Hoang tưởng và giấc mơ: luận giải theo phân tâm học về Gradiva, tiểu thuyết của Wilhelm Jensen (Delusion and Dream)

Giới thiệu

An essay on psychoanalytic techniques iluustrated by a novella whose author had no knowledge of psychoanalysis

Tác giả: Freud, Sigmund, 1856-1939 Chủ đề: Psychoanalysis · Delusions · Dreams · Dream interpretation. Repression · the Unconscious · Fiction · Romance · Pompeii · Antiquities · Wilhelm Jensen (1837-1911)

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/DelusionAndDreamAnInterpretationInTheLightOfPsychoanalysisOf/freud_sigmund_1856_1939_delusion_and_dream.pdf

Đánh giá

Đây là tiểu luận của Freud viết năm 1907, bản gốc tiếng Đức mang tựa Der Wahn und die Träume in W. Jensens Gradiva, công bố trên tập san Schriften zur angewandten Seelenkunde. Bài viết lấy tiểu thuyết ngắn Gradiva (1903) của Wilhelm Jensen làm cớ để trình bày phương pháp diễn giải giấc mơ và cơ chế ức chế của phân tâm học, chứ bản thân nó không phải công trình lâm sàng. Việc xếp cuốn này vào mục Bói Toán trong kho nhiều khả năng phản ánh cách phân loại cũ gom chung mọi thứ liên quan tới giấc mơ và điềm báo, không phản ánh nội dung thực chất của văn bản.

Bản đang lưu là tiếng Anh, dịch từ nguyên tác Đức. Bản dịch phổ biến nhất do Helen M. Downey thực hiện trong tuyển tập Delusion and Dream and Other Essays (Beacon Press), nhưng dữ kiện ở đây không ghi rõ dịch giả hay nhà xuất bản của đúng bản này, nên không thể khẳng định. Cần lưu ý thêm: một số bản tiếng Anh lưu hành trên Archive.org là bản in lại ghép từ nhiều nguồn, phần tiểu thuyết của Jensen có khi chỉ tóm lược chứ không đăng toàn văn; muốn đối chiếu nguyên tác phải tìm bản Đức.

Về mặt văn bản, đây là trường hợp hiếm trong sự nghiệp Freud khi ông phân tích một tác phẩm hư cấu mà tác giả không hề biết phân tâm học. Chính khoảng cách đó là luận điểm của ông: nếu nhà văn dựng được cơ chế tâm trí mà không cần lý thuyết, thì lý thuyết có cơ sở ở hiện thực tâm lý chứ không phải ở giả định của người phân tích. Giới nghiên cứu về sau vẫn tranh luận quanh cách Freud đồng nhất nhân vật hư cấu với bệnh nhân, và quanh mức độ ông uốn chất liệu văn chương cho vừa mô hình của mình. Dù vậy, đây là mắt nối giữa Freud và truyền thống phê bình văn học phân tâm, cùng dòng với các bài ông viết về Oedipus và về Hamlet. Người học phân tâm học khó bỏ qua văn bản này khi muốn hiểu cách lý thuyết được áp ra ngoài phòng khám.