Chu Dịch Trình Chu Truyện Nghĩa Chiết Trung, quyển 17–19 (周易程朱傳義折衷)

Giới thiệu

本书33卷，拆分成12冊。 影印古籍 欽定四庫全書·經部一·易類

Tác giả: （元）趙采 Số trang (bản quét): 157 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 元

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06064395.cn/06064395.cn.pdf

Đánh giá

周易程朱傳義折衷 là bộ sách 33 quyển của Triệu Thái (趙采) đời Nguyên, nay chỉ còn lưu qua bản in trong 欽定四庫全書, xếp ở Kinh bộ, Dịch loại. Tên sách nói rõ chỗ đứng của nó: "Trình Chu truyền nghĩa" là hai dòng chú giải Dịch lớn đời Tống — Trình Di với Y Xuyên Dịch Truyện và Chu Hy với Chu Dịch Bản Nghĩa, còn "chiết trung" là lối dung hoà, châm chước giữa hai nhà. Đây là dạng trước tác rất phổ biến ở đời Nguyên, khi học giới muốn gom hai hệ thống chú giải vốn khác nhau về phương pháp lại thành một mối, chứ không theo hẳn một bên.

Về tác giả, Triệu Thái được ghi là người đời Nguyên, nhưng tiểu sử của ông không được sử liệu ghi chép đầy đủ; các thư mục cổ như Tứ Khố Toàn Thư Tổng Mục có lời đề yếu cho sách, song việc quy thuộc và niên đại soạn tác vẫn chủ yếu dựa vào thông tin trong chính bản Tứ Khố, học giới ít có thêm chứng cứ độc lập để khảo chính. Cách hiểu phổ biến hiện nay cứ nhận tác giả và thời đại theo đề yếu của Tứ Khố, nhưng nên xem đó là căn cứ còn có thể bàn lại.

Điều đáng lưu ý trong dữ kiện thư mục này là tính chất của bản đang lưu. Tứ Khố Toàn Thư không chỉ là một bộ sách mà là kết quả của một chiến dịch hiệu đính tập thể, trong đó văn bản được sao chép lại, phân quyển, và đôi chỗ bị sửa chữa vì lý do kiêng huý hay thẩm định nội dung. Bản 33 quyển ở đây bị "tách thành 12 sách", tức đã qua khâu phân tập lại theo cách của bản ảnh ấn, nên số quyển trên tựa đề không hẳn trùng với số đơn vị vật lý đang đọc. Phần ta có là quyển 17 đến 19, tức là khúc giữa của toàn bộ, không phải toàn thư; muốn dùng trọn vẹn phải tìm đủ 12 tập.

Người đọc bản này nên nhớ mình đang cầm một bản ảnh ấn Tứ Khố, không phải bản khắc đời Nguyên. Giá trị của nó phần lớn nằm ở chỗ bảo tồn được văn bản một bộ Dịch học đời Nguyên vốn ít bản, đồng thời là tài liệu để đối chiếu dị đồng giữa truyền bản Tứ Khố và bất kỳ bản nào khác còn sót lại của cùng tác phẩm — nếu có. Với người nghiên cứu Dịch học Tống-Nguyên, đây là một mắt trong chuỗi các sách "chiết trung Trình-Chu", cùng loại với những bộ đương thời chọn lối dung hoà hai nhà, và vì vậy đọc nó cạnh Y Xuyên Dịch Truyện cùng Chu Dịch Bản Nghĩa mới thấy được chỗ tác giả theo ai, chỗ nào tự dung giải.