君子素其位而行，不願乎其外 · Quân tử tố kỳ vị nhi hành, bất nguyện hồ kỳ ngoại
Đi một quãng đủ dài mới thấy, sống cho vững trước hết phải biết mình đang đứng ở đâu. Không tự coi mình quan trọng đến mức chuyện gì cũng phải có tiếng nói của mình, nhưng cũng không xem nhẹ bản thân đến mức cuộc đời ra sao đều giao cho hoàn cảnh, số phận hay người khác quyết định.
Ngoài kia thiếu một người, thế giới vẫn vận hành. Một lớp học thiếu mình có thể rồi cũng có người khác dạy. Một khách hàng không xem mình thì họ vẫn có thể tìm người khác. Một cuộc tranh luận mình không tham gia cũng chẳng vì thế mà dừng lại. Hiểu được điều ấy, người ta bớt nhu cầu lúc nào cũng phải xuất hiện, phải chứng minh và phải khiến người khác công nhận mình.
Nhưng với chính cuộc đời mình thì lại khác.
Nếu mình không học, chẳng ai học thay được. Nếu mình không chịu sửa một thói quen đã sai, không có lá số hay quẻ nào sửa thay. Nếu mình biết một giai đoạn đang khó nhưng vẫn lựa chọn tùy tiện, cái giá cuối cùng vẫn do mình chịu. Người khác có thể chỉ đường, người Thầy có thể truyền phương pháp, Huyền học có thể cho thêm một góc nhìn, nhưng phần đời thuộc về mình vẫn phải do mình bước.
Bởi vậy, đừng đánh giá quá cao ảnh hưởng của mình đối với thế giới, nhưng cũng đừng đánh giá quá thấp trách nhiệm của mình đối với chính cuộc đời mình.
Trong 《Trung Dung – 中庸》 có câu:
「君子素其位而行，不願乎其外。」
Quân tử tố kỳ vị nhi hành, bất nguyện hồ kỳ ngoại.
Người quân tử ở vào vị trí nào thì làm tốt phần việc của vị trí ấy, không mải mong cầu những thứ nằm ngoài chỗ mình đang đứng.
Đọc câu này trong việc học Huyền học, tôi thấy rất thực tế.
Người mới học thì trước hết cứ làm tốt việc của người mới học. Học nền tảng, đọc sách, hỏi những điều chưa hiểu, làm bài, thực hành và ghi chép. Chưa cần vội nghĩ mình bao giờ thành Thầy, bao giờ có khách hay bao giờ được người khác biết đến.
Người đang nghiên cứu thì làm tốt việc nghiên cứu. Tìm nguồn, đối chiếu, ghi dữ liệu, kiểm chứng, chấp nhận những chỗ chưa thể kết luận. Không nhất thiết phát hiện điều gì cũng phải biến ngay thành một “phương pháp mới”.
Người đã làm tư vấn thì trách nhiệm lại khác. Không chỉ biết luận mà còn phải biết nghe, biết nói đến đâu, biết giữ chuyện riêng của khách, biết trường hợp nào vượt quá khả năng thì nên từ chối.
Người đứng lớp càng có phần việc riêng. Không phải chỉ giảng điều mình biết mà phải thường xuyên xem điều mình đang dạy còn đúng đến đâu, nguồn ở đâu, học viên có thực sự hiểu hay chỉ đang thuộc lời Thầy.
Mỗi vị trí có một việc cần làm.
Rất nhiều sự sốt ruột trong nghề bắt đầu từ việc mình đang đứng ở một chỗ nhưng lòng lại sống ở một chỗ khác.
Mới học vài năm đã sốt ruột vì người khác đông khách. Đang cần xây nền lại dành quá nhiều thời gian làm thương hiệu. Đang có thế mạnh thực hành nhưng lại ép mình phải trở thành nhà nghiên cứu cổ văn chỉ vì thấy người khác làm như vậy được kính trọng hơn. Có người rất hợp nghiên cứu nhưng thấy ai cũng đi tư vấn nên nghĩ mình không nhận khách thì cái học chưa có giá trị.
Thực ra không phải ai học Huyền học cũng phải làm nghề.
