Chu Dịch Khải Mông Dực Truyện, ngoại thiên (周易啟蒙翼傳)

Giới thiệu

本书包括上篇、中篇、下篇、外篇，拆分成4册。 影印古籍 欽定四庫全書·經部一·易類

Tác giả: （元）胡一桂 Số trang (bản quét): 212 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 元

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06062847.cn/06062847.cn.pdf

Đánh giá

周義啟蒙翼傳 của Hồ Nhất Quế đời Nguyên là một trong những bộ chú giải Kinh Dịch quan trọng của học thuật Dịch học thời Nguyên, thuộc dòng tác phẩm tiếp nối và khai triển truyền thống chú giải Dịch do Chu Hy khởi xướng. Tên sách cho thấy đây là phần "dực truyện" — tức phần phụ trợ, mở rộng cho một tác phẩm nền tảng về Dịch, và trong trường hợp này nhiều khả năng là để bổ sung, giải thích thêm cho Dịch học khai mông của Chu Hy, vốn là giáo trình Dịch học phổ biến trong giới nho sĩ từ đời Tống trở đi. Cấu trúc gồm thượng thiên, trung thiên, hạ thiên và ngoại thiên, cho thấy tác phẩm được tổ chức thành nhiều tầng lớp nội dung, trong đó ngoại thiên thường dành cho những vấn đề ngoài phạm vi chính văn, hoặc các khảo luận bổ sung.

Về tác giả, Hồ Nhất Quế (1247–?) tự Đình Phương, người Vụ Nguyên, là học giả cuối Tống sang Nguyên, nổi tiếng với các trước tác về Kinh Dịch và Kinh Thi. Việc quy thuộc tác phẩm này cho ông nhìn chung được các thư mục cổ như Tứ Khố Toàn Thư Tổng Mục ghi nhận, tuy mức độ chắc chắn của từng phần trong bộ sách đôi khi vẫn còn điểm cần đối chiếu giữa các bản khác nhau. Đây là hiện tượng thường gặp với các tác phẩm Dịch học đời Nguyên, khi một số thiên có thể do môn đồ hoặc người đời sau tập hợp, biên tập thêm.

Bản đang lưu là bản ảnh ấn (影印) của bộ sách trong Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, thuộc Kinh bộ, Dịch loại, tức bản do triều Thanh tập hợp và sao chép theo thể thức Tứ Khố. Đây là một trong những hệ bản quan trọng nhất lưu truyền tác phẩm, và người đọc cần lưu ý rằng các bản Tứ Khố thường có những sai lệch nhất định về văn bản so với các bản in đời Nguyên hay Minh do quá trình biên tập, sao chép và kiểm duyệt của triều Thanh. Tài liệu hiện có gồm bốn tập tách rời, với tổng số 212 trang, phù hợp với cách chia thành bốn thiên của bộ sách.

Đối với người học Dịch, vị trí của tác phẩm nằm trong mạch Dịch học thời Nguyên — giai đoạn dung hợp giữa truyền thống chú giải Tống Nho và những cách đọc mới nảy sinh từ hoàn cảnh chính trị, học thuật đặc thù. So với các bộ cùng dòng như Dịch học khai mông của Chu Hy hay các tác phẩm của Ngô Trừng, Đổng Chân Khanh, Dịch học của Hồ Nhất Quế mang tính kế thừa và phổ biến hơn là khai phá. Tuy vậy, việc tác phẩm được đưa vào Tứ Khố cho thấy nó từng có vị trí nhất định trong hệ thống thư tịch chính thống, và người nghiên cứu Dịch học đời Nguyên khó bỏ qua nó khi khảo sát dòng chảy chú giải từ Tống sang Nguyên.