Công cụ

Đạo Đức Kinh, chương 35: Chấp đại tượng, thiên hạ vãng

Nghiên cứu – Tổng hợp Sơn Chu 17/11/2026

Chương 35 ngắn, gồm hai phần. Phần đầu nói người cầm quyền giữ được "Tượng lớn" thì thiên hạ tìm về và được yên; phần sau đặt nhạc và món ngon cạnh lời nói về Đạo, một bên giữ chân khách qua đường, một bên nhạt mà dùng không cạn. Lời chú Vương Bật ở chương này dài so với kinh văn và giải kỹ chữ 大象 (đại tượng).

Nguyên văn

執大象,天下往。 往而不害,安平太。 樂與餌,過客止。道之出口,淡乎其無味,視之不足見,聽之不足聞,用之不足既。

Phiên âm

Chấp đại tượng, thiên hạ vãng. Vãng nhi bất hại, an bình thái. Nhạc dữ nhị, quá khách chỉ. Đạo chi xuất khẩu, đạm hồ kỳ vô vị, thị chi bất túc kiến, thính chi bất túc văn, dụng chi bất túc ký.

Dịch nghĩa

Giữ được Tượng lớn thì thiên hạ tìm về.

Tìm về mà không bị hại, thì yên ổn, bằng phẳng, thư thái.

Tiếng nhạc và món ăn ngon làm khách qua đường dừng chân. Còn lời về Đạo nói ra thì nhạt nhẽo không có vị; nhìn nó không đủ để thấy, nghe nó không đủ để nghe, dùng nó thì không hết.

Chú thích

執大象,天下往 (chấp đại tượng, thiên hạ vãng). 執 (chấp) là cầm, giữ. 大象 (đại tượng) là Tượng lớn, tức Đạo nói theo phương diện hình tượng. Chương 41 có câu 大象無形 (đại tượng vô hình), Tượng lớn thì không có hình; chương 14 gọi Đạo là 無物之象 (vô vật chi tượng), cái tượng không phải là vật. Vương Bật chú: «大象,天象之母也,不寒不溫不涼,故能包統萬物,無所犯傷» (đại tượng, thiên tượng chi mẫu dã, bất hàn bất ôn bất lương, cố năng bao thống vạn vật, vô sở phạm thương), Tượng lớn là mẹ của các tượng trời; nó không lạnh, không ấm, không mát, cho nên bao trùm được muôn vật mà không xâm hại vật nào. Rồi ông nói tiếp: «主若執之,則天下往也» (chủ nhược chấp chi, tắc thiên hạ vãng dã), người làm chủ nếu giữ được nó thì thiên hạ tìm về. Chỗ then chốt của lời chú là ba chữ "không lạnh, không ấm, không mát": vì không mang một tính chất riêng nào nên không vật nào thấy mình bị đẩy ra.

往而不害,安平太 (vãng nhi bất hại, an bình thái). Vương Bật chú: «無形無識,不偏不彰,故萬物得往而不害妨也» (vô hình vô thức, bất thiên bất chương, cố vạn vật đắc vãng nhi bất hại phương dã), không hình, không dấu, không lệch về đâu, không phô ra, nên muôn vật tìm về mà không bị hại, không bị ngăn trở. Chữ 識 (thức) ở đây hiểu là dấu, ký hiệu. Ba chữ 安平太 (an bình thái) có hai lối đọc. Lối thường gặp coi cả ba là tính từ: yên, bằng, thái. Một số nhà chú đọc 安 (an) như trợ từ, nghĩa là "bèn", "thì", và câu thành "thì được bình thái". 太 (thái) cùng nghĩa với 泰 (thái), thông suốt, yên ổn.

樂與餌,過客止 (nhạc dữ nhị, quá khách chỉ). 樂 (nhạc) là âm nhạc. 餌 (nhị) là bánh, đồ ăn, cũng là mồi câu. 過客 (quá khách) là người đi đường. Khách qua đường dừng lại vì tiếng nhạc và món ngon, nhưng chỉ dừng chân rồi lại đi.

道之出口,淡乎其無味 (đạo chi xuất khẩu, đạm hồ kỳ vô vị). 出口 (xuất khẩu) là nói ra miệng. 淡 (đạm) là nhạt. Vương Bật giải chung cả đoạn: «言道之深大,人聞道之言,乃更不如樂與餌,應時感悅人心也» (ngôn đạo chi thâm đại, nhân văn đạo chi ngôn, nãi cánh bất như nhạc dữ nhị, ứng thời cảm duyệt nhân tâm dã), Đạo thì sâu và lớn, vậy mà người nghe lời nói về Đạo lại thấy không bằng nhạc và món ngon, vốn đáp ứng ngay và làm vui lòng người tức thì. Chương 63 có cụm 味無味 (vị vô vị), nếm cái không có vị, cùng một ý.

