Tết Mậu Thân 1968 ngoài Bắc sớm hơn trong Nam một ngày. Vì sao âm lịch hai miền từng lệch nhau, và người sinh trước năm 1976 cần nhập ngày giờ sinh thế nào để lá số không sai cung Mệnh.
Tết Mậu Thân 1968, miền Bắc đón giao thừa sớm hơn miền Nam đúng một ngày: ngoài Bắc mùng một Tết là 29/01/1968, trong Nam là 30/01/1968. Cùng một đất nước, cùng một cái Tết, mà hai tờ lịch lệch nhau. Chuyện tưởng như giai thoại ấy lại liên quan trực tiếp đến người lập lá số Tử Vi hôm nay: nếu bạn sinh vào đúng những ngày "hai miền khác nhau", ngày tháng âm lịch của bạn — và cả lá số — phụ thuộc vào việc bạn sinh ở đâu.
Bài này dựa trên nghiên cứu "Âm lịch Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử" của Hồ Ngọc Đức, tác giả bộ lịch vạn niên điện tử quen thuộc với nhiều người dùng Việt. Phần đầu tóm lược bằng lời của Học quán Sơn Chu những điểm chính trong nghiên cứu ấy; phần sau là hướng dẫn cụ thể: nhập ngày giờ sinh thế nào cho đúng khi lập lá số trên sonchu.vn.
Âm lịch không chỉ có một
Âm lịch người Việt dùng thực chất là âm dương lịch, gốc từ lịch Trung Hoa. Nguyên tắc chung giống nhau: ngày mùng một là ngày có điểm sóc (trăng non), tháng nhuận đặt theo tiết khí. Nhưng "ngày có điểm sóc" lại phụ thuộc vào việc tính giờ theo kinh tuyến nào. Khi điểm sóc rơi vào khoảng gần nửa đêm, tính theo giờ Bắc Kinh (múi +8) nó đã sang ngày mới, tính theo giờ Hà Nội (múi +7) nó vẫn còn ở ngày cũ. Thế là mùng một lệch nhau một ngày, có khi cả tháng đủ – tháng thiếu, thậm chí tháng nhuận cũng khác.
Theo tác giả, chính những khác biệt nhỏ đó, cộng với việc mỗi triều đại dùng một phép lịch riêng, khiến lịch Việt Nam và lịch Trung Hoa không phải lúc nào cũng trùng nhau qua các thời kỳ.
Các mốc chính, theo nghiên cứu của Hồ Ngọc Đức
Tóm lược những điểm liên quan nhiều nhất đến người xem lá số hôm nay:
- Thời Lý – Trần, nước ta có lịch riêng, nhưng theo tác giả không còn đủ tư liệu để phục hồi chính xác.
- Từ đời Trần đến đầu thời Lê trung hưng, lịch dùng phép giống lịch Nguyên – Minh (lịch Đại Thống).
- Giai đoạn khoảng 1645 – 1812, lịch Việt tính riêng và khác lịch Trung Hoa ở nhiều tháng: tháng nhuận, tháng đủ thiếu không trùng.
- Thời Nguyễn đến giữa thế kỷ XX, lịch Hiệp Kỷ gần như trùng lịch Trung Hoa; sau năm 1945 vẫn theo sách vạn niên thư của Trung Hoa — tức là tính theo múi +8.
- Sau năm 1954, đất nước chia hai và lịch cũng chia hai. Miền Bắc chuyển sang tính lịch theo múi +7 từ ngày 8/8/1967 — vì vậy Tết Mậu Thân 1968 ngoài Bắc sớm một ngày. Miền Nam dùng múi +7 trong khoảng 1/7/1955 – 31/12/1959, rồi từ 1/1/1960 quay lại múi +8 cho tới năm 1975.
- Từ năm 1976, cả nước dùng chung lịch tính theo múi +7, nên lịch Việt và lịch Trung Hoa ngày nay vẫn có những năm lệch nhau.
Tác giả dựa phần lớn vào công trình của học giả Hoàng Xuân Hãn và các bản lịch cổ còn lưu như Bách trúng kinh, Khâm định vạn niên thư.
Vì sao người lập lá số phải để tâm
Lá số Tử Vi an sao theo ngày, tháng, năm âm lịch và giờ sinh. Lệch một ngày âm là lệch vị trí sao Tử Vi và cả chòm sao theo nó; lệch một tháng (khi tháng nhuận hay tháng sinh khác nhau giữa hai lịch) là lệch cung Mệnh. Còn giờ đồng hồ: miền Nam có những thời kỳ dùng giờ +8, nghĩa là đồng hồ chạy sớm hơn giờ chuẩn hôm nay một tiếng — sinh lúc 8 giờ sáng theo đồng hồ Sài Gòn năm 1970 thực ra là 7 giờ theo giờ chuẩn, đủ để đổi một canh giờ.