Có người học vì thích.
Có người muốn nghiên cứu.
Có người dùng nó để hiểu thêm lịch sử tư tưởng, văn hóa, lịch pháp hay đời sống truyền thống.
Có người thích đứng lớp.
Có người đặc biệt có khả năng lắng nghe và phù hợp với tư vấn.
Có người dành nhiều năm cho một nhánh rất hẹp nhưng đi rất sâu.
Không nhất thiết tất cả đều phải trở thành một kiểu người giống nhau.
Biết mình đang ở đâu không làm con đường nhỏ đi. Ngược lại, nó giúp sức lực không bị rải khắp nơi.
Cái khó là con người thường rơi vào một trong hai phía.
Một phía là tự coi mình quá quan trọng.
Luận đúng vài trường hợp đã nghĩ mình nhìn người rất chuẩn. Có học viên gọi là Thầy lâu ngày bắt đầu khó nghe người khác góp ý. Một phương pháp mình quen dùng được coi như thước đo để đánh giá tất cả phương pháp khác. Khách hỏi một chuyện, mình lại muốn giải luôn cả cuộc đời họ.
Từ chỗ hỗ trợ rất dễ bước sang muốn quyết định thay người khác.
Đó là lúc nên nhớ rằng thế giới không thiếu mình đến mức ấy.
Một người khách tìm đến không giao cuộc đời của họ cho mình. Họ chỉ đang nhờ mình cung cấp thêm một góc nhìn. Xem xong họ vẫn phải trở về sống với gia đình, công việc, sức khỏe, tiền bạc và những lựa chọn của chính họ.
Một người học mình cũng không thuộc về mình. Học đủ rồi họ có thể đi tiếp, học người khác, thậm chí sau này làm khác những gì mình đã dạy.
Điều đó hoàn toàn bình thường.
Phía ngược lại lại là tự coi mình quá nhẹ.
Thấy người khác học nhanh hơn thì nghĩ mình không có năng khiếu. Thấy một người làm nghề hai mươi năm rồi đem trình độ hiện tại của mình so với họ. Gặp vài ca luận chưa tốt thì bắt đầu hoài nghi toàn bộ con đường. Một bài viết bị phản biện liền thấy mình chưa đủ tư cách nghiên cứu.
Cũng không cần như vậy.
Người khác có thời gian khác, nền tảng khác, điều kiện khác và số năm đi đường khác. Mình chưa đứng ở chỗ của họ thì không cần bắt mình phải có ngay khả năng của họ.
Điều cần hỏi chỉ là: ở đúng chỗ mình đang đứng hôm nay, việc nào mình có thể làm tốt hơn hôm qua?
Nếu mới học thì hôm nay hiểu chắc thêm một nguyên lý.
Nếu đang thực hành thì ghi lại một trường hợp cho tử tế.
Nếu đã dạy thì sửa một đoạn giáo trình còn khó hiểu.
Nếu làm nghề thì xem lại một buổi tư vấn mình thấy chưa tốt.
Những bước ấy nhỏ nhưng thuộc về mình.
Trong 《Trung Dung》, sau câu “tố kỳ vị nhi hành” còn nói: ở cảnh phú quý thì hành xử cho đúng với phú quý, ở cảnh khó khăn thì hành xử cho đúng với hoàn cảnh khó khăn; người quân tử ở đâu cũng có thể tìm được chỗ đứng của mình. Rồi mới đến câu rất đáng nhớ:
「在上位不陵下，在下位不援上。」
Ở vị trí trên thì không lấn ép người dưới; ở vị trí dưới thì không vin vào người trên.
Đưa vào đời học cũng rất hay.
Khi mình còn ở dưới, không cần vì muốn tiến nhanh mà bám lấy danh tiếng của một người Thầy, một tổ chức hay một môn phái để làm thành vị trí của mình.
Khi đã đi lên một đoạn, lại càng không nên lấy số năm làm nghề hay số học viên để coi nhẹ người mới.
Có người mới học nhưng hỏi được câu rất hay.
Có người chưa nổi tiếng nhưng nghiên cứu rất chắc.
Có người ít khách nhưng làm nghề cẩn thận.
