Nhân tướng học và sọ tướng học (Physiognomy and Craniology)

Giới thiệu

Tác giả: Zender, J. D. L. (Joachim Denis Laurent), b. 1805 Nhà xuất bản: Philadelphia, The author Năm: 1843 Số trang (bản quét): 74 Chủ đề: Physiognomy · Phrenology

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/physiognomonycra00zend/physiognomonycra00zend.pdf

Đánh giá

Zender là tác giả người Đức, sinh năm 1805, hành nghề ở Hoa Kỳ giữa thế kỷ mười chín; tài liệu này in tại Philadelphia năm 1843, do chính tác giả đứng ra xuất bản. Đây là một tiểu luận mỏng, chỉ 74 trang, gộp hai chủ đề vốn thường đi liền nhau trong khoa học hình thể thời kỳ tiền Darwin: tướng mạo học (physiognomy) và sọ tướng học (phrenology/craniology). Cả hai đều dựa trên giả định rằng nét mặt và hình dạng sọ, qua các "cơ quan" não, phản ánh tính cách và năng lực tinh thần con người. Việc phân loại tài liệu trong kho dưới nhãn "Tướng Pháp" phản ánh cách xếp loại truyền thống của thư viện Á Đông đối với tài liệu ngoại lai cùng chủ đề.

Về tác quyền, bản ghi chép ghi rõ tác giả là Zender, và việc in do chính tác giả đứng ra vào năm 1843 khớp với thông lệ xuất bản tự túc ở Hoa Kỳ giai đoạn đó. Tuy nhiên, thông tin tiểu sử về Zender còn thưa thớt trong các thư mục chuẩn; mức độ tin cậy về tiểu sử và học vấn của ông vẫn cần đối chiếu thêm. Sự tồn tại của một bản in 74 trang, kèm hai trang mục lục cuối (58, [2] p.), cho thấy đây là ấn phẩm độc lập chứ không phải trích đoạn từ một tạp chí.

Ngôn ngữ bản đang lưu là tiếng Anh, dù tác giả gốc Đức; điều này hàm ý có thể đây là bản dịch hoặc bản do tác giả tự viết bằng tiếng Anh khi sống tại Hoa Kỳ. Do không có dữ kiện về dịch giả hay bản gốc, không thể khẳng định chắc chắn. Các dị văn giữa các bản in, nếu có, cũng chưa được ghi nhận trong dữ kiện hiện có.

Điểm đáng lưu ý về vị trí trong truyền thống: tác phẩm thuộc dòng tài liệu phổ biến về tướng mạo và sọ tướng vào nửa đầu thế kỷ mười chín, giai đoạn mà phrenology của Gall và Spurzheim còn ảnh hưởng rộng ở châu Âu lẫn Bắc Mỹ. Với người học, tài liệu này có giá trị như một mẫu vật cho thấy cách giới trí thức thời đó dung hợp quan sát hình thể với suy đoán về tinh thần, trước khi sinh lý học thực nghiệm thay thế dần cách tiếp cận ấy. Tuy vậy, cần phân biệt rằng bản thân phrenology đã bị giới khoa học hiện đại bác bỏ; tài liệu nên được đọc như một chứng tích lịch sử tư tưởng, không phải nguồn khoa học đương đại.