Chuyên luận về ảnh hưởng của khí hậu tới loài người và các chủng người sinh ra từ đó, kèm phần về tiêu chí trí tuệ mà hình dạng đầu biểu lộ (Treatise on the Influence of Climate)

Giới thiệu

Book digitized by Google from the library of the New York Public Library and uploaded to the Internet Archive by user tpb.

Nhan đề gốc: Treatise on the influence of climate on the human species; and on the varieties of men resulting from it; including an account of the criteria of intelligence, which the form of the head presents; and a sketch of a rational system of physiognomy as founded in physiology Tác giả: Pitta, Nicholas C. [from old catalog] Nhà xuất bản: London, Longman, Hurst, Rees, Orme & Brown; [etc., etc.] Năm: 1812 Số trang (bản quét): 262 Chủ đề: Human beings · Physiognomy

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/treatiseoninflu00pittgoog/treatiseoninflu00pittgoog.pdf

Đánh giá

Bản in năm 1812 tại London này mang tựa đề dài theo lối đặt tên thế kỷ XVIII–XIX, cho thấy ngay ở bìa tác phẩm thuộc loại khảo cứu về quan hệ giữa khí hậu và chủng loại người. Trường phái mà nó nằm trong đó là địa lý nhân học (anthropogeography) tiền Darwin: khí hậu được xem như tác nhân định hình thể chất và cả trí tuệ các dân tộc, một quan niệm phổ biến nơi Montesquieu, Buffon và các tác giả khai minh Scotland. Phần đầu tựa đề minh nhiên nối khí hậu với "các giống người" (varieties of men); phần sau chuyển sang nhân tướng học (physiognomy) bằng lời hứa khảo sát "tiêu chí trí tuệ" biểu lộ qua hình dạng đầu.

Việc quy tác giả cho "Nicholas C. Pitta" là chỗ cần dè chừng. Tên này không nằm trong hàng ngũ tác gia địa lý nhân học quen thuộc, và dữ kiện thư mục chỉ ghi nhận từ bản in chứ không xác minh ngoài. Người ta biết tới tác phẩm này chủ yếu qua bản sao số hoá của Thư viện Công cộng New York, tức đường truyền hiện đại đi qua sách giấy thế kỷ XIX rồi mới lên Internet Archive; còn về lịch sử văn bản của chính nó — có bao nhiêu lần in, có dị bản nào — dữ kiện hiện có không cho biết. Cần nói rõ: đây là một tác phẩm ít được trích dẫn trong nghiên cứu chuyên ngành, nên mọi kết luận về tác giả và bối cảnh cụ thể nên giữ ở mức dè dặt.

Về vị trí trong truyền thống, sách đứng ở giao điểm hai dòng tư tưởng thời nó: khí hậu luận về chủng tộc và tướng thuật. Cả hai dòng này về sau đều bị phê phán nặng — tướng thuật mất tư cách khoa học từ giữa thế kỷ XIX, còn thuyết khí hậu quyết định bị phê phán là bỏ qua di truyền và văn hoá. Sách cũng chạm tới chủ đề chủng tộc theo lối nói của thời đại nó, điều mà bạn đọc hôm nay nên đọc như một tư liệu lịch sử của tư tưởng chứ không phải một nguồn tham khảo còn giá trị. Kho tướng pháp xếp nó vào loại tài liệu lịch sử của ngành tướng học phương Tây, bên cạnh các trước tác cùng thời, hữu ích cho ai muốn dựng lại bản đồ tư tưởng nhân học trước Darwin.