Sức khỏe không chỉ là chuyện của riêng mình

上工治未病，不治已病 · Thượng công trị vị bệnh, bất trị dĩ bệnh

Có những chuyện chỉ khi đi qua rồi người ta mới hiểu hết sức nặng của nó.

Một trận ốm vài ngày, người thân hỏi thăm, bạn bè nhắn tin, công việc có thể tạm gác lại. Nhưng một căn bệnh kéo dài vài tháng, vài năm thì khác. Khi ấy bệnh không còn chỉ nằm trên cơ thể một người. Nó bắt đầu đi vào lịch làm việc của con cái, tiền tiết kiệm của gia đình, những buổi tối của người chăm sóc, những lần xin nghỉ, những chuyến đi bệnh viện và cả những tính toán rất thực tế mà bình thường chẳng ai muốn nói đến.

Lúc đầu, người đến thăm còn đông.

Người gọi điện hỏi còn nhiều.

Ai cũng nói cứ yên tâm chữa bệnh, sức khỏe là quan trọng nhất.

Nhưng rồi viện phí đến.

Thuốc men đến.

Chi phí chăm sóc đến.

Một người trong nhà phải nghỉ làm để đưa đi khám. Một người khác phải lo tiền. Người ở xa tranh thủ cuối tuần mới về được. Có hôm ai cũng muốn ở bên nhưng chẳng ai có thể bỏ hết công việc của mình.

Đến lúc ấy, người nằm trên giường dễ thấy tủi.

Tại sao trước kia ai cũng quan tâm, bây giờ chỉ còn ghé vội?

Tại sao con cái nói thương mình nhưng ngày nào cũng nhìn đồng hồ?

Tại sao lời “cứ yên tâm, đã có chúng con” ngày trước rồi cũng thành “bố mẹ cố thêm một thời gian nữa”?

Nhưng nếu đứng sang phía người chăm bệnh sẽ thấy một câu chuyện khác.

Con cái không hẳn bớt thương cha mẹ.

Chỉ là buổi sáng vẫn phải đi làm.

Cuối tháng vẫn có tiền nhà, tiền học của con, tiền sinh hoạt.

Trong nhà có người bệnh nhưng những người còn lại vẫn phải ăn, vẫn phải sống, vẫn phải giữ công việc để có tiền chữa bệnh.

Có người vừa tan ca chạy vào viện.

Ngồi chưa được bao lâu đã phải về vì sáng mai lại đi làm.

Có người đang trả nợ.

Có người còn con nhỏ.

Có người sức khỏe của chính mình cũng bắt đầu xuống nhưng chẳng dám nói vì trong nhà đã có một người cần được chăm sóc hơn.

Mỗi người đều đang thương.

Chỉ là mỗi người cũng đang mệt.

Đó là chỗ nguyên văn nói rất đúng: nhân tình chưa chắc đã bạc đi, chỉ là cuộc sống đã trở nên quá nặng.

Điều này đáng để người học Huyền học nghĩ kỹ.

Chúng ta quen nhìn sức khỏe qua rất nhiều lớp. Tử Vi có cung Tật Ách. Bát Tự có những cách xét sự thiên lệch của Ngũ Hành, hàn nhiệt táo thấp. Phong Thủy cũng bàn đến môi trường cư trú và ảnh hưởng của không gian đối với đời sống. Có người nghiên cứu dưỡng sinh, thời tiết, tiết khí, nhịp sống theo mùa.

Những cách nhìn ấy thuộc phạm vi của từng hệ thống.

Nhưng đến đời sống thực tế, một điều phải được đặt trước: khi có bệnh, việc chẩn đoán và điều trị thuộc về y học; Huyền học không thay thế bác sĩ, xét nghiệm hay phương án điều trị chuyên môn.

Người làm nghề càng phải nhớ giới hạn ấy.

Nhìn thấy một dấu hiệu cần lưu ý về sức khỏe thì có thể nhắc người ta kiểm tra.

Không nên biến một suy đoán trên lá số thành chẩn đoán bệnh.

Không nên nói một người “chắc chắn sẽ mắc bệnh này”.

Càng không nên khiến họ trì hoãn việc khám chữa chỉ vì tin rằng một cách hóa giải nào đó có thể thay thế điều trị.

