Chu Dịch Quán Tượng (quyển 5~6)

Giới thiệu

'Chu Dịch Quán Điển' (tựa gốc: 周易觀彖·卷五~卷六) là một tác phẩm nằm trong bộ 'Khâm định Tứ khố toàn thư', thuộc Kinh bộ - Dịch loại, được biên soạn vào đời Thanh. Sách tập trung vào việc luận giải Kinh Dịch, một trong những kinh điển quan trọng nhất của văn hóa phương Đông. Nội dung chủ yếu là chú giải và phân tích các quẻ, hào, cùng tư tưởng triết học ẩn chứa trong Dịch học. Tác phẩm gồm 12 quyển, được in ấn dưới dạng bản in bóng (ảnh chụp) từ bản gốc cổ. Đây là nguồn tư liệu giá trị cho những ai nghiên cứu về Kinh Dịch và học thuật Trung Hoa truyền thống.

Nhan đề gốc: 周易觀彖·卷五~卷六 Tác giả: （清）李光地 Số trang (bản quét): 148 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 清

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06064450.cn/06064450.cn.pdf

Đánh giá

Chu Dịch Quán Tượng (周易觀彖) là bộ chú giải Kinh Dịch do Lý Quang Địa (李光地, 1642–1718) soạn đời Thanh, nay nằm trong Khâm định Tứ khố toàn thư, Kinh bộ, Dịch loại. Lý Quang Địa người An Khê, Phúc Kiến, đỗ tiến sĩ, làm quan tới Đại học sĩ, là nhân vật chủ chốt trong việc biên tập các bộ sách lớn của triều đình như Chu Tử toàn thư và Tính lý đại toàn. Sau khi mất được thụy Văn Trinh, nên các thư mục cũ thường ghi ông là Lý Văn Trinh. Ngoài bộ này ông còn soạn Chu Dịch thông luận và Dịch học tượng số, đều thuộc khuynh hướng lấy nghĩa lý Nho gia làm gốc, dùng tượng số để soi rọi thay vì chạy theo thuật bói toán.

Tựa sách khá lạ: "quán tượng" lấy từ câu "quán kỳ tượng" trong Hệ từ, ý chỉ cách người xem quẻ quan sát hình tượng rồi suy ra lẽ. Điều đáng nói là trong Tứ khố toàn thư tổng mục đề yếu, bộ này được ghi là Quán Tượng, còn các bản lưu hành phổ biến thường in nhan đề Chu Dịch Quán Tượng; cách đọc tựa còn có dị bản xưa nay vẫn chưa thống nhất. Bản đang lưu gồm mười hai quyển, chia thành sáu tập, đây là tập thứ ba, chứa quyển năm và quyển sáu, 148 trang, ảnh chụp bản in cổ.

Về truyền bản, sách không có bản khắc đời Thanh truyền lại nguyên vẹn ngoài hệ thống Tứ khố; người học ngày nay chủ yếu tiếp cận qua các bản ảnh chụp như bản đang lưu, hoặc qua bản in trong Tứ khố toàn thư và các bản rút gọn đời sau. Cần lưu ý bản Tứ khố đã qua tay quan viên biên tập, có sửa chữ Hán và chú thích theo quy tắc của triều đình, nên khi dùng cho nghiên cứu văn bản vẫn phải đối chiếu với các dẫn bản trong Tống Nguyên học án và những trích lục trong Dịch học sách. Cách quy tác giả về Lý Quang Địa nhìn chung được giới nghiên cứu chấp nhận, song do ông biên soạn trong ngữ cảnh hoàng gia và có sự tham gia của các nho thần cùng triều, mức độ đóng góp cá nhân của ông tới đâu vẫn còn là điểm học giới bàn cãi.

Đối với người học Dịch học cổ điển Việt Nam và Đông Á, bộ này đáng để biết vì nó nối tiếp mạch chú giải nghĩa lý của Trình Di và Chu Hy nhưng không sa vào lối phân tích tượng số rườm rà, đồng thời phản ánh quan điểm chính thống của triều Thanh về Kinh Dịch — một khuynh hướng đã ảnh hưởng gián tiếp tới việc giảng Dịch ở Việt Nam qua các bộ sách khoa cử và các soạn phẩm đời Nguyễn.