Công cụ

Đạo Đức Kinh, chương 47: Bất xuất hộ, tri thiên hạ

Nghiên cứu – Tổng hợp Sơn Chu 17/11/2026
Đạo Đức Kinh, chương 47: Bất xuất hộ, tri thiên hạ

Ảnh: Wikimedia Commons · Public domain

Chương 47 bàn về cái biết. Lão Tử đặt hai hình ảnh rất gần, cánh cửa và ô cửa sổ, bên cạnh hai đối tượng rất xa là thiên hạ và đạo trời, rồi nói người đi càng xa thì biết càng ít. Câu cuối chương nói đến việc không làm mà nên, mở lối cho chương 48 bàn thẳng về vô vi.

Nguyên văn

不出戶,知天下;不闚牖,見天道。 其出彌遠,其知彌少。 是以聖人不行而知,不見而名, 不為而成。

Phiên âm

Bất xuất hộ, tri thiên hạ; bất khuy dũ, kiến thiên đạo. Kỳ xuất di viễn, kỳ tri di thiểu. Thị dĩ thánh nhân bất hành nhi tri, bất kiến nhi danh, Bất vi nhi thành.

Dịch nghĩa

Không ra khỏi cửa mà biết thiên hạ; không nhòm qua cửa sổ mà thấy đạo trời. Đi ra càng xa thì biết càng ít. Cho nên bậc thánh không đi mà biết, không thấy mà gọi được tên, không làm mà nên.

Chú thích

不出戶,知天下;不闚牖,見天道 (bất xuất hộ, tri thiên hạ; bất khuy dũ, kiến thiên đạo). 戶 (hộ) là cửa ra vào, 牖 (dũ) là cửa sổ, 闚 (khuy) là nhòm qua khe. Vương Bật chú câu này dài nhất trong chương. Ông mở bằng: «事有宗,而物有主» (sự hữu tông, nhi vật hữu chủ), việc có gốc, vật có chủ; rồi: «途雖殊而同歸也,慮雖百而其致一也» (đồ tuy thù nhi đồng quy dã, lự tuy bách nhi kỳ trí nhất dã), đường tuy khác mà cùng về một chỗ, lo nghĩ tuy trăm mối mà chỗ đến chỉ là một. Vế này lấy ý từ Hệ từ hạ của Kinh Dịch: 天下同歸而殊塗,一致而百慮 (thiên hạ đồng quy nhi thù đồ, nhất trí nhi bách lự).

Ông viết tiếp: «道有大常,理有大致» (đạo hữu đại thường, lý hữu đại trí), đạo có cái thường lớn, lý có chỗ quy lớn; «執古之道,可以御今» (chấp cổ chi đạo, khả dĩ ngự kim), nắm đạo xưa có thể chế ngự việc nay. Câu sau mượn chương 14: 執古之道,以御今之有 (chấp cổ chi đạo, dĩ ngự kim chi hữu). Theo lời chú, biết thiên hạ là biết cái gốc mà mọi việc trong thiên hạ cùng theo, chứ không phải biết hết từng việc.

其出彌遠,其知彌少 (kỳ xuất di viễn, kỳ tri di thiểu). 彌 (di) là càng. Vương Bật chú: «無在於一,而求之於眾也» (vô tại ư nhất, nhi cầu chi ư chúng dã), cái không ở nơi một, mà người lại đi tìm ở nơi muôn vật. Rồi ông dẫn lại chương 14: «道視之不可見,聽之不可聞,搏之不可得» (đạo thị chi bất khả kiến, thính chi bất khả văn, bác chi bất khả đắc), đạo nhìn không thấy, nghe không nghe được, nắm không được; và kết: «如其知之,不須出戶,若其不知,出愈遠愈迷也» (như kỳ tri chi, bất tu xuất hộ, nhược kỳ bất tri, xuất dũ viễn dũ mê dã), nếu biết nó thì không cần ra cửa, nếu không biết thì càng đi xa càng lạc. Chữ 迷 (mê) trong lời chú cho thấy điều Vương Bật trách là việc tìm cái một ở trong muôn vật.

是以聖人不行而知,不見而名 (thị dĩ thánh nhân bất hành nhi tri, bất kiến nhi danh). Vương Bật chú: «得物之致,故雖不行而慮可知也» (đắc vật chi trí, cố tuy bất hành nhi lự khả tri dã), nắm được chỗ quy của vật, nên tuy không đi mà suy nghĩ vẫn biết được; «識物之宗,故雖不見,而是非之理可得而名也» (thức vật chi tông, cố tuy bất kiến, nhi thị phi chi lý khả đắc nhi danh dã), biết được gốc của vật, nên tuy không thấy mà lẽ phải trái vẫn gọi tên được. Chữ 名 (danh) ở đây có nhiều bản và nhiều nhà chú đọc là 明 (minh), thấy rõ, cho đối với chữ 見 (kiến) đứng trước. Bản Vương Bật giữ chữ danh, và lời chú của ông giảng đúng theo nghĩa gọi tên; hai cách đọc đều có người theo.