Nếu cái học thực sự có ích, nó nên làm người ta cẩn thận với sức khỏe hơn, chứ không làm người ta xa rời những cách chăm sóc sức khỏe có căn cứ.

Trong 《Hoàng Đế Nội Kinh》 có tư tưởng “trị vị bệnh – 治未病”: coi trọng việc lo từ khi bệnh chưa thành.

Đọc theo nghĩa đời thường, tôi thấy điều ấy không cần phải hiểu quá cao xa.

Có sức khỏe thì giữ.

Có dấu hiệu bất thường thì kiểm tra.

Cơ thể mệt lâu ngày thì đừng lúc nào cũng lấy câu “cố thêm một chút” để ép nó.

Ngủ thiếu nhiều năm không thể chỉ bù bằng vài ngày nghỉ.

Ăn uống thất thường, ngồi quá lâu, làm việc đến kiệt sức rồi lại mong một phương pháp dưỡng sinh nào đó sửa hết cũng khó.

Người học Huyền học thường rất kiên nhẫn với sách nhưng đôi khi lại thiếu kiên nhẫn với cơ thể mình.

Một câu cổ thư có thể đọc đi đọc lại nhiều lần.

Một bài nghiên cứu có thể dành ba tháng để sửa.

Nhưng đau kéo dài vài tuần vẫn nói “chắc không sao”.

Mắt mỏi vẫn đọc.

Lưng đau vẫn ngồi.

Đêm mất ngủ vẫn cố thêm một ca tư vấn.

Có khi rất giỏi khuyên người khác giữ sức mà chính mình lại sống như thể cơ thể này có thể dùng mãi không hết.

Đến lúc bệnh thật sự đến mới thấy cái giá của sức khỏe không chỉ do mình trả.

Gia đình cũng trả.

Đây có lẽ là điều đáng sợ hơn cả căn bệnh.

Một người bệnh lâu, người vợ hoặc người chồng cũng thay đổi nhịp sống.

Cha mẹ già phải chăm con trưởng thành.

Con cái phải chia nhau thời gian.

Tài chính gia đình phải tính lại.

Một kế hoạch học hành có thể phải hoãn.

Một chuyến đi phải bỏ.

Có người đang phát triển sự nghiệp phải chậm lại vài năm để chăm người thân.

Không ai muốn tính những chuyện ấy thành tiền.

Nhưng cuộc sống vẫn buộc phải tính.

Bởi tình thương không thanh toán viện phí.

Lòng hiếu thảo không tự tạo thêm hai mươi bốn giờ trong một ngày.

Một người con có thể rất thương cha mẹ nhưng vẫn phải đi làm, bởi chính tiền lương ấy đang giữ cả gia đình đứng được.

Nhìn đến chỗ này, người bệnh cũng bớt trách.

Người chăm bệnh cũng bớt day dứt.

Không phải lúc nào không ở bên cũng là bất hiếu.

Không phải lúc nào mệt mỏi cũng là hết thương.

Có những người đã làm tất cả những gì họ có thể làm trong điều kiện của mình.

Hiểu như vậy không làm tình thân lạnh đi.

Ngược lại, nó làm tình thân thật hơn.

Bởi ta thôi đòi hỏi người mình yêu phải trở thành những con người không có giới hạn.

Người thân cũng có sức khỏe của họ.

Có công việc.

Có gia đình riêng.

Có những nỗi lo mà người bệnh không nhìn thấy.

Một người có thể dựa vào người khác một đoạn.

Nhưng rất khó để giao toàn bộ đời mình cho người khác gánh.

Đi qua một trận bệnh dài, nhiều người mới thực sự hiểu câu ấy.

Trước kia nghĩ rằng mình có con cái, có gia đình, lúc già rồi sẽ có người chăm.

Điều đó có thể đúng.

Nhưng “có người chăm” và “người khác có thể gánh thay toàn bộ hậu quả của sức khỏe mình” là hai chuyện rất khác.

Không người con nào sống thay được cơn đau.

Không người vợ nào ngủ thay được một đêm mất ngủ.

Không người chồng nào uống thuốc thay.

Không ai tập luyện, ăn uống hay đi khám thay mình từ những năm cơ thể còn khỏe.

