Hoàng Cực Kinh Thế Thư, quyển 5 hạ (皇極經世書)

Giới thiệu

本书14卷，拆分成20册。 影印古籍 欽定四庫全書·子部七·術數類

Tác giả: （宋）邵雍 Số trang (bản quét): 124 Chủ đề: 四庫全書 · 子部 · 術數類 · 宋

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06065924.cn/06065924.cn.pdf

Đánh giá

皇極經世書 của Thiệu Ung (1011–1077) là tác phẩm then chốt của dòng "tượng số" đời Tống, song hành cùng các trước tác lý học đương thời. Phần mang tựa 皇極經世書·卷五下 ở đây thuộc quyển năm hạ, nằm trong bản 14 quyển mà người đời sau chia thành 20 sách; bản đang lưu là ảnh ấn, không phải bản hiệu điểm hay dịch chú. Sách được xếp vào Tử bộ, mục Thuật số loại trong 欽定四庫全書, tức tuyển tập do triều Thanh biên tập theo lệnh vua Càn Long.

Việc quy tác giả cho Thiệu Ung nhìn chung được học giới chấp nhận, nhưng cần phân biệt giữa phần Thiệu Ung tự soạn và phần do con cháu, môn nhân nối thêm. Thiệu Bá Ôn (tự Nghiêu Phu) là một trong "Ngũ Tử" đời Bắc Tống, quê Phạm Dương nay thuộc Hà Nam; ngoài 皇極經世 ông còn để lại 伊川擊壤集 cùng nhiều thiên tượng số. Tương truyền ông dựa trên 先天 đồ mà lập hệ quái vận, đem can chi, niên đại và quái khí đan thành một trục thời gian bao quát từ Thượng cổ tới đương thời. Các nhà nghiên cứu hiện đại vẫn bàn về ranh giới giữa phần ông viết và phần hậu học bổ chính, đặc biệt là các chương liên quan tới 元會運世.

Bản được ảnh ấn tại đây là bản khắc trong Tứ Khố Toàn Thư, tức bản triều Thanh chép lại từ các bản Tống, Nguyên, Minh còn lưu hành khi đó. Tứ Khố gồm bảy phần, phần Tử bộ chia nhiều loại, trong đó Thuật số xếp chung các sách bói toán, tượng số, lịch pháp; 皇極經世 nằm ở nhóm này. Việc khắc in theo Tứ Khố thường kéo theo sửa chữ, tỉnh lược hoặc tránh húy triều Thanh, nên dị văn giữa bản Tứ Khố và các bản đơn hành ngoài kho như bản Minh khắc hay bản 四部叢刊 đôi khi khác nhau đáng kể. Người đọc cần đối chiếu nếu muốn truy nguyên văn bản gốc.

Vị trí của 皇極經世 trong truyền thống lý học và thuật số Trung Hoa được xác lập từ đời Tống: các nhà tượng số như Thái Nguyên Định, Trương Hành Cừ, Chu Hi đều nhắc tới, và đời sau có nhiều sách 衍義, 發明, 補遺 ăn theo. Do tính chất hệ thống hóa thời gian và quái khí, tác phẩm này có ảnh hưởng tới cả lịch pháp, chiêm bốc lẫn triết học tự nhiên, đồng thời trở thành nguồn tranh luận về quan hệ giữa số và lý. Riêng quyển năm hạ với 124 trang trong bản đang lưu, độc giả nên xem như một đơn vị rời của bộ lớn, không thể đánh giá trọn vẹn nếu tách khỏi các quyển còn lại.