Ngược lại, một danh xưng lớn cũng không tự làm cho mọi điều người ấy nói trở thành đúng.
Đứng ở đâu thì làm tốt phần ấy.
Không cần nhìn lên quá nhiều.
Cũng đừng nhìn xuống quá nhiều.
Nhìn vào việc trước mặt là đủ.
Nguyên văn nói, đời sống muốn vững chỉ cần giữ được hai cái gốc: chân thực và thiện ý.
Tôi nghĩ điều này cũng rất hợp với nghề.
Chân thực trước tiên là không giả với chính mình.
Chưa biết thì nhận chưa biết.
Chưa kiểm chứng thì đừng nói đã kiểm chứng.
Một phương pháp mới thử vài trường hợp thì cứ gọi đúng là đang thử.
Một bài viết có phần suy luận thì phân biệt phần suy luận với phần trích nguồn.
Không vì sợ mất hình ảnh mà phải tỏ ra cái gì cũng hiểu.
Người có nhiều giờ bay không cần luôn chứng minh mình biết nhiều. Ngược lại, kinh nghiệm đủ dày thường khiến người ta thấy những câu “tôi chưa chắc”, “phần này cần xem lại”, “chỗ này dữ liệu chưa đủ” hoàn toàn bình thường.
Đó là cái thật.
Còn thiện ý là khi đem cái biết ấy làm việc với con người, đừng quên trước mặt mình vẫn là một con người.
Một lá số có nhiều điểm chưa thuận không phải lý do để nói cho người nghe sợ hãi.
Một học viên học chậm không phải lý do để coi họ kém.
Một đồng đạo khác phương pháp không vì thế mà đáng bị coi thường.
Mình có thể phản biện rất rõ nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng.
Có thể từ chối một khách nhưng không cần khiến họ thấy bị xúc phạm.
Có thể nói một điều khó nghe mà vẫn để người nghe còn đường lui.
Nói chuyện biết chừa một khoảng.
Làm việc biết chừa một đường.
Đó không phải khéo léo xã giao. Chỉ là hiểu rằng đời còn dài, con người hôm nay gặp ở một vị trí, ngày mai có thể gặp nhau ở một vị trí khác.
Người mới hôm nay vài năm nữa có thể trở thành người mình phải hỏi.
Học viên hôm nay có thể một ngày nghiên cứu sâu hơn Thầy ở một lĩnh vực.
Một người khác trường phái biết đâu lại đang giữ đúng cuốn tài liệu mình cần.
Cho nên không cần đi đến đâu cũng để lại những cánh cửa đã đóng.
Nguyên văn nói: mạnh mẽ có thể khiến người khác im tiếng, nhưng chân thành mới khiến người khác thực sự tin.
Làm nghề càng lâu càng thấy câu ấy đúng.
Có thể dùng thuật ngữ khó làm khách kinh ngạc.
Có thể nói chắc chắn khiến người nghe cảm thấy mình rất giỏi.
Có thể tạo ra một hình ảnh rất đẹp trên mạng.
Nhưng tất cả những thứ ấy chỉ giữ được người khác một lúc.
Đi được lâu vẫn phải quay về những điều rất bình thường: kiến thức có thật không, nói có giữ lời không, làm sai có sửa không, học viên hỏi có trả lời bằng thứ mình thực sự biết không, khách giao chuyện riêng có giữ được không.
Danh tiếng có thể được xây bằng hình ảnh.
Uy tín lại được tích bằng những việc nhỏ lặp đi lặp lại trong nhiều năm.
Cũng giống như quan hệ giữa người với người. Đối đãi thật bao nhiêu thì tình nghĩa có cơ hội sâu bấy nhiêu. Còn nếu lúc nào cũng phải diễn một vai, chính mình là người mệt trước.
Có người làm nghề một thời gian rồi không còn dám xuất hiện với trạng thái bình thường của mình.
Lúc nào cũng phải tỏ ra sáng suốt.
Lúc nào cũng phải nói được một câu có đạo lý.
Lúc nào cũng phải có câu trả lời.
