Trình tự luận quẻ Mai Hoa (2): Tượng quẻ, sinh khắc, vượng suy và ngoại ứng

Đọc quẻ thế nào khi đã có thể dụng: chọn tượng theo câu hỏi, xét ngũ hành sinh khắc quy về thể, cân lực vượng suy theo mùa, xem động tĩnh và dùng ngoại ứng cho đúng chỗ.

Khi đã có đủ bản quẻ, hỗ quẻ, biến quẻ, động hào và đã phân định thể dụng, người luận mới bước vào phần đọc quẻ: xem tên quẻ, đọc tượng, xét sinh khắc, xét vượng suy, động tĩnh và ngoại ứng.

Bước bảy: xem tên quẻ và đại tượng

Sau khi phân thể dụng, cần xem tên của bản quẻ, hỗ quẻ và biến quẻ. Tên quẻ không phải để đoán theo cảm tính, mà là kết tinh của tượng nghĩa cổ điển; mỗi quẻ có một trường nghĩa riêng.

Quẻ	Trường nghĩa
Càn	Cương kiện, chủ động, quyền lực, người đứng đầu, dương khí mạnh
Khôn	Nhu thuận, tiếp nhận, đất, quần chúng, người mẹ, nền tảng
Khảm	Hiểm, nước, hố sâu, bệnh tật, lo âu, trở ngại
Ly	Sáng, văn minh, giấy tờ, mắt, tim, sự bám víu, danh tiếng
Chấn	Động, phát khởi, sấm, kinh động, trưởng nam, biến cố
Tốn	Nhập, gió, mềm, thâm nhập, tin tức, trưởng nữ, sự lan truyền
Cấn	Dừng, núi, chặn lại, thiếu nam, cửa, lưng, tĩnh chỉ
Đoài	Vui, miệng, nói năng, thiếu nữ, hồ, giao tiếp, thương lượng

Khi hai đơn quái ghép thành trùng quái, ý nghĩa trở nên phong phú hơn. Không chỉ xem từng quái riêng lẻ, mà phải xem quan hệ trên dưới, trong ngoài, động tĩnh, thuận nghịch.

Lấy quẻ Thiên Phong Cấu làm ví dụ: trên Càn dưới Tốn, có tượng âm gặp dương, sự gặp gỡ bất ngờ, yếu tố nhỏ chen vào hệ thống lớn, cái mềm thâm nhập vào cái cứng. Hỏi tình cảm thì dễ là duyên gặp, nhưng cũng cần phòng quan hệ không chính. Hỏi công việc thì có thể là cơ hội bất ngờ, người mới, luồng tin mới, nhưng cũng có thể là yếu tố nhỏ gây nhiễu hệ thống.

Quẻ Sơn Thủy Mông: trên Cấn dưới Khảm, có tượng núi chặn nước, trong hiểm ngoài dừng, chưa thông, còn mờ mịt, cần khai mở. Hỏi học hành thì hợp với nghĩa cần thầy dạy, cần khai trí. Hỏi đầu tư thì dễ là chưa rõ, chưa nên vội. Hỏi bệnh thì có thể là khí cơ bị bế, bên trong có hiểm.

Tên quẻ giúp định chủ đề lớn, nhưng không nên chỉ dựa vào tên quẻ mà bỏ qua thể dụng. Tên quẻ là bối cảnh, thể dụng là quan hệ cát hung, tượng quái là nội dung cụ thể, vượng suy là lực mạnh yếu, ứng kỳ là thời điểm.

Bước tám: xem quái tượng theo sự việc

Mai Hoa Dịch Số là phép tượng số, nên đọc tượng là phần không thể thiếu. Tượng không phải là đoán tùy tiện: tượng phải căn cứ vào quái, vào câu hỏi, vào vị trí của quái, vào thể dụng, vào bản quẻ, hỗ quẻ, biến quẻ. Một quái có nhiều tượng, nhưng không phải tượng nào cũng dùng; phải chọn tượng phù hợp với câu hỏi.

