Chu Dịch Đồ Thư Chất Nghi, quyển 21–24 (周易圖書質疑)

Giới thiệu

本书24卷，拆分成7冊。 影印古籍 欽定四庫全書·經部一·易類

Tác giả: （清）趙繼序 Số trang (bản quét): 172 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 清

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06068000.cn/06068000.cn.pdf

Đánh giá

Đây là phần sách thuộc bộ Chu Dịch đồ thư chất nghi của Triệu Kế Tự đời Thanh, nằm trong bảy tập của bản ảnh ấn toàn thư hai mươi bốn quyển do Tứ Khố Toàn Thư thu. Tập đang xét ôm các quyển hai mươi mốt tới hai mươi bốn, tức phần cuối của bộ sách, do vậy lưu ý trước tiên là người đọc chỉ có trong tay khúc đuôi của tác phẩm, không phải toàn bích. "Đồ thư" trong tựa trỏ loại sách lấy đồ biểu, hà đồ lạc thư và các sơ đồ quái hào làm trục để khảo sát Dịch học, một dòng vốn phát triển mạnh từ đời Tống trở đi; "chất nghi" hàm nghĩa chất vấn, biện nghi, cho thấy Triệu thị đặt mình vào thế đối thoại phê phán với truyền thống đồ học trước đó hơn là sao chép lại. Toàn bộ tác phẩm được Tứ Khố Toàn Thư xếp vào Kinh bộ, Dịch loại, tức ngôi vị chính thống trong hệ kinh điển Nho gia, và nhãn "khâm định" cho biết đây là bản do triều đình nhà Thanh chuẩn nhận, in trong bộ tùng thư lớn nhất của thời đại.

Về tác giả, đề tên Triệu Kế Tự, người Thanh. Tiểu sử và sự nghiệp của ông không thuộc hàng được ghi chép dày trong các nguồn sử liệu phổ biến, nên chỗ này chỉ nói được chắc rằng ông là một Nho giả đời Thanh có trước tác Dịch học từng lọt vào mắt giám định của Tứ Khố. Vấn đề niên đại thành thư và quá trình quy thuộc cụ thể hơn cần đối chiếu nguyên bản đề yếu của Tứ Khố hoặc các thư mục Thanh nhân, những thứ bản dữ kiện đang có không cung cấp; vì vậy không nên suy đoán năm.

Về truyền bản, tập đang lưu là ảnh ấn của bản khắc trong Tứ Khố Toàn Thư, không phải bản chép tay hay bản khắc riêng lẻ của Triệu thị lưu truyền ngoài dân gian. Đây là điểm cần lưu ý: các bản Tứ Khố, nhất là với tác phẩm Dịch học đời Thanh, từng trải qua hiệu đính tập thể, có trường hợp bị sửa tự, bỏ sót hoặc đổi chữ vì kiêng húy, nên dị văn giữa bản Tứ Khố và bản lưu hành độc lập (nếu có) là chuyện giới nghiên cứu từng bàn và còn để ngỏ trong nhiều trường hợp. Cách hiểu phổ biến hiện nay là dùng bản Tứ Khố làm bản chuẩn để tra cứu, song không thay thế bản gốc khi cần khảo dị. Ngoài ra, bản ảnh ấn bảy tập, hai mươi bốn quyển, mỗi tập gộp vài quyển, cho thấy đây là bản đóng theo lối tập hợp quyển của Toàn Thư chứ không theo lối đóng riêng từng quyển.

Do tài liệu đang lưu là phần cuối bộ, chỉ nên dùng tập này như một mảnh của bức tranh lớn hơn: muốn hiểu trọn Chu Dịch đồ thư chất nghi, phải lần tới các tập đầu và giữa cùng bộ. Trong dòng Dịch học đời Thanh, tác phẩm thuộc khuynh hướng bám đồ học, đối diện với các trước tác thiên về huấn hỗ, khảo chứng hay nghĩa lý thuần túy cùng thời. Người học quan tâm Dịch học đời Thanh, đồ học Tống-Minh-Thanh, hoặc lịch sử Tứ Khố Kinh bộ sẽ cần biết đến nó như một mẫu của dòng sách do triều đình tập hợp, thẩm định và ấn hành.