Mỗi tuổi trong đời ứng với một bộ vị trên khuôn mặt. Bảng tra đối chiếu từ đồ hình lưu niên trong Liễu Trang Tướng Pháp, bản khắc Quang Tự 15 (1889).
Nhân tướng học có một phần ít người biết nhưng lại là phần thú vị nhất: bách tuế lưu niên. Trong khi tam đình, ngũ quan hay mười hai cung cho ta chân dung tĩnh — người này tính khí ra sao, phúc phận thế nào — thì lưu niên cho ta phần động: năm nay đọc vận ở chỗ nào trên khuôn mặt.
Ý tưởng gốc
Cổ nhân chia khuôn mặt thành hàng trăm bộ vị nhỏ, rồi gán mỗi bộ vị cho một tuổi trong đời người, từ 1 đến 100. Đến tuổi nào thì khí sắc và hình thể của bộ vị ấy "đương vận" — tức là nó phản ánh vận trình của chính năm đó.
Trình tự đi trên mặt khá hợp lẽ: bắt đầu từ hai tai thời thơ ấu, lên trán tuổi thanh niên, qua chân mày và mắt tuổi lập thân, xuống mũi tuổi trung niên — quãng sung sức nhất — rồi tới miệng và cuối cùng là cằm, hàm tuổi già.
Nhìn tổng thể, đó là đường đi của một đời người vẽ trên khuôn mặt.
Nguồn khảo cứu
Bài này đối chiếu trực tiếp từ đồ hình 流年 (lưu niên) trong sách Liễu Trang Tướng Pháp (柳莊相法), bản khắc gỗ năm Quang Tự thứ 15 (1889) — bản có trong kho tư liệu của Học quán.
Sách xếp đồ hình lưu niên ở vị trí đầu tiên của quyển thượng, trước cả mười hai cung và ngũ quan — đủ thấy cổ nhân coi trọng phần này thế nào.
Bảng tra — vùng trán, 15 đến 29 tuổi
- 15 — Thiên trung: đỉnh trán, sát chân tóc
- 16 — Nguyệt giác và 17 — Nhật giác: hai bên trán trên
- 19 — Thiên đình: giữa trán trên
- 21 — Thái hà
- 22 — Tư không: giữa trán
- 25 — Trung chính
- 26 — Ngũ lăng
- 28 — Ấn đường: giữa hai chân mày
- 29 — Sơn lâm: góc trán sát tóc
Cùng vùng này còn có Biên thành, Phụ cốt, Trủng mộ, Lăng vân.
Vùng chân mày và mắt, 35 đến 40 tuổi
Đoạn này bố trí theo cặp âm dương đối xứng hai bên mặt — một đặc điểm rất dễ nhớ:
- 35 — Thái Dương và 36 — Thái Âm: đuôi mắt
- 37 — Trung Dương và 38 — Trung Âm: giữa mắt
- 39 — Thiếu Dương và 40 — Thiếu Âm: đầu mắt
Bên dương ứng số lẻ, bên âm ứng số chẵn. Dưới mắt còn có âm chất văn — nếp mà cổ thư cho là dấu của việc tích đức ngầm.
Vùng mũi, 41 đến 50 tuổi
Đây là đoạn rõ nhất trên bản khắc, và cũng là đoạn quan trọng nhất vì rơi đúng tuổi trung niên:
- 41 — Sơn căn: chỗ trũng giữa hai mắt
- 42 — Tinh xá và 43 — Quang điện: hai bên sơn căn
- 44 — Niên thượng và 45 — Thọ thượng: sống mũi
- 46, 47 — Lưỡng quyền: hai gò má
- 48 — Chuẩn đầu: chóp mũi
- 49 — Lan đài và 50 — Đình úy: hai cánh mũi
Người xưa nói tuổi bốn mươi xem mũi là vì vậy: cả một thập niên vận trình đọc trên một cái mũi.
Vùng miệng, 51 đến 65 tuổi
- 51 — Nhân trung
- 53, 55 — Tiên khố: hai bên nhân trung
- 54 — Thực thương
- 56, 57 — Pháp lệnh: hai rãnh từ cánh mũi xuống mép
- 58, 59 — Kim lũ
- 60 — Thủy tinh: miệng
- 61 — Thừa tương: rãnh dưới môi dưới
- 64 — Bi trì và 65 — Nga áp: hai bên cằm
Vùng cằm và hàm, 68 đến 73 tuổi
- 68 — Quy lai và 69 — Hổ nhĩ: vùng hàm
- 71 — Địa các: giữa cằm
- 72 — Địa khố
- 73 — Nô bộc: hai bên cằm dưới
Bảy mốc neo — cách tự kiểm khi tra sách
Các phái chép bảng lưu niên có chỗ khác nhau. Muốn biết bảng mình đang đọc có đáng tin không, hãy kiểm bảy mốc dưới đây — chúng gần như thống nhất giữa các sách:
- 28 Ấn đường · 41 Sơn căn · 48 Chuẩn đầu · 51 Nhân trung
- 60 Thủy tinh · 61 Thừa tương · 71 Địa các
Bảng nào lệch bảy mốc này thì hoặc chép sai, hoặc thuộc một phái khác — đừng trộn hai bảng vào nhau.
Phần chưa đối chiếu được
Cần nói rõ để người đọc không hiểu lầm rằng đây là bảng đầy đủ.
Trên bản khắc 1889, các mốc 1–14 (vành tai), 30–34, và từ 74 trở lên chưa đọc được chắc chắn. Lý do: ở dải vành tai, đồ hình chồng hai lớp số — tuổi nhỏ và tuổi già cùng nằm trong một khoảng rất hẹp — cộng thêm mực khắc nhoè và nếp gấp giấy sau hơn một thế kỷ.
Học quán chủ trương thà thiếu còn hơn chép sai: một mốc sai là luận lệch trọn một năm của người xem, mà lỗi ấy lại rất khó phát hiện vì nó vẫn "nghe có lý". Phần còn thiếu sẽ bổ sung khi đối chiếu được bản in nét hơn.
Dùng bảng này thế nào
Tra tuổi ra bộ vị rồi xem chính chỗ đó trên khuôn mặt: đầy đặn hay khuyết hãm, sáng nhuận hay ám trệ, có nếp gãy hay vết sẹo cắt ngang không. Nên xem thêm hai năm trước và hai năm sau để thấy xu thế, vì vận trình đi liền mạch chứ không nhảy cóc từng năm.
Và luôn nhớ: đây là tham khảo văn hoá cổ học, không phải phán quyết. Cổ nhân xem tướng để biết mà tu sửa, không phải để buông xuôi theo số.
Đọc tiếp
- Nhập môn Nhân tướng học — khung luận của cổ thư — nên đọc trước
- Lộ trình học Tử Vi Đẩu Số
- Bài thơ 12 cung trong Tướng số
- Ý nghĩa từng loại Sắc trên các bộ vị
- Thực hành: Xem Tướng bằng ảnh
Bài do Học quán Sơn Chu biên soạn, đối chiếu từ đồ hình lưu niên trong Liễu Trang Tướng Pháp (柳莊相法), bản khắc Quang Tự thứ 15 (1889).