Công cụ

Đạo Đức Kinh, chương 7: Thiên trường địa cửu

Nghiên cứu – Tổng hợp Sơn Chu 17/11/2026
Đạo Đức Kinh, chương 7: Thiên trường địa cửu

Ảnh: Dcpeets · CC BY-SA 4.0

Chương 7 lấy trời đất làm mẫu cho cách xử thân của thánh nhân, cũng theo lối suy từ trời đất xuống người như ở chương 5. Lời chú của Vương Bật cho chương này chỉ có hai câu ngắn. Câu kết về chữ tư từ lâu đã gợi nhiều cách đọc, có cách đọc kéo cả chương về phía mưu thuật.

Nguyên văn

天長地久。天地所以能長且久者,以其不自生, 故能長生。是以聖人後其身而身先;外其身而身存。非以其無私邪,故能成其私。

Phiên âm

Thiên trường địa cửu. Thiên địa sở dĩ năng trường thả cửu giả, dĩ kỳ bất tự sinh, Cố năng trường sinh. Thị dĩ thánh nhân hậu kỳ thân nhi thân tiên; ngoại kỳ thân nhi thân tồn. Phi dĩ kỳ vô tư da, cố năng thành kỳ tư.

Dịch nghĩa

Trời dài, đất lâu. Trời đất sở dĩ dài và lâu được là vì không tự sống cho mình, nên sống lâu được. Vì thế thánh nhân để thân mình ra sau mà thân lại ở trước, đặt thân mình ra ngoài mà thân lại còn. Chẳng phải vì không có riêng tư đó sao, nên mới thành được cái riêng của mình.

Chú thích

天長地久 (thiên trường địa cửu). 長 (trường) là dài, 久 (cửu) là lâu. Bốn chữ về sau thành thành ngữ, nhưng trong kinh văn chỉ là một nhận xét làm chỗ xuất phát: đời người, đời các nước đều ngắn, còn trời đất thì vẫn còn.

天地所以能長且久者,以其不自生,故能長生 (thiên địa sở dĩ năng trường thả cửu giả, dĩ kỳ bất tự sinh, cố năng trường sinh). 所以 (sở dĩ) là lý do vì sao. 且 (thả) là và. 自生 (tự sinh) là sống cho mình, lấy sự sống của mình làm điều phải lo. Vương Bật chú: «自生則與物爭,不自生則物歸也» (tự sinh tắc dữ vật tranh, bất tự sinh tắc vật quy dã), tự lo sống cho mình thì phải tranh với vật, không tự lo sống cho mình thì vật quy về. Chú này đặt chữ tự sinh trong quan hệ giữa trời đất với muôn vật, và đem chữ 爭 (tranh) vào, chữ sẽ là trọng tâm của chương 8.

是以聖人後其身而身先 (thị dĩ thánh nhân hậu kỳ thân nhi thân tiên). 後 (hậu) ở đây dùng làm động từ, nghĩa là đặt ra sau. 先 (tiên) là ở trước. Chương 66 nói ý này trong khuôn chính trị: «欲先民,必以身後之» (dục tiên dân, tất dĩ thân hậu chi), muốn đứng trước dân thì phải đặt thân mình sau dân.

外其身而身存 (ngoại kỳ thân nhi thân tồn). 外 (ngoại) cũng là động từ, nghĩa là đặt ra ngoài, không lấy làm điều phải giữ khư khư. 存 (tồn) là còn. Chương 13 bàn cái thân theo hướng gần: «吾所以有大患者,為吾有身» (ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vị ngô hữu thân), ta sở dĩ có mối lo lớn là vì ta có thân.

非以其無私邪,故能成其私 (phi dĩ kỳ vô tư da, cố năng thành kỳ tư). 私 (tư) là riêng, cái của riêng mình. 邪 (da) là trợ từ nghi vấn, dùng như 耶 (da). Vương Bật chú: «無私者,無為於身也。身先身存,故曰,能成其私也» (vô tư giả, vô vi ư thân dã. Thân tiên thân tồn, cố viết, năng thành kỳ tư dã), không riêng tư là không làm gì vì thân mình; thân được ở trước, thân được còn, nên nói là thành được cái riêng.