Quẻ Ly có thể tượng mặt trời, ánh sáng, văn thư, mắt, tim, điện, hình ảnh, mạng xã hội, danh tiếng, sự bám dính. Hỏi bệnh, Ly có thể liên quan đến mắt, tim, huyết mạch, viêm nhiệt. Hỏi giấy tờ, Ly có thể là văn bản, hồ sơ, chứng cứ. Hỏi truyền thông, Ly có thể là hình ảnh, danh tiếng, sự lan tỏa. Hỏi tình cảm, Ly có thể là sự hấp dẫn, sự bám víu, sự sáng rõ hoặc phô bày.

Quẻ Khảm có thể tượng nước, hiểm, bệnh, thận, tai, máu, u ám, lo sợ, hố sâu, trộm cắp, lưu động. Hỏi tài chính, Khảm có thể là dòng tiền, rủi ro, khoản ẩn, thất thoát. Hỏi đi xa, Khảm có thể là đường nước, đi lại vất vả, trở ngại. Hỏi tâm lý, Khảm có thể là lo âu, sợ hãi, mắc kẹt.

Khi đọc tượng cần chú ý bốn tầng:

Tượng của thể quẻ: chủ thể đang ở trạng thái nào.
Tượng của dụng quẻ: sự việc hoặc đối phương mang tính chất gì.
Tượng của hỗ quẻ: bên trong đang vận hành ra sao.
Tượng của biến quẻ: sự việc sẽ chuyển sang trạng thái nào.

Ví dụ hỏi hợp đồng, thể là Càn, dụng là Ly. Càn là người quyết định, chủ động, có quyền; Ly là văn bản, pháp lý, điều khoản, hình thức. Nếu Ly sinh hoặc hỗ trợ Càn thì văn bản có lợi cho mình. Nếu Ly khắc Càn hoặc hóa ra quẻ bất lợi thì giấy tờ có thể gây ràng buộc, lộ lỗi, hoặc phát sinh điều khoản bất lợi.

Bước chín: xem sinh khắc ngũ hành

Định thể dụng và đọc tượng xong thì phải xét ngũ hành sinh khắc. Đây là xương sống của phép đoán cát hung trong Mai Hoa Dịch Số. Ngũ hành của tám quái thường dùng như sau:

Ngũ hành	Quái
Kim	Càn, Đoài
Mộc	Chấn, Tốn
Thủy	Khảm
Hỏa	Ly
Thổ	Cấn, Khôn

Quan hệ sinh khắc cơ bản:

Hành	Sinh	Khắc
Mộc	Hỏa	Thổ
Hỏa	Thổ	Kim
Thổ	Kim	Thủy
Kim	Thủy	Mộc
Thủy	Mộc	Hỏa

Khi luận, lấy thể làm trung tâm; mọi sinh khắc đều quy về thể. Sinh thể là trợ lực. Khắc thể là áp lực. Thể sinh là hao tiết. Thể khắc là chế ngự. Tỷ hòa là đồng khí.

Nhưng sinh khắc không thể tách khỏi câu hỏi. Hỏi cầu tài, tài đến sinh thể là tốt, còn thể sinh dụng có thể là phải bỏ vốn. Hỏi bệnh, dụng khắc thể là bệnh khắc thân, thể khắc dụng là thân chế bệnh. Hỏi kiện tụng, dụng khắc thể là đối phương hoặc pháp lý ép mình, thể khắc dụng là mình có khả năng phản chế. Hỏi hôn nhân, dụng sinh thể là đối phương có tình, hỗ trợ; thể sinh dụng là mình thương, mình cho đi nhiều hơn; dụng khắc thể là bị áp lực, bị tổn thương, bị ràng buộc.

