Hoàng Cực Kinh Thế Thư, quyển 14 (皇極經世書)

Giới thiệu

本书14卷，拆分成20册。 影印古籍 欽定四庫全書·子部七·術數類

Tác giả: （宋）邵雍 Số trang (bản quét): 56 Chủ đề: 四庫全書 · 子部 · 術數類 · 宋

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06064088.cn/06064088.cn.pdf

Đánh giá

Hoàng Cực Kinh Thế Thư (皇極經世書) là bộ trước tác lớn của Thiệu Ung (邵雍, 1011–1077), người đất Phạm Dương, về sau dời tới Lạc Dương, được đời sau liệt vào một trong những gương mặt tiêu biểu của phái Tượng Số thời Bắc Tống. Sách thuộc Tử bộ, mục Thuật số trong Tứ Khố Toàn Thư, tức dòng sách dùng số để suy diễn vận hội, chứ không thuần tuý bàn nghĩa lý như Kinh Dịch truyền thống Nho gia. Nội dung bộ sách gắn với cách lập quái, đẩy số theo các vòng Nguyên, Hội, Vận, Thế để tính thời vận từ xa tới gần; đây là hướng tiếp cận được cả Nho sĩ lẫn thuật sĩ đời sau khai thác, dù chính Thiệu Ung để lại khá ít văn bản tự tay viết.

Việc quy tác giả cho Hoàng Cực Kinh Thế Thư vẫn là chỗ học giới bàn cãi, và cần nói rõ ngay từ đầu. Theo cách hiểu phổ biến nhất, Thiệu Ung là người khởi xướng tư tưởng và khung tính toán, nhưng phần lớn bản chữ hiện hành là do học trò và người đời sau biên tập, bổ chú. Những ghi chép về các con số và quái lệ thường được xem có phần do con trai ông là Thiệu Bá Ôn cùng các môn đồ hệ thống lại. Các đời sau cũng gán cho bộ sách tính chất "tiên tri", song nhiều nhà nghiên cứu hiện đại cho rằng đó là cách đọc muộn hơn, không hẳn phản ánh ý định nguyên thuỷ của soạn giả.

Về truyền bản, bản đang lưu là bản ảnh ấn trong Tứ Khố Toàn Thư, mục Tử bộ, Thuật số loại, do triều Thanh tập hợp và sao chép lại từ các bản đời trước. Bản Tứ Khố là hệ thống văn bản quan trọng vì nó có khảo dị, đối chiếu nhiều nguồn, song cũng bị phê là đã cắt gọt, sửa chữa theo quan điểm thời Thanh, nên khi nghiên cứu cần so sánh với các hệ bản khác. Ngoài ra, bộ sách từng được chia thành nhiều quyển và nhiều tập nhỏ, dẫn đến dị văn và khác biệt về số quyển giữa các hệ bản khác nhau.

Điểm đáng lưu ý với người đọc là vị trí của Hoàng Cực Kinh Thế Thư trong tương quan với các trước tác cùng dòng như Thái Huyền Kinh của Dương Hùng hay các sách lịch số đời Tống. Bộ sách này thường được xếp vào nhóm văn bản then chốt khi bàn về quan hệ giữa số học, thời vận và triết học Tống Nho, nên nó không chỉ có giá trị cho người nghiên cứu thuật số mà cả cho người tìm hiểu tư tưởng lịch sử và vũ trụ quan Trung Quốc cổ đại.