視之不足見,聽之不足聞,用之不足既 (thị chi bất túc kiến, thính chi bất túc văn, dụng chi bất túc ký). 既 (ký) là hết, cạn. Hai vế đầu gợi lại chương 14 với 視之不見 (thị chi bất kiến) và 聽之不聞 (thính chi bất văn), nhưng vế thứ ba ở đây đổi hướng: chương 14 nói nắm không được, chương 35 nói dùng không hết. Vương Bật chú: «視之不足見則不足以悅其目,聽之不足聞則不足以娛其耳» (thị chi bất túc kiến tắc bất túc dĩ duyệt kỳ mục, thính chi bất túc văn tắc bất túc dĩ ngu kỳ nhĩ), nhìn không đủ thấy nên không làm vui mắt, nghe không đủ nghe nên không làm vui tai; «若無所中然,乃用之不可窮極也» (nhược vô sở trúng nhiên, nãi dụng chi bất khả cùng cực dã), như thể chẳng trúng vào đâu, vậy mà dùng thì không cùng tận.

Lời bàn

Hai phần của chương 35 nối nhau qua ý "thu hút". Phần đầu nói thiên hạ tìm về người giữ được Tượng lớn; phần sau nói khách qua đường dừng lại vì nhạc và món ngon. Hai lối thu hút được đặt cạnh nhau để so: một lối có sức hút ngay mà chỉ giữ được chốc lát, một lối không hấp dẫn gì cho tai mắt mà người tìm về thì ở lại yên ổn. Chữ 餌 (nhị) vừa là món ăn vừa là mồi câu, nên khách dừng chân vì nó cũng gần như bị nhử.

Lời chú Vương Bật giải thích cái lý ở dưới sự so sánh ấy. Tượng lớn không lạnh, không ấm, không mát, tức là không có một tính chất riêng nào; vì thế nó chứa được mọi vật mà không làm hại vật nào. Cái gì có vị đậm thì hợp với người này, không hợp với người kia, và người ta mau chán. Cái nhạt thì không làm ai thích ngay, nhưng cũng không làm ai phải bỏ đi. Ý này thống nhất với cách ông chú chương 34, nơi Đạo được gọi là nhỏ vì như chẳng ban gì cho vật.

Đặt cạnh chương 12 thì giọng chương 35 nhẹ hơn. Chương 12 nói 五音令人耳聾 (ngũ âm lệnh nhân nhĩ lung), năm âm làm tai người điếc, và 五味令人口爽 (ngũ vị lệnh nhân khẩu sảng), năm vị làm miệng người hỏng. Ở chương 35 nhạc và món ngon không bị kết tội, chúng chỉ được xếp vào hàng những thứ giữ người qua đường. Chương 41 sẽ nói tiếp bằng những câu như 大音希聲 (đại âm hy thanh), âm lớn thì ít tiếng, và 大象無形 (đại tượng vô hình).

Thẻ tre Quách Điếm cũng có chương này, cho thấy nó thuộc vào số những chương được chép từ sớm. Về ba chữ 安平太 (an bình thái), dù đọc 安 (an) là tính từ hay trợ từ thì ý câu vẫn là người tìm về Tượng lớn được yên ổn. Câu 道之出口 (đạo chi xuất khẩu) còn cho thấy Lão Tử ý thức về chính lời nói của mình: những gì ông nói về Đạo sẽ nhạt đối với người quen tìm vị ở nhạc và món ngon, và chương 35 ghi nhận điều ấy như một đặc điểm của Đạo.

Loạt bài Đạo Đức Kinh

Sơn Chu
Về tác giả

Sơn Chu

Nhà sáng lập & Chủ tịch Học quán Sơn Chu

Nhà sáng lập Học quán Sơn Chu — nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng tinh hoa Cổ học phương Đông.

Hỏi người biết việc

Chuyên gia của Học quán

Đọc xong còn điều muốn hỏi cho rõ? Đặt lịch trực tiếp với chuyên gia của Học quán, hoặc mở hồ sơ để biết họ nhận những môn nào.

Mộc Tâm

Mộc Tâm

Chuyên gia nghiên cứu - Tư vấn mệnh lý
5.0(4)
Tửi vi - Tarot
Dương Đức Thái

Dương Đức Thái

Phó chủ tịch Học quán Sơn Chu
Chưa có đánh giá
Tử Vi Đẩu Số (Nam phái)Phong thủy thực nghiệm
Nguyễn Đức Hoàng

Nguyễn Đức Hoàng

Chuyên gia tư vấn
5.0(3)
Tử Vi Đẩu Số (Nam phái)
Chang Đất

Chang Đất

Giảng viên - Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn Tử Vi
5.0(2)
Tử ViTarotThần số Pitago
Muốn học bài bản hoặc cần người xem giúp? Để lại tên và số điện thoại — không cần chọn khoá, không cần chọn thầy. Học quán sẽ liên hệ lại.