Cần xét thêm quan hệ của bản quẻ, hỗ quẻ, biến quẻ đối với thể:

Quẻ	Sinh thể	Khắc thể
Bản quẻ	Hiện tại có lợi	Hiện tại bất lợi
Hỗ quẻ	Bên trong có cứu	Bên trong có trở ngại
Biến quẻ	Về sau chuyển tốt	Về sau chuyển xấu

Bản quẻ khắc thể nhưng biến quẻ sinh thể thì có thể trước khó sau dễ. Bản quẻ sinh thể nhưng biến quẻ khắc thể thì có thể đầu thuận cuối nghịch. Hỗ quẻ khắc thể thì cần cảnh giác nguyên nhân ẩn bên trong; hỗ quẻ sinh thể thì dù hiện trạng khó vẫn còn điểm cứu.

Bước mười: xem vượng suy theo thời điểm

Sinh khắc chỉ cho biết quan hệ, còn vượng suy cho biết lực mạnh yếu. Quẻ sinh thể mà suy yếu thì trợ lực ít; quẻ khắc thể mà suy yếu thì áp lực không lớn. Thể quẻ vượng thì chịu khắc vẫn có sức chống đỡ; thể quẻ suy thì gặp khắc nhẹ cũng dễ thành vấn đề.

Xem vượng suy thường căn cứ vào tháng, ngày, mùa, thời điểm hỏi quẻ, hoặc khí ngũ hành đang nắm lệnh. Chẳng hạn:

Hành	Thời vượng
Mộc	Mùa xuân
Hỏa	Mùa hạ
Kim	Mùa thu
Thủy	Mùa đông
Thổ	Các tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi hoặc giai đoạn chuyển mùa, tùy hệ quy chiếu sử dụng

Thể là Mộc, hỏi vào mùa xuân thì thể được thời, có sức; dụng là Kim khắc Mộc nhưng Kim thất lệnh thì áp lực có thể chưa lớn. Nếu hỏi vào mùa thu, Kim vượng, Mộc suy, dụng khắc thể sẽ nặng hơn.

Khi xem vượng suy cần xét:

Thể quẻ có được tháng sinh hay không.
Thể quẻ có được ngày sinh hay không.
Dụng quẻ đang vượng hay suy.
Quẻ sinh thể có đủ lực sinh hay không.
Quẻ khắc thể có đủ lực khắc hay không.
Thể có bị hao tiết quá nhiều hay không.
Có quẻ nào làm trung gian thông quan hay không.

Ví dụ thể là Kim, dụng là Hỏa; Hỏa khắc Kim. Hỏi vào tháng Hỏa vượng thì dụng khắc thể rất mạnh. Nếu trong hỗ quẻ có Thổ sinh Kim, hoặc biến quẻ có Thổ, thì có thể có yếu tố trung gian cứu giải. Nếu hỏi vào mùa đông, Hỏa suy, Kim được Thủy tiết nhưng không bị Hỏa mạnh, mức hung giảm.

Vượng suy giúp tránh luận đoán cứng nhắc. Không phải cứ khắc là hung nặng, cũng không phải cứ sinh là cát lớn; phải xem lực sinh khắc có thật hay không.

Bước mười một: xem động tĩnh

Trong Dịch học, động là nguồn của biến. Hào động tạo ra biến quẻ, đồng thời cho biết nơi sự việc phát sinh biến hóa. Động tĩnh trong Mai Hoa Dịch Số cần xem ở nhiều tầng.

Thứ nhất, xem động hào ở thượng quái hay hạ quái. Động ở hạ quái thường liên quan đến bên trong, căn bản, chủ thể, nền móng, giai đoạn đầu. Động ở thượng quái thường liên quan đến bên ngoài, đối tượng, hoàn cảnh, kết quả, giai đoạn sau.

