Chu Dịch Trình Chu Truyện Nghĩa Chiết Trung (quyển 8~10)

Giới thiệu

Cuốn sách thuộc bộ Tứ khố toàn thư, nằm trong phần Kinh bộ, loại Dịch học. Đây là tác phẩm tập hợp các bài chú giải về Kinh Dịch của hai nhà Nho tiêu biểu thời Tống là Trình Di và Chu Hy, được biên soạn vào đời Nguyên. Nội dung chính bàn về triết lý âm dương, biến hóa của vũ trụ và ứng dụng vào đạo trị nước. Tài liệu là bản in ảnh từ kho sách cổ, gồm 33 quyển, chia thành 12 tập. Các quyển từ thứ 8 đến thứ 10 trong ấn bản này tập trung vào phần luận giải chi tiết kinh văn.

Nhan đề gốc: 周易程朱傳義折衷·卷八~卷十 Tác giả: （元）趙采 Số trang (bản quét): 154 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 元

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06064392.cn/06064392.cn.pdf

Đánh giá

Chu Dịch Trình Chu Truyện Nghĩa Chiết Trung của Triệu Thái đời Nguyên là một trong những bộ Dịch học quan trọng của thời kỳ này, thuộc Kinh bộ, Dịch loại trong Tứ khố toàn thư. Tựa sách cho thấy tính chất tổng hợp: "Trình Chu truyện nghĩa" chỉ hai tác phẩm chú giải Kinh Dịch của Trình Di và Chu Hy, "chiết trung" hàm ý dung hòa, chọn lấy chỗ trung dung giữa hai nhà. Đây là dòng Dịch học lấy Trình thị Dịch truyện và Chu tử Bản nghĩa làm nền tảng, rồi dung hợp lại, một khuynh hướng đặc trưng của Dịch học đời Nguyên sau khi Chu Hy đã được tôn làm chính thống.

Triệu Thái, tự là Đức Phu, người huyện Cam Châu, tỉnh Giang Tây, sống vào cuối đời Tống sang đầu đời Nguyên. Các sách thư mục đều ghi ông soạn bộ này, nhưng niên đại thành thư không được ghi lại rõ ràng, chỉ có thể suy đoán trong khoảng nửa sau thế kỷ XIII. Việc quy thuộc tác giả cho Triệu Thái được Tứ khố toàn thư tổng mục đề cập mà không có tranh luận đáng kể; tuy vậy giới nghiên cứu vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về tiểu sử và hành trạng của ông, nên các kết luận về niên đại cần được xem là có mức độ chắc chắn vừa phải.

Về truyền bản, bộ sách hiện lưu hành chủ yếu qua bản sao trong Tứ khố toàn thư, được biên tập vào thời Càn Long từ các bản chép tay và bản in có trước. Bản đang lưu tại Archive.org là bản in ảnh từ bộ Tứ khố, nguyên gồm 33 quyển chia thành 12 tập; các quyển 8 đến 10 nằm trong tập thứ ba hoặc thứ tư tùy theo cách đóng. Vì là bản dập từ Tứ khố, người đọc cần lưu ý những đặc điểm thường gặp của dòng bản này như hiện tượng khuyết chữ, sai lệch do sao chép nhiều lần, và sự khác biệt giữa các bản in khác nhau của cùng một bộ. Dị văn giữa các bản Tứ khố và các bản ngoài Tứ khố là vấn đề cần đối chiếu khi nghiên cứu sâu.

Vị trí của bộ sách trong truyền thống Dịch học đời Nguyên nằm ở chỗ nó phản ánh bước chuyển từ thời Nam Tống, khi hai hệ thống Trình và Chu còn song song, sang thời Nguyên khi Chu Hy được chính thức hóa và nhu cầu dung hợp hai nhà trở nên cấp thiết. Những ai làm Dịch học đời Nguyên và Minh thường xem đây là một trong những bộ tiêu biểu cho khuynh hướng chiết trung ấy, bên cạnh các tác phẩm khác của Hồ Bỉnh Văn, Đổng Chân Khanh. Bản thân tên sách "chiết trung" cũng trở thành một nhãn hiệu học thuật phổ biến trong các bộ Dịch học cùng thời.