Nhưng người làm Thầy cũng có ngày mệt. Người nghiên cứu cũng có điều đọc chưa hiểu. Người tư vấn cũng có những việc trong đời mình chưa giải quyết tốt.
Chấp nhận điều ấy lại nhẹ.
Không cần biến mình thành một nhân vật.
Chỉ cần là người làm nghề tử tế.
Đến một lúc, cái gọi là biết vị trí của mình còn có nghĩa là biết đâu là phần của mình và đâu không phải phần của mình.
Khách hỏi, mình làm tốt phần tư vấn.
Sau đó họ chọn thế nào là quyền của họ.
Học viên đến học, mình dạy tốt phần mình biết.
Họ có tiếp tục hay không là con đường của họ.
Đồng đạo phản biện, điều đúng thì mình xem.
Họ nghĩ gì về mình sau đó không còn là phần việc của mình.
Thế giới bên ngoài không cần mình quản hết.
Chính nhờ vậy mới còn sức quản phần đời bên trong.
Nguyên văn nói rất đúng: thế giới bên ngoài thiếu mình vẫn vận hành, nhưng thế giới bên trong mà thiếu chính mình thì không được.
Huyền học rất dễ làm con người hướng mắt ra ngoài.
Nhìn vận.
Nhìn thời.
Nhìn người.
Nhìn nhà.
Nhìn quẻ.
Nhìn những gì sắp tới.
Nhưng nhìn nhiều đến đâu cuối cùng vẫn phải quay về một người đang đứng trước tất cả những thứ ấy: chính mình.
Biết năm tới có cơ hội nhưng mình có chuẩn bị đủ năng lực chưa?
Biết vận đang khó nhưng đời sống hiện tại đã điều chỉnh gì?
Biết căn nhà có một vấn đề nhưng cách những người trong nhà đối xử với nhau có cần sửa không?
Biết tính mình có một khuynh hướng nhưng mình đã làm gì để không bị khuynh hướng ấy kéo đi?
Nếu những câu ấy không được hỏi, cái biết vẫn nằm bên ngoài.
Không ai cứu một người chỉ bằng cách nói cho họ biết Mệnh của họ.
Không ai thay đổi được một cuộc đời chỉ bằng cách đặt lại một cái bàn hay chọn một ngày đẹp.
Có những điều hỗ trợ được.
Nhưng cuối cùng người sống vẫn phải sống.
Người chọn vẫn phải chọn.
Người sửa vẫn phải sửa.
Đó không phải phủ nhận Mệnh hay Thời. Chỉ là trả lại cho con người phần trách nhiệm vốn thuộc về họ.
Khi đã hiểu điều ấy, tự nhiên bớt hai thứ rất mệt: tự đại và tự ti.
Không tự đại vì biết mình chỉ nhìn được một phần.
Không tự ti vì biết phần thuộc về mình thì vẫn có thể làm.
Không cần cứu cả thế giới.
Cũng không được bỏ mặc chính mình.
Đời sống từ đó đơn giản hơn khá nhiều.
Đọc điều mình cần đọc.
Làm việc mình phải làm.
Giữ vài người thật lòng.
Đối xử tử tế với người bên cạnh.
Có sức thì giúp.
Không đủ khả năng thì nói không đủ khả năng.
Có thành tựu cũng không cần đem đi trưng ở mọi nơi.
Có lúc khó khăn cũng không vì thế mà thấy mình thấp kém.
Nguyên văn có một hình ảnh rất đẹp: mặt trời mạnh, mặt nước lại mềm. Thế giới vốn có thể chứa đồng thời cả hai thứ ấy.
Con người cũng vậy.
Trong xương có thể cứng.
Cách đối đãi lại mềm.
Có nguyên tắc nhưng không cần sắc nhọn.
Có năng lực nhưng không phải lúc nào cũng đưa ra trước mặt người khác.
Đi qua nhiều năm, cái đáng quý có khi không còn là mình đứng cao đến đâu, mà là đứng ở đâu cũng không phải diễn thành một người khác.
Có việc thì làm.
Có trà thì uống.
Có sách hay thì đọc.
Có học trò tốt thì dạy.
Có người hiểu thì quý.
Người không hiểu cũng không cần chạy theo giải thích.