Thứ hai, xem động hào ở vị trí nào trong sáu hào:

Hào	Thường chỉ
Hào một	Bước đầu, nền tảng, việc mới khởi
Hào hai	Nội bộ, vị trí trung chính trong hạ quái, người thực thi
Hào ba	Chỗ chuyển tiếp, dễ bất ổn
Hào bốn	Gần bên ngoài, gần người trên, chuẩn bị vào kết quả
Hào năm	Vị trí chủ đạo, người có quyền, trung tâm quyết định
Hào sáu	Cực điểm, kết thúc, quá mức, chuyển sang giai đoạn khác

Thứ ba, xem động hào làm quẻ biến tốt hơn hay xấu hơn. Động mà biến quẻ sinh thể thì động là cơ hội; động mà biến quẻ khắc thể thì động là rủi ro. Động làm thể từ suy thành vượng, đó là chuyển cơ; động làm thể từ vượng thành suy, đó là dấu hiệu thoái giảm.

Thứ tư, xem động có hợp với câu hỏi hay không. Hỏi việc cần tiến mà quẻ động sinh thể thì tốt. Hỏi việc cần yên mà quẻ động khắc thể thì bất lợi. Hỏi bệnh mà động làm bệnh khí suy thì tốt. Hỏi kiện tụng mà động làm quan hệ khắc thể tăng lên thì bất lợi.

Bước mười hai: xem ngoại ứng, thiên thời, địa lý, nhân sự

Mai Hoa Dịch Số không chỉ luận trong quẻ; cổ pháp rất coi trọng ứng. Ứng là những dấu hiệu bên ngoài xuất hiện khi lập quẻ hoặc ngay quanh thời điểm hỏi quẻ: âm thanh, lời nói, vật xuất hiện, người đi qua, thời tiết, phương vị, sắc màu, con vật, đồ vật, động tác, hoặc một sự kiện bất chợt. Có thể chia thành các loại ứng sau:

Loại ứng	Căn cứ
Chính ứng	Ứng từ bản quẻ
Hỗ ứng	Ứng từ hỗ quẻ
Biến ứng	Ứng từ biến quẻ
Phương ứng	Phương vị người hỏi, phương vị sự vật, phương vị âm thanh hoặc hiện tượng
Nhật ứng	Ngày hỏi, khí của ngày, ngũ hành của ngày
Khắc ứng	Thời khắc, âm thanh, sự vật, điềm vừa thấy vừa nghe
Thiên thời ứng	Mưa, nắng, gió, sấm, mây, nóng, lạnh, sáng, tối
Địa lý ứng	Nơi chốn, núi, nước, đường, nhà, cửa, cây, cầu, ngã ba, vật cản
Nhân sự ứng	Người đến, lời nói, nét mặt, hành vi, trang phục, thái độ
Ngoại ứng	Các dấu hiệu bên ngoài nói chung, có tác dụng bổ trợ hoặc xác nhận quẻ

Hỏi việc hợp tác mà vừa lập quẻ đã nghe người ngoài cãi nhau, đó có thể là nhân sự ứng bất lợi. Hỏi bệnh mà lập quẻ gặp tiếng xe cứu thương thì phải lưu ý bệnh tình có biến hoặc tâm lý lo sợ mạnh. Hỏi tài mà lập quẻ thấy nước chảy ra ngoài, có thể là tượng tiền thoát. Hỏi người đi xa mà lập quẻ thấy chim bay về hoặc người từ ngoài bước vào, có thể là tượng có tin trở về.

Tuy nhiên, ngoại ứng không được dùng tùy tiện. Phải có ba điều kiện:

Ứng xuất hiện đúng lúc hỏi quẻ hoặc lập quẻ.
Ứng có liên hệ tượng nghĩa với câu hỏi.
Ứng không trái ngược hoàn toàn với cấu trúc chính của quẻ, trừ khi nó là dấu hiệu cảnh báo đặc biệt rõ.

Ngoại ứng dùng tốt nhất để xác nhận, bổ sung, hoặc làm rõ chi tiết. Không nên bỏ cả thể dụng sinh khắc để chạy theo ngoại ứng.