不為而成 (bất vi nhi thành). Vương Bật chú: «明物之性,因之而已。故雖不為而使之成矣» (minh vật chi tính, nhân chi nhi dĩ. Cố tuy bất vi nhi sử chi thành hĩ), hiểu rõ tính của vật, chỉ thuận theo nó mà thôi, cho nên tuy không làm mà khiến được vật thành.

Lời bàn

Ba lời chú cuối của Vương Bật đi theo ba chữ: 致 (trí) là chỗ quy, 宗 (tông) là gốc, 性 (tính) là tính của vật. Nắm chỗ quy thì không đi mà biết, biết gốc thì không thấy mà gọi tên được, hiểu tính thì không làm mà nên. Ông đọc chương 47 như một chương về cách biết, và cách biết ấy đi từ cái một ra muôn vật.

Đọc như vậy, chương này nối với chương 16: 致虛極,守靜篤。萬物並作,吾以觀復 (trí hư cực, thủ tĩnh đốc. Vạn vật tịnh tác, ngô dĩ quan phục), đạt tới chỗ cùng của hư, giữ cho dày cái tĩnh, muôn vật cùng sinh, ta nhìn chỗ quay về của chúng. Cái thấy ở chương 16 cũng là cái thấy không cần chạy theo từng vật. Chương 54 về sau có câu 以身觀身,以家觀家 (dĩ thân quan thân, dĩ gia quan gia), rồi kết bằng 吾何以知天下然哉?以此 (ngô hà dĩ tri thiên hạ nhiên tai? Dĩ thử), ta lấy gì mà biết thiên hạ như thế, lấy cái này; câu hỏi ấy gần với câu bất xuất hộ của chương 47.

Người đời sau hay đọc chương này như một lời coi nhẹ kinh nghiệm, và đã có những phê bình theo hướng đó. Lời chú Vương Bật không đi tới mức ấy. Ông thừa nhận có muôn vật, muôn đường, trăm mối lo nghĩ; ông chỉ nói chúng có chỗ quy về, và ai không nắm chỗ quy ấy thì càng thu thêm điều thấy càng lạc. Câu chú lấy từ Hệ từ cũng cho thấy ông đặt Lão Tử bên cạnh Kinh Dịch, đọc hai sách bằng cùng một lối nghĩ về một và nhiều.

Câu bất vi nhi thành là chỗ chuyển sang chương 48. Ở đó Lão Tử nói theo đạo thì ngày bớt, bớt đến vô vi, và vô vi mà không gì không làm. Chương 47 đã nói trước phần kết của chương ấy, chỉ khác ở chỗ đặt nó sau cái biết.

Loạt bài Đạo Đức Kinh

Sơn Chu
Về tác giả

Sơn Chu

Nhà sáng lập & Chủ tịch Học quán Sơn Chu

Nhà sáng lập Học quán Sơn Chu — nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng tinh hoa Cổ học phương Đông.

Hỏi người biết việc

Chuyên gia của Học quán

Đọc xong còn điều muốn hỏi cho rõ? Đặt lịch trực tiếp với chuyên gia của Học quán, hoặc mở hồ sơ để biết họ nhận những môn nào.

Mộc Tâm

Mộc Tâm

Chuyên gia nghiên cứu - Tư vấn mệnh lý
5.0(4)
Tửi vi - Tarot
Nguyễn Đức Hoàng

Nguyễn Đức Hoàng

Chuyên gia tư vấn
5.0(3)
Tử Vi Đẩu Số (Nam phái)
Chang Đất

Chang Đất

Giảng viên - Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn Tử Vi
5.0(2)
Tử ViTarotThần số Pitago
Hoàng Đình Kì

Hoàng Đình Kì

Phó ban CLB Tử Vi Miền Bắc · Ban Nghiên cứu & Tư vấn Học quán Sơn Chu
Chưa có đánh giá
Tử Vi Đẩu SốKinh DịchĐào tạo Huyền học
Muốn học bài bản hoặc cần người xem giúp? Để lại tên và số điện thoại — không cần chọn khoá, không cần chọn thầy. Học quán sẽ liên hệ lại.