38 phân khu Hà Nội (8): Ba trường hợp đối chiếu và kết luận

Thử phương pháp trên ba tình huống ở N7, B3, N10; đối chiếu nguồn Huyền Không, nêu dữ liệu còn thiếu và quan điểm Loan đầu làm nền.

Sau khi đi qua đủ 38 phân khu, phần cuối của loạt bài thử phương pháp trên ba tình huống giả định, đối chiếu với nguồn Huyền Không và văn bản quy hoạch, nêu những dữ liệu còn thiếu và rút ra kết luận.

9. Ba trường hợp đối chiếu hình thế và thời vận

Trường hợp thứ nhất đặt tại một địa điểm thuộc N7, giả định mặt nước nằm ở phía Bắc của chính địa điểm ấy và khối kiến trúc cao hơn ở phía Nam. Trong Vận 9, phép Linh – Chính gợi ra một cách đọc hình thế; nhưng kết luận chỉ có ý nghĩa khi biết mặt nước ấy là sông, hồ hay mương thoát nước, có bị đê ngăn hay không, nước lưu thông ra sao và vị trí quan sát có đúng cung Khảm hay không. Sang Vận 1, cùng cấu trúc ấy được xét lại theo cặp Chính – Linh mới; không có chuyện cả cuộc đất tự đổi tốt xấu đúng vào ngày chuyển vận.

Trường hợp thứ hai thuộc B3, giả định phía Nam có một tuyến đường dự kiến mở rộng và một khoảng đất sẽ được chỉnh trang. Con đường còn nằm trên bản đồ khác với con đường đã thành hình; bờ kênh, cao độ nền, hàng cây, khối nhà hai bên và dòng nước tiêu úng đều có thể ảnh hưởng đến cách xét sa thủy. Phương Nam là Chính thần của Vận 9 không đủ để kết luận phương án quy hoạch ấy có lợi hay bất lợi cho một trạch khi tọa hướng chưa được xác định.

Trường hợp thứ ba là hai công trình cùng thuộc N10: một công trình mở ra sông Hồng, công trình kia hướng về phía sông Đuống hoặc lõi đô thị Long Biên. Trên bản đồ vùng, cả hai cùng thuộc một nhóm phân khu phía Đông; nhưng ở cấp trạch, vị trí thủy, hướng đường, hình cao thấp và trạch vận bàn có thể khác nhau rõ rệt. Ví dụ này cho thấy phải chuyển đúng tỷ lệ phân tích khi đi từ địa vận đô thị xuống từng công trình.

10. Đối chiếu Huyền Không và văn bản quy hoạch

Sự khác nhau giữa các nhánh truyền thừa Huyền Không cần được ghi nhận, nhất là ở cách xét Chính – Linh, Chiếu thần và điều kiện lập trạch. Bản đồ quy hoạch không thể bù đắp cho những dữ kiện còn thiếu trong một pháp môn cụ thể.

Các văn bản quy hoạch Thủ đô xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa lớn, đồng thời chú trọng hành lang xanh, không gian mặt nước và các trung tâm đô thị mới. Đây là điểm gặp nhau đáng quan sát giữa quy hoạch và khảo sát Loan đầu: cả hai đều phải xem xét sông, hồ, địa hình và mạng không gian. Nhưng gặp nhau về đối tượng nghiên cứu không có nghĩa các quyết định quy hoạch được hình thành từ học thuyết Huyền Không.

11. Dữ liệu cần bổ sung và hướng kiểm nghiệm

Bước tiếp theo là chuẩn hóa ranh giới GIS của 38 phân khu, thử nhiều phương án lập cực trên cùng một bản đồ nền có tọa độ, đồng thời dựng mô hình địa hình số (DEM), bản đồ cao độ, dòng chảy, sông hồ, đê điều và vùng ngập. Cần thể hiện rõ ranh giữa địa hình tự nhiên với lớp công trình nhân tạo; đặc biệt phải đặt núi Ba Vì, Sóc Sơn vào bản đồ vùng rộng, thay vì gán thẳng chúng lên vòng phương vị của 38 phân khu.

Với từng địa điểm, cần đo tọa hướng thực địa, vị trí nguồn nước và miệng đón khí, đối chiếu công trình xung quanh, niên đại kiến tạo hoặc đại tu, cùng các điều kiện vận dụng Tam nguyên long. Việc đo sơn – thủy phải gắn với một điểm lập cực xác định, vì cùng một dòng sông có thể nằm ở những hướng khác nhau khi đổi vị trí quan sát.

Để khảo sát sự tương ứng giữa địa vận và phát triển đô thị, có thể thống kê biến động mặt nước, chiều cao công trình, độ che phủ, cốt nền, tiến độ cầu đường và các chỉ báo quy hoạch đã công bố. Khi so sánh, cần tách bạch đâu là dữ kiện đo đếm được, đâu là phân loại theo pháp môn, đâu là nhận định cá nhân còn chờ kiểm nghiệm. Chỉ khi có chuỗi dữ liệu ở nhiều thời điểm mới có cơ sở bàn sâu về tác động của biến đổi hình thế.

12. Kết luận

Qua 38 phân khu, vấn đề nổi lên không chỉ là nơi nào thuộc Khảm, Ly, Khôn hay Cấn, mà là địa hình và thủy hệ Hà Nội đã, đang và sẽ biến đổi ra sao dưới tác động của đô thị hóa. Ba Vì, Sóc Sơn và những dãy núi bao quanh là bối cảnh sơn hình ở cấp vùng; sông Hồng – sông Đuống cùng các nhánh sông, hồ, vùng bãi và hệ thống đê là cấu trúc thủy nổi bật của đô thị trung tâm. Khi xuống từng phân khu, tỷ lệ quan sát phải thu hẹp lại, chuyển sang cao độ nền, khối công trình, khoảng mở, hướng đường và những mặt nước có tác động trực tiếp.

Huyền Không Phi Tinh cung cấp một cách quan sát sự chuyển dịch thời vận, trong đó Vận 9 là giai đoạn cần theo dõi sát vì Hà Nội đang triển khai nhiều định hướng không gian mới. Quan điểm của nghiên cứu này là lấy Loan đầu làm nền, dùng Lý khí để đối chiếu, và dùng quy hoạch, địa hình, thủy văn, thực địa để kiểm nghiệm. Một nơi có thể được đánh giá khác đi khi môi trường đã thay đổi, nhưng không nên biến những suy luận tượng số thành khẳng định chắc chắn về cát hung, giá đất hay lịch phát triển của thành phố.