Có những phần cuối cùng vẫn phải tự chịu trách nhiệm.

Vì vậy, chăm sóc sức khỏe không chỉ là yêu bản thân.

Ở một mức nào đó, còn là trách nhiệm với người nhà.

Nói như vậy không có nghĩa người mắc bệnh là có lỗi. Bệnh tật có rất nhiều nguyên nhân, nhiều thứ hoàn toàn nằm ngoài khả năng phòng tránh và lựa chọn của con người. Có người sống rất cẩn thận vẫn mắc bệnh nặng. Có người sinh ra đã mang một vấn đề sức khỏe. Có tai nạn, di truyền và những biến cố không ai muốn.

Không nên dùng chữ “trách nhiệm” để quay lại trách người đang bệnh.

Điều muốn nói chỉ là: khi còn có phần nào chăm được thì nên chăm; khi còn kiểm tra được thì nên kiểm tra; khi cơ thể đã gửi tín hiệu thì đừng vì bận mà luôn đẩy nó xuống cuối danh sách.

Người ta thường chuẩn bị rất kỹ cho những thứ bên ngoài.

Chuẩn bị tài chính.

Chuẩn bị nghề nghiệp.

Chuẩn bị nhà cửa.

Chuẩn bị cho con cái.

Người học Huyền học còn biết xem thời vận, chọn thời điểm, cân nhắc lúc tiến lúc lui.

Nhưng đôi khi lại không chuẩn bị cho khả năng đơn giản nhất: nếu ngày mai mình không còn đủ sức làm việc như hôm nay thì sao?

Có khoản dự phòng không?

Công việc có thể giảm xuống không?

Gia đình có biết tình trạng sức khỏe thật của mình không?

Có bảo hiểm phù hợp không?

Những giấy tờ và thông tin cần thiết có được sắp xếp rõ ràng không?

Những câu hỏi ấy chẳng có gì huyền bí.

Nhưng chính chúng giúp một gia đình bớt hoảng loạn khi việc không mong muốn xảy ra.

Một người làm nghề tự do càng nên nghĩ đến chuyện này.

Thu nhập thường phụ thuộc trực tiếp vào khả năng làm việc.

Khỏe thì có thể dạy, tư vấn, viết, nghiên cứu.

Ốm lâu thì thu nhập có thể giảm ngay trong lúc chi phí lại tăng.

Nếu tất cả những năm thuận lợi chỉ dùng để mở rộng công việc mà không để lại một khoảng dự phòng cho sức khỏe, đến khi có chuyện mới thấy cuộc sống mong manh hơn mình tưởng.

Có lẽ đó cũng là một phần của chữ “biết lo xa”.

Không phải ngày nào cũng sợ bệnh.

Mà lúc khỏe biết rằng sức khỏe không phải thứ hiển nhiên sẽ còn mãi.

Nguyên văn nói: bệnh khiến người ta hiểu lòng người, cuộc sống khiến người ta nhìn rõ thực tế, còn thời gian dạy người ta chấp nhận những điều bất lực.

Tôi nghĩ ba tầng ấy rất thật.

Nằm bệnh mới biết ai còn thường xuyên hỏi mình.

Nhưng cũng từ đó mới hiểu rằng người không đến được chưa chắc không thương.

Nhìn tiền viện phí mới hiểu một trận bệnh có thể tác động đến cả gia đình như thế nào.

Đi qua đủ lâu lại hiểu có những việc bác sĩ cũng chỉ có thể cố gắng đến một mức nào đó, người thân cũng chỉ chăm được đến một mức nào đó.

Có những giới hạn buộc phải chấp nhận.

Đến lúc ấy, Huyền học nếu có mặt cũng nên đứng ở một vị trí rất khiêm tốn.

Không hứa điều y học không hứa.

Không đem chữ “Mệnh” để làm người bệnh tuyệt vọng.

Không dùng chữ “nghiệp”, “phúc”, “âm phần” hay bất kỳ giải thích nào để đổ trách nhiệm đạo đức lên một người đang chịu bệnh.

Có thể giúp họ nhìn thời gian bình tĩnh hơn.

Có thể giúp gia đình suy nghĩ về những lựa chọn thực tế.