「君子素其位而行，不願乎其外。」
Ở đâu thì làm tốt việc ở đó.
Chưa đến thì không sốt ruột.
Đã qua rồi cũng không níu giữ.
Không coi mình quá lớn trước thiên hạ, cũng không coi mình quá nhỏ trước cuộc đời mình.
Có lẽ đó là một trạng thái rất vững của người đã đi đủ lâu: biết mình là ai, biết mình đang ở đâu, và vẫn bình thản làm cho tốt phần đường dưới chân.
NGHE LỜI, NHƯNG HÃY NHÌN VIỆC NGƯỜI TA LÀM
聽其言而觀其行 · Thính kỳ ngôn nhi quan kỳ hành
Có một thời gian người ta rất dễ tin vào thái độ của người khác. Ai đối xử tốt với mình thì lập tức thấy người ấy tốt; ai lạnh nhạt một chút lại nghĩ họ có vấn đề. Một lời khen khiến mình vui cả ngày, một câu nói không vừa ý cũng đủ nằm trong đầu rất lâu.
Đi qua thêm vài chuyện mới hiểu, lòng người không đơn giản như vậy.
Người nhiệt tình với mình chưa chắc đã thật sự hiểu mình. Người ít nói chưa chắc lạnh nhạt. Có người gặp nhau rất niềm nở vì đang cần một điều gì đó; cũng có người chẳng mấy khi hỏi han nhưng lúc mình thật sự có việc lại xuất hiện. Quan hệ giữa người với người hiếm khi chỉ nhìn một lần đã rõ.
Trong 《Luận Ngữ · Công Dã Tràng – 論語·公冶長》, Khổng Tử từng nói một câu rất đáng nhớ:
「始吾於人也，聽其言而信其行；今吾於人也，聽其言而觀其行。」
Thủy ngô ư nhân dã, thính kỳ ngôn nhi tín kỳ hành; kim ngô ư nhân dã, thính kỳ ngôn nhi quan kỳ hành.
Trước kia, đối với một người, nghe lời họ nói thì tin rằng việc làm cũng sẽ tương ứng như thế; về sau, vẫn nghe lời họ nói nhưng còn phải nhìn việc họ làm. Câu này nằm trong câu chuyện về Tể Dư, và các chú giải đời sau cũng nhấn mạnh rằng không phải từ đó mà nghi ngờ tất cả mọi người, mà là lời nói cần được đặt cạnh hành vi để xem xét.
Tôi nghĩ người học Huyền học càng nên nhớ điều ấy.
Khi mới bước vào một lĩnh vực, người học gần như bắt buộc phải dựa vào người khác. Chưa biết sách nào đáng đọc thì nghe người đi trước giới thiệu. Chưa biết môn phái nào ra sao thì nghe người dạy trình bày. Chưa đủ nền để tự kiểm tra một phương pháp, nhiều lúc chỉ có thể nhìn vào danh tiếng của Thầy, số học viên, lời giới thiệu của người khác hoặc những trường hợp được công bố.
Đó là chuyện bình thường.
Nhưng bình thường không có nghĩa cứ nghe hay là tin.
Một người nói rất nhiều về cổ thư chưa chắc những điều họ dạy thực sự xuất phát từ cổ thư. Muốn biết thì phải xem nguồn họ dẫn có rõ không, người học có được khuyến khích tự tra lại hay không.
Một người luôn nói mình coi trọng thực chứng thì phải nhìn xem khi gặp trường hợp không ứng, họ có chịu ghi nhận và sửa phương pháp không, hay chỉ tìm cách giải thích để kết quả cuối cùng lúc nào cũng thành “đúng”.
Một người nói rất nhiều về đạo học, về đức của người Thầy, về truyền nghề, thì còn phải nhìn cách họ đối xử với học trò khi học trò không còn nghe theo mình.
Một người nói không giấu nghề, nhưng điều gì cũng chỉ dừng ở vài câu huyền bí khiến người học phải tiếp tục phụ thuộc, thì lời nói và cách làm có lẽ chưa hoàn toàn giống nhau.
Không cần vội kết luận người ấy tốt hay xấu.
