứ từng có rồi cũng có thể mất.

Nhưng mình dần biết cách không biến mỗi khó khăn thành một cuộc chiến.

Có khi vòng qua.

Có khi ngồi nghỉ.

Có khi cười cho qua.

Có khi làm hết sức.

Có khi thừa nhận hôm nay chỉ làm được đến thế.

Điều ấy không phải đầu hàng cuộc đời.

Chỉ là cuối cùng đã hiểu: sức lực có hạn, ngày tháng cũng có hạn, nên dành chúng cho những thứ đáng sống hơn.

Học Huyền học đến cuối cùng, nếu chỉ biết thêm ngày nào tốt, vận nào xấu, phương nào dùng được mà bản thân vẫn ngày nào cũng căng thẳng với cuộc đời thì cái học ấy vẫn còn thiếu một phần.

Có lẽ phần khó hơn là học được cách sống với những điều mình đã biết.

Biết ngày mưa mà vẫn ra đường.

Biết đoạn khó mà vẫn sống một ngày cho tử tế.

Biết đời không phải lúc nào cũng theo ý mình mà vẫn giữ được lòng tốt với người bên cạnh.

Không phải cuộc sống đã trở nên dễ dàng.

Chỉ là sau nhiều đoạn đường, mình đã biết bước thế nào để ít tự làm khó chính mình hơn.