Lời bàn

Chương 7 nối hai vế bằng chữ 是以 (thị dĩ), như chương 2 và chương 3: đặt lẽ của trời đất ở trước, rồi suy ra việc của thánh nhân. Trời đất không tự sinh nên lâu dài; thánh nhân không lấy thân mình làm điều phải lo trước tiên nên thân được ở trước và được còn. Theo chú Vương Bật, hai vế cùng một lẽ: kẻ tự sinh thì tranh với vật, kẻ không tự sinh thì vật quy về.

Câu kết dễ bị đọc như một kế sách: muốn đứng trước thì làm ra vẻ lùi sau, muốn được lợi riêng thì tỏ ra vô tư. Từ thời Chiến Quốc đã có lối đọc Lão Tử theo hướng thuật trị; sách Hàn Phi Tử có hai thiên Giải Lão và Dụ Lão giảng Lão Tử từ cách nhìn của pháp gia. Đọc theo lối ấy, chương 7 thành một phép giữ mình và giữ quyền. Lời chú của Vương Bật đi hướng khác. Ông định nghĩa vô tư là «無為於身» (vô vi ư thân), không làm gì vì thân mình, và đặt thân tiên thân tồn ở vị trí kết quả. Nếu lùi lại để được đẩy lên thì việc lùi vẫn là làm vì thân, tức vẫn là tự sinh, và câu kinh không còn đúng với chính nó.

Chữ tư ở câu cuối cũng cần đọc cho đủ. Câu kinh nói thánh nhân thành được cái riêng của mình, nên Lão Tử không đòi bỏ thân hay diệt cái riêng; thân vẫn còn, vẫn ở trước. Chỗ khác nằm ở thứ tự: cái riêng không được đặt làm điểm xuất phát. Chương 44 còn hỏi thẳng: «名與身孰親» (danh dữ thân thục thân), danh với thân, cái nào gần mình hơn. Chương 13, sau câu về mối lo vì có thân, lại viết: «貴以身為天下,若可寄天下» (quý dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả ký thiên hạ), người quý thân mình như quý thiên hạ thì mới có thể gửi thiên hạ cho.

Chương 22 khép vòng ý này bằng câu «夫唯不爭,故天下莫能與之爭» (phù duy bất tranh, cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh), chính vì không tranh nên thiên hạ không ai tranh được với mình. Chương 8 ngay sau lấy nước làm hình mẫu cho cùng lẽ bất tranh ấy.

Loạt bài Đạo Đức Kinh

Sơn Chu
Về tác giả

Sơn Chu

Nhà sáng lập & Chủ tịch Học quán Sơn Chu

Nhà sáng lập Học quán Sơn Chu — nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng tinh hoa Cổ học phương Đông.

Hỏi người biết việc

Chuyên gia của Học quán

Đọc xong còn điều muốn hỏi cho rõ? Đặt lịch trực tiếp với chuyên gia của Học quán, hoặc mở hồ sơ để biết họ nhận những môn nào.

Mộc Tâm

Mộc Tâm

Chuyên gia nghiên cứu - Tư vấn mệnh lý
5.0(4)
Tửi vi - Tarot
Nguyễn Đức Hoàng

Nguyễn Đức Hoàng

Chuyên gia tư vấn
5.0(3)
Tử Vi Đẩu Số (Nam phái)
Chang Đất

Chang Đất

Giảng viên - Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn Tử Vi
5.0(2)
Tử ViTarotThần số Pitago
Hoàng Đình Kì

Hoàng Đình Kì

Phó ban CLB Tử Vi Miền Bắc · Ban Nghiên cứu & Tư vấn Học quán Sơn Chu
Chưa có đánh giá
Tử Vi Đẩu SốKinh DịchĐào tạo Huyền học
Muốn học bài bản hoặc cần người xem giúp? Để lại tên và số điện thoại — không cần chọn khoá, không cần chọn thầy. Học quán sẽ liên hệ lại.