Chỉ cần quan sát đủ lâu.
Thời gian là một bộ lọc khá công bằng.
Một người có thể diễn một buổi rất hay. Một khóa học cũng có thể được chuẩn bị rất đẹp. Một bài viết trên mạng càng dễ làm cho người đọc có cảm giác người viết hiểu rất sâu. Nhưng đi cùng vài năm, rất nhiều thứ tự nhiên hiện ra.
Người ấy có còn đọc không?
Có sửa điều từng nói sai không?
Có trích nguồn tử tế không?
Khi được khen nhiều hơn có bắt đầu nói quá chắc không?
Khi người khác bất đồng có còn giữ được cách trao đổi bình thường không?
Khi quyền lợi xuất hiện, nguyên tắc trước đây còn được giữ đến đâu?
Những thứ ấy đáng tin hơn rất nhiều lời tự giới thiệu.
Chọn bạn cùng nghiên cứu cũng vậy.
Có người lần đầu gặp nói chuyện rất hợp. Ý nào mình nói họ cũng đồng tình, bài nào viết họ cũng khen. Cảm giác ấy dễ chịu, nhưng chưa chắc đó đã là người có thể cùng nghiên cứu lâu dài.
Người đáng giữ đôi khi lại là người ít lời hơn. Mình hỏi một nguồn, họ không biết thì nói không biết. Một tài liệu gửi riêng thì không chuyển lung tung. Thấy mình sai thì nhắc. Khi mình làm được một việc tốt cũng vui bình thường, không cần tâng bốc. Có lợi ích thì vẫn giữ được cách cư xử cũ.
Đi lâu mới biết người.
Bởi vậy, hiểu lòng người không có nghĩa học cách nghi ngờ.
Nếu sau vài lần bị lừa rồi từ đó gặp ai cũng nghĩ họ đang tính toán thì mình lại đi sang một cực khác. Khi ấy người cũ đã làm mình tổn thương một lần, nhưng chính sự nghi ngờ tiếp tục lấy đi rất nhiều mối quan hệ có thể tốt về sau.
Cái cần thêm không phải là nghi.
Mà là một chút thời gian và một chút ranh giới.
Người khác tốt với mình thì trân trọng, nhưng chưa cần vì vài lần nhiệt tình mà đem toàn bộ lòng tin giao ra.
Một người Thầy giảng hay thì cứ học, nhưng kiến thức vẫn phải tự kiểm tra.
Một đồng đạo thân thiện thì cứ trao đổi, nhưng chuyện riêng của khách vẫn không vì thân mà kể.
Một người muốn hợp tác đưa ra một kế hoạch rất đẹp thì nghe kế hoạch, đồng thời phải nhìn cách họ từng làm việc, giữ lời và giải quyết lợi ích thế nào.
Lòng tốt và sự tỉnh táo không đối lập nhau.
Người ta hoàn toàn có thể sống tử tế mà không ngây thơ.
Có thể tin người nhưng không giao niềm tin một cách vô điều kiện.
Có thể cho người khác cơ hội nhưng vẫn giữ giới hạn cần thiết.
Có thể tha thứ cho một việc đã qua nhưng không nhất thiết phải quay trở lại đúng mối quan hệ đã nhiều lần làm mình tổn thương.
Đó không phải lạnh lùng.
Chỉ là biết rằng tình cảm quý nên không dùng nó một cách tùy tiện.
Nguyên văn nói: trên đời không có ai thật sự không thể thay thế, cũng không có thứ gì nhất định phải giữ bằng mọi giá. Ý ấy nghe có vẻ lạnh, nhưng hiểu đúng lại khá nhẹ.
Một người học viên rời lớp không làm lớp học biến mất.
Một người bạn không còn cùng đường, đời mình vẫn phải tiếp tục.
Một người hợp tác không còn phù hợp thì có thể dừng.
Một phương pháp từng rất yêu thích, đến khi kiểm chứng không đứng được nữa thì cũng phải để nó xuống.
Có những thứ càng nghĩ “không thể mất” thì càng trở thành chỗ làm mình bị giữ lại.