Có thể nhắc rằng trong một giai đoạn khó, điều quan trọng không phải việc nào cũng phải tiếp tục như cũ.

Nhưng cái cần làm vẫn phải quay về đời sống: điều trị, chăm sóc, tài chính, sự có mặt của người thân và những quyết định phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.

Người tư vấn phải biết lúc nào nên lùi lại để bác sĩ, chuyên gia tâm lý, luật sư hay người có chuyên môn khác bước vào.

Đó cũng là giữ đạo nghề.

Có một điều người khỏe thường rất khó hiểu: khi sức khỏe mất đi, rất nhiều thứ mình từng coi là quan trọng tự nhiên đổi thứ tự.

Một cuộc tranh luận không còn đáng để bực.

Một danh tiếng không giúp mình ngủ ngon hơn.

Một căn nhà lớn cũng chỉ cần một chỗ đủ để nằm yên.

Tiền rất quan trọng, đặc biệt khi chữa bệnh, nhưng đến một mức nào đó người ta lại chỉ mong sáng mai có thể tự ngồi dậy, tự ăn, tự đi vài bước.

Những việc bình thường nhất bỗng trở thành điều rất quý.

Bởi vậy, sức khỏe đúng là một loại vốn.

Không phải loại vốn để khoe.

Cũng không phải thứ bảo đảm mình sẽ không gặp bệnh.

Mà là cái nền để phần lớn việc khác còn có thể tiếp tục.

Có sức thì đọc sách.

Có sức thì đi thực địa.

Có sức thì đứng lớp.

Có sức thì nghe khách nói hai giờ mà đầu óc vẫn tỉnh.

Có sức thì về nhà còn đủ kiên nhẫn với cha mẹ, vợ chồng, con cái.

Cơ thể yếu đi, mọi thứ khác đều phải sắp xếp lại.

Người trẻ thường nghĩ mình còn thời gian.

Người đang khỏe lại rất dễ nghĩ sức khỏe là chuyện đương nhiên.

Chỉ đến khi một bệnh viện trở thành nơi lui tới quen thuộc, người ta mới thấy những ngày không phải đến đó thực ra đã là những ngày rất tốt.

Cho nên 《Nội Kinh》 nói đến “trị vị bệnh” không phải không có lý.

Điều đáng quý nhất của sức khỏe nhiều khi nằm ở lúc mình còn chưa phải nghĩ về bệnh.

Một bữa cơm bình thường.

Một giấc ngủ sâu.

Một buổi sáng thức dậy không đau ở đâu.

Một ngày làm việc rồi vẫn còn sức đi bộ về nhà.

Những thứ ấy lúc đang có thường chẳng ai ghi lại.

Đến lúc mất mới biết nó đáng giá thế nào.

Học Huyền học nhiều năm, chúng ta có thể nói rất nhiều về Mệnh và Vận.

Nhưng có lẽ cũng cần nhớ một điều giản dị hơn: đừng chỉ hỏi vận nào mình làm được việc lớn; hãy giữ lấy cơ thể để đến khi thời vận đến, mình còn đủ sức mà làm.

Và cũng đừng chỉ nghĩ giữ sức cho riêng mình.

Phía sau một người còn có cha mẹ, vợ chồng, con cái và những người thương mình.

Khi mình khỏe, có những gánh nặng chưa từng xuất hiện.

Khi mình ngã xuống, rất nhiều người phải cùng cúi xuống theo.

Không ai tránh được hoàn toàn bệnh tật.

Cũng không ai khỏe mãi.

Nhưng trong những năm còn có thể chăm mình, đừng coi việc ấy là chuyện để sau.

Sách có thể đọc chậm một chút.

Một cuộc hẹn không cần thiết có thể bớt.

Một đêm đáng lẽ phải ngủ thì đừng lúc nào cũng đổi lấy thêm vài giờ làm việc.

Bởi đi đến cuối cùng, thứ giúp mình đứng vững trước cuộc đời chưa chắc là đã biết bao nhiêu môn, có bao nhiêu khách hay được bao nhiêu người biết đến.

Nhiều khi chỉ là sáng mai vẫn còn một cơ thể đủ khỏe để tự bước xuống giường, mở cửa, pha một ấm trà và tiếp tục sống ngày của mình.