Bản dịch La-tinh sách Dịch (易), kèm khảo luận về Kinh Dịch (Latina interpretatio veterrimi libri dicti 易)

Giới thiệu

Paper bound in one volume, European style. Anonymous and without date.Better view in "one page view"

Chủ đề: Jesuits · Yijing · Chinese books · China

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/JapSin-1-22/js1-22.pdf

Đánh giá

Một bản giải nghĩa tiếng Latinh của Kinh Dịch, đi kèm phần dẫn luận tiếng Pháp mang tên "Prolegomenes sur L'Y Kim", nằm trong loại tài liệu của các tu sĩ Dòng Tên hoạt động tại Trung Quốc. Tựa đề pha trộn ba thứ tiếng cho thấy đây là sản phẩm của môi trường truyền giáo học thuật thế kỷ XVII–XVIII, khi các tu sĩ vừa dùng chữ Hán để tiếp cận kinh điển Nho gia, vừa chuyển dịch sang tiếng Latinh để gửi về châu Âu. Công trình gắn với mạch "đồng minh Nho – Cơ" thời Khang Hi, trong đó Kinh Dịch được đọc như một kho tàng triết lý cổ có thể dung hòa với thần học Kitô giáo.

Bản đang lưu là sách khổ châu Âu, đóng một quyển, không đề tác giả và không ghi niên đại. Việc quy thuộc vì thế chỉ có thể suy đoán theo dòng tài liệu: giới nghiên cứu thường gán nhóm bản thảo và bản in này cho một số tu sĩ Dòng Tên, trong đó tên Bouvet, Prémare hay Régis từng được nhắc tới, nhưng chưa có kết luận dứt khoát. Ngay cả niên đại cũng còn để ngỏ, thường được đặt trong khoảng nửa sau thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII. Tình trạng vô danh và vô niên đại là đặc điểm chung của nhiều bản dịch kinh điển Trung Hoa lưu hành dưới dạng chép tay trong các văn khố truyền giáo.

Phần chữ Hán trong tựa, cùng dữ kiện ngôn ngữ bản lưu là tiếng Trung, cho thấy tài liệu có thể chứa nguyên văn hoặc trích dẫn Hán tự bên cạnh phần Latinh và Pháp ngữ. Sự tồn tại song song ba ngữ này phản ánh cách làm việc của nhóm Dòng Tên: đọc bản Hán, ghi chú bằng tiếng Pháp, rồi dịch sang Latinh cho độc giả Âu châu. Các dị bản giữa những bản chép tay cùng nhóm thường khác nhau về cách phiên âm, cách hiểu quẻ và hào, nên người đối chiếu cần cảnh giác với từng bản cụ thể.

Tài liệu thuộc loại cần biết với ai nghiên cứu tiếp nhận Kinh Dịch ở phương Tây và lịch sử truyền giáo tại Trung Quốc. Nó nằm cùng dòng với các bản dịch Latinh và Pháp ngữ của Kinh Dịch do Dòng Tên để lại, vốn là cầu nối đầu tiên đưa kinh điển này vào học giới châu Âu trước các bản dịch hiện đại.