Nhưng ở đây cần phân biệt với một điều khác: có thể không ai là “không thể thay thế” trong vận hành của thế giới, nhưng mỗi quan hệ thật sự vẫn có giá trị riêng không thể lấy người khác lấp vào hoàn toàn.
Gia đình là một ví dụ.
Cha mẹ mất đi không phải tìm một người lớn tuổi khác là thay được.
Một người Thầy từng chỉ mình những bước đầu, sau này dù gặp nhiều người giỏi hơn, đoạn ký ức ấy vẫn có vị trí riêng.
Một người bạn từng ngồi cạnh mình trong những năm khó nhất cũng không thể đo bằng việc sau này mình có bao nhiêu bạn mới.
Vì vậy, nhìn rõ tính thực tế của lòng người không nên làm mình coi nhẹ tình nghĩa.
Ngược lại, chính vì biết quan hệ có thể đổi, người có thể xa, thời gian không đứng yên nên những gì thật càng đáng quý.
Một căn nhà không nhất thiết phải lớn.
Người học Phong Thủy càng nên hiểu điều ấy.
Một căn nhà có bố cục đẹp, phương vị tốt, nội thất đắt tiền nhưng những người sống trong đó không muốn trở về thì vẫn có một cái thiếu mà bất kỳ phép bố trí nào cũng khó bù.
Ngược lại, một căn nhà bình thường, thậm chí cũ và xa, nhưng trong nhà còn người chờ mình về ăn cơm, còn cha mẹ để hỏi thăm, còn tiếng người nói chuyện, vẫn có một thứ ấm mà nhiều căn nhà đẹp chưa chắc có.
Huyền học đôi khi khiến người ta quá chú ý đến những gì nằm phía sau đời sống mà quên mất chính đời sống.
Một người có thể dành rất nhiều thời gian xem cung Phụ Mẫu nhưng không gọi cho cha mẹ.
Có thể nghiên cứu Phúc Đức nhiều đời nhưng lại đang bất hòa với anh em vì một chuyện nhỏ.
Có thể sửa từng phương vị trong nhà nhưng bản thân hiếm khi ngồi xuống ăn một bữa cơm bình thường với gia đình.
Nếu cái học đi đến chỗ ấy thì nên quay lại.
Bởi cuối cùng một căn nhà được xem Phong Thủy tốt để làm gì?
Cũng chỉ để con người sống trong đó khỏe hơn, thuận hơn, yên hơn.
Một lá số được luận rất kỹ để làm gì?
Cũng chỉ để người nghe hiểu hoàn cảnh hơn và sống phần đời của mình tốt hơn.
Biết lòng người để làm gì?
Không phải để ngày nào cũng đề phòng.
Chỉ để biết người nào nên gần, người nào nên giữ khoảng cách, quan hệ nào đáng đầu tư thời gian và quan hệ nào đã hết đoạn đường.
Đời sống của mình không cần đem ra làm cho tất cả mọi người xem.
Có thời gian người ta rất để ý việc người khác nghĩ gì về mình. Học môn nào cũng muốn được công nhận là học đúng. Làm nghề rồi lại để ý số khách, người theo dõi, lời khen của học viên, vị trí trong giới.
Nhưng người khác nhìn mình thế nào thay đổi rất nhanh.
Hôm nay khen.
Ngày mai có thể chê.
Một lần luận đúng họ thấy mình giỏi, một lần không đúng lại nghĩ khác.
Nếu lòng mình ngày nào cũng chạy theo những thay đổi ấy thì rất khó yên.
Cái mình cần giữ lâu dài hơn là thứ không đổi nhanh như vậy: mình có học thật không, có làm tử tế không, có biết điều gì mình chắc và điều gì mình chưa chắc không, có giữ được chữ tín với người đã tin mình không.
Làm được những việc ấy rồi, người hiểu thì cùng đi.
Người không hiểu cũng không cần giải thích mãi.
Có một điều khác trong nguyên văn tôi cũng thấy đáng giữ: đừng để sự thất vọng về con người làm mình hết yêu cuộc sống.
Gặp vài người không thật lòng không có nghĩa tình nghĩa đều giả.
Gặp một người Thầy không phù hợp không có nghĩa không còn Thầy tốt.