Học quán Sơn Chu đã đưa các mốc trên vào công cụ lập lá số. Từ nay:
- Người sinh trong nước trước 01/07/1955: âm lịch tính theo múi +8, như tờ lịch lưu hành thời ấy.
- Người sinh ở miền Bắc trước 08/08/1967: âm lịch tính theo múi +8.
- Người sinh ở miền Nam cũ (từ Quảng Trị trở vào): âm lịch theo múi +7 trong 1/7/1955 – 31/12/1959, theo múi +8 từ 1/1/1960 đến trước 30/4/1975; giờ đồng hồ lúc sinh được quy về giờ chuẩn +7 theo đúng lịch sử múi giờ miền Nam.
- Người sinh từ năm 1976 trở đi: tính như bình thường theo múi +7.
Lá số đã lập và lưu từ trước cũng được tính lại theo quy tắc này khi mở.
Hướng dẫn nhập ngày giờ sinh trên sonchu.vn
Mở công cụ Lập lá số Tử Vi và làm lần lượt:
- Loại lịch. Nếu bạn biết ngày sinh dương lịch (giấy khai sinh, chứng minh thư), chọn Dương — đây là cách an toàn nhất, máy tự đổi sang âm lịch đúng theo các mốc ở trên. Chỉ chọn Âm khi gia đình chỉ nhớ ngày âm.
- Ngày sinh. Chọn ngày, tháng, năm ở ba ô riêng. Ngày không có thật (ví dụ 31/2, hay ngày 30 của một tháng âm chỉ có 29 ngày) sẽ bị báo lại để bạn kiểm tra, không bị lặng lẽ dồn sang ngày khác.
- Tháng nhuận. Nếu nhập âm lịch vào một năm có tháng nhuận, công cụ sẽ hỏi bạn sinh vào tháng thường hay tháng nhuận. Hãy hỏi lại gia đình, vì hai tháng cùng số cho hai lá số khác nhau.
- Giờ sinh. Chọn giờ và phút theo đồng hồ lúc bạn sinh — không cần tự quy đổi. Lưu ý giờ Tý: sinh từ 23 giờ đến trước nửa đêm thì theo lệ của Học quán đã tính sang ngày hôm sau.
- Nơi sinh. Mở mục Tùy chọn nâng cao và chọn đúng tỉnh nơi sinh. Đây là bước quyết định nếu bạn sinh ở miền Nam trước năm 1975: không chọn tỉnh thì công cụ coi như bạn sinh ở miền Bắc, và sẽ không quy đổi giờ hay lịch theo miền Nam. Ngay cả khi nhập âm lịch, ô nơi sinh vẫn hiện để bạn chọn. Người sinh ở Quảng Trị lưu ý: công cụ tính cả tỉnh là miền Nam, nhưng huyện Vĩnh Linh nằm phía Bắc vĩ tuyến 17 nên thời ấy dùng lịch miền Bắc. Nếu sinh ở Vĩnh Linh trước năm 1975, hãy chọn tỉnh liền kề phía Bắc là Quảng Bình.
- Sinh ở nước ngoài. Chọn quốc gia và thành phố nơi sinh; múi giờ được lấy theo nơi đó, các mốc lịch Việt Nam ở trên không áp dụng.
- Giờ Mặt Trời. Chỉ bật khi bạn sinh sát ranh giới hai canh giờ và muốn an theo giờ Mặt Trời thật tại nơi sinh; phần lớn trường hợp không cần.
Lập xong, phía dưới lá số có dòng ghi chú cho người sinh từ năm 1975 trở về trước, nói rõ công cụ đã áp dụng múi lịch nào và đã quy đổi giờ ra sao. Nếu ghi chú cho thấy ngày âm của bạn thuộc loại "hai miền khác nhau", hãy đối chiếu với điều gia đình nhớ — đó chính là chỗ mà một lá số lập sai có thể lệch hẳn cung Mệnh.
Nguồn
Phần lịch sử trong bài dựa trên: Hồ Ngọc Đức, Âm lịch Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử — xemamlich.uhm.vn/histcal.html. Các mốc và nhận định về lịch là của tác giả; phần diễn giải và hướng dẫn sử dụng công cụ là của Học quán Sơn Chu. Ngày Tết Mậu Thân 1968 ở hai miền được Học quán tính lại bằng bộ lịch của sonchu.vn.
