Khảo luận về nhân tướng học, nhằm mở mang hiểu biết và lòng yêu thương nhân loại (Essays on Physiognomy)
Thông tin thư mục tham khảo từ archive.org.
Giới thiệu
cxxviii, 507 pages, 2 unnumbered leaves : (8vo); Translation of Physiognomische Fragmente
Tác giả: Lavater, Johann Caspar, 1741-1801 Nhà xuất bản: London : B. Blake Năm: 1840 Số trang (bản quét): 814
Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/b33490478_0002/b33490478_0002.pdf
Đánh giá
Johann Caspar Lavater (1741–1801) là mục sư Tin Lành người Zürich, tên gắn với trào lưu tướng học cuối thế kỷ XVIII. Bộ Physiognomische Fragmente của ông ra đời từ 1775 đến 1778, khảo sát quan hệ giữa nét mặt, dáng vẻ bên ngoài và đời sống nội tâm con người. Đây không phải công trình y học hay giải phẫu, mà là một dự án vừa triết học vừa mỹ học, mang nặng màu sắc tôn giáo: Lavater tin dung mạo phản ánh phần nào nhân cách, và qua đó dẫn người đọc tới tình yêu thương loài người. Cách đặt vấn đề ấy khiến sách gây tiếng vang khắp châu Âu, đồng thời vấp phải phản bác từ phía các nhà duy lý và cả giới tư tế.
Bản đang lưu là một ấn bản tiếng Anh, do B. Blake ấn hành tại London năm 1840, dày 814 trang khổ octavo, có phần tiểu dẫn dài và nhiều tranh minh hoạ khắc gỗ. Việc dịch Physiognomische Fragmente sang tiếng Anh diễn ra ngay từ cuối thập niên 1780 qua bản của Thomas Holcroft, và các lần in sau đó thường nong ra, thêm bớt tranh và sắp xếp lại; bản 1840 nằm trong mạch tái bản thương mại ấy. Người học nên lưu ý rằng chữ "translation" trên trang tựa không đồng nghĩa với một bản dịch nguyên trung thành: các ấn bản tiếng Anh thế kỷ XIX nói chung rút gọn và pha trộn nhiều nguồn.
Việc quy tác phẩm cho Lavater là chắc chắn, song mức độ tham gia của các cộng sự trong lần biên tập đầu — Goethe đóng góp đáng kể, cùng vai trò của một số hoạ sĩ minh hoạ — vẫn là điểm học giới bàn cãi. Vị trí của bộ sách trong truyền thống tướng pháp phương Tây thì rõ: nó đứng giữa dòng tướng học cổ điển và các lý thuyết nhân chủng học hình thể về sau, và ở Việt Nam thường được xếp chung với nhóm thư tịch thuật tướng. Người nghiên cứu nên đọc nó như một văn bản của thời đại Khai sáng muộn, nơi thẩm mỹ, thần học và quan sát tự nhiên còn chưa tách rời.