Một nhóm nghiên cứu nhiều hơn thua không có nghĩa nghiên cứu Huyền học chỉ toàn chuyện phe phái.
Một lần hợp tác thất bại cũng không có nghĩa từ đây nên làm mọi thứ một mình.
Càng không nên vì đã biết con người có lợi ích mà từ đó coi mọi thiện ý đều là toan tính.
Đó không phải nhìn thấu nhân tính.
Chỉ là đi từ ngây thơ sang bi quan.
Trưởng thành hơn có lẽ nằm ở giữa.
Biết rằng con người có lợi ích.
Biết tình cảm cũng có giới hạn.
Biết lời nói cần được nhìn cùng hành động.
Nhưng đồng thời vẫn giữ khả năng cảm ơn một người đã thật lòng giúp mình, tin một người đã nhiều năm giữ chữ tín và trao lại thiện ý cho người xứng đáng.
「聽其言而觀其行。」
Nghe lời họ nói, rồi nhìn việc họ làm.
Không cần soi xét từng hành động nhỏ.
Cũng không cần lập tức gắn nhãn tốt xấu cho một con người.
Cứ để thời gian làm phần còn lại.
Một người nói yêu nghề, hãy nhìn nhiều năm sau họ còn chịu học hay không.
Một người nói quý học trò, hãy nhìn khi học trò giỏi hơn mình.
Một người nói coi trọng học thuật, hãy nhìn khi dữ liệu phản bác điều họ từng tin.
Một người nói trọng tình nghĩa, hãy nhìn khi lợi ích hai bên bắt đầu khác nhau.
Còn với chính mình cũng nên như vậy.
Đừng chỉ hỏi mình đã nói những gì.
Hãy nhìn xem mình đang sống có giống những gì mình vẫn nói hay không.
Nói phải biết ơn Thầy nhưng người Thầy cũ vừa có quan điểm khác đã quay sang phủ nhận toàn bộ.
Nói người làm nghề phải khiêm tốn nhưng nghe một lời phản biện đã khó chịu.
Nói gia đình quan trọng nhưng thời gian đẹp nhất mỗi ngày đều dành hết cho người ngoài.
Nói Huyền học phải giúp người ta sống tốt hơn nhưng chính mình ngày càng bất an vì Mệnh, Vận, quẻ và đủ loại kiêng kỵ.
“Quan kỳ hành” cuối cùng không chỉ để nhìn người khác.
Còn là một cách nhìn lại mình.
Con người sống trong thế giới thực tế. Có lợi ích, có tính toán, có tình cảm, có phản bội, có người đến rồi đi. Nhưng đời sống cũng còn những người không cần ngày nào cũng nói lời đẹp mà vẫn đối xử với mình tử tế trong nhiều năm.
Thấy cả hai phía ấy thì lòng sẽ bớt cực đoan.
Người đáng quý thì quý khi còn có thể.
Cha mẹ còn thì về thăm.
Bạn tốt còn thì giữ.
Người Thầy từng có ơn thì nhớ phần có ơn.
Người đã không còn phù hợp thì để họ đi.
Nhà lớn hay nhỏ, đủ che mưa nắng và còn người muốn trở về đã là đáng quý.
Ngày vui hay khó, vẫn có một bữa cơm để ăn, một cuốn sách muốn đọc, vài người có thể nói chuyện thật thì đời sống chưa đến nỗi nghèo.
Không cần nhìn người bằng đôi mắt quá ngây thơ.
Cũng đừng vì đã hiểu thêm đôi chút về lòng người mà nhìn đâu cũng thấy giả.
Nghe lời.
Nhìn việc.
Cho thời gian.
Giữ giới hạn.
Và dành lòng chân thành cho những người đã dùng chính cách họ sống để chứng minh rằng lòng chân thành ấy không bị đặt nhầm chỗ.
Bài cùng tuyển tập
Đây là bài 42/51 trong tuyển tập Học và làm nghề tư vấn Huyền học.
- Bài trước: Đường học dài, quý nhất là có vài người bạn tốt
- Bài sau: Có những việc không làm, mới đi được đường dài
