Khảo luận về nhân tướng học, nhằm mở rộng hiểu biết và lòng yêu thương nhân loại (Essays on Physiognomy)

Giới thiệu

Tác giả: Lavater, Johann Caspar, 1741-1801. n 80046189; Moore, C., Rev Nhà xuất bản: London : W. Locke Năm: 1793 Số trang (bản quét): 644 Chủ đề: Physiognomy

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/b2876982x_0002/b2876982x_0002.pdf

Đánh giá

Johann Caspar Lavater (1741–1801) là mục sư Tin Lành người Zürich, tên tuổi gắn với trào lưu nhân học và thần học cuối thế kỷ XVIII hơn là với một bộ môn khoa học theo nghĩa hiện đại. Bộ Essays on physiognomy của ông được viết bằng tiếng Đức, rồi phổ biến rộng khắp châu Âu qua các bản dịch tiếng Pháp và tiếng Anh; bản đang lưu là bản Anh ngữ in tại London năm 1793, do W. Locke ấn hành, với phần dịch và hiệu đính ghi tên Reverand C. Moore. Việc quy tác giả cho Lavater là chắc chắn, nhưng vai trò của Moore trong bản tiếng Anh — dịch trọn hay cắt lược, thêm bớt bao nhiêu — vẫn cần đối chiếu các bản in đương thời mới rõ.

Đây là tác phẩm chủ chốt của cái gọi là "tướng pháp" phương Tây, tức lối đọc tính khí và đạo đức con người qua nét mặt, dáng đầu và đường nét cơ thể. Cần phân biệt nó với tướng học cổ Trung Hoa lưu hành trong cùng kho: hai truyền thống gần nhau về đề tài nhưng khác hẳn nguồn gốc lý luận và cách lập luận. Ngoài ra, ở Lavater, phần minh hoạ và các bảng đo hình chiếm vị trí đáng kể, nên một bản in thiếu tranh coi như mất đi nhiều thông tin học thuật.

Truyền bản của bộ này khá rối. Bản gốc tiếng Đức ra dần thành nhiều phần, và các bản dịch không hoàn toàn khớp nhau về thứ tự và dung lượng; ở bản Anh ngữ còn có chuyện các tập được đánh số lại trong quá trình đóng sách. Ghi chú "Vol. 1 & 2 have added t.-p" trong biểu ghi mô tả đúng một hiện tượng thường gặp: mỗi tập mang thêm một trang tựa phụ, khiến bản sao trong thư viện có thể gồm nhiều tờ tựa cho cùng một nội dung, hoặc phản ánh việc phát hành từng phần rồi mới gom lại.

Tài liệu này đáng được người học để mắt như một mốc trong lịch sử hình thành tư tưởng về cơ thể và cá tính, đồng thời như một ví dụ về cách một lý thuyết bị giới khoa học về sau bác bỏ vẫn tiếp tục ảnh hưởng trong văn chương và mỹ thuật. Những ai muốn dùng nó cho nghiên cứu nên đối chiếu song song với các bản tiếng Đức và tiếng Pháp, vì dị văn giữa các ấn bản là chuyện có thật, không phải ngoại lệ.