Y Xuyên Dịch Truyện, quyển 3 (伊川易傳)

Giới thiệu

本书4卷，拆分成4册。 影印古籍 欽定四庫全書·經部一·易類

Tác giả: （宋）程頤 Số trang (bản quét): 254 Chủ đề: 四庫全書 · 經部 · 易類 · 宋

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/06062727.cn/06062727.cn.pdf

Đánh giá

伊川易傳 là tên gọi phổ biến của bộ Dịch truyện do Trình Di (1033–1107) soạn, còn gọi là Trình thị Dịch truyện hay Dịch truyện. Cụm 卷三 trong dữ kiện không chỉ một tác phẩm độc lập mà là một quyển của bộ sách, ở đây thuộc bản in trong Khâm định tứ khố toàn thư, xếp vào Kinh bộ, Dịch loại. Mục 本书4卷, 拆分成4册 cho biết bản lưu trữ này gồm bốn quyển, được tách thành bốn tập, tuy vậy cần lưu ý rằng số quyển của 伊川易傳 không hoàn toàn thống nhất giữa các lần khắc in và các bản chép tay, nên khi trích dẫn theo bản nào cần nói rõ theo bản nào.

Về tác giả, 程頤 tức Trình Di, tự Chính Thúc, người đời gọi Y Xuyên tiên sinh, học giả Dĩnh Xương, là một trong những người đặt nền cho Lý học đời Tống cùng anh là Trình Hạo. Truyện Dịch của ông chỉ giải nghĩa quẻ và hào, không chú giải toàn bộ phần Kinh văn như các bộ Dịch chú thời trước, mà theo lối "lấy lý giải Dịch", lấy nhân nghĩa và cương thường để nói chuyện quân thần, tu thân, trị nước. Từ lối tiếp cận này về sau trở thành một hướng đọc Dịch riêng của dòng Trình–Chu, chi phối cách hiểu Dịch ở Việt Nam và Trung Quốc hàng thế kỷ. Bộ sách cũng nổi tiếng vì chỉ hoàn thành phần Thượng kinh và hầu hết Hạ kinh, phần Hạ kinh còn dở dang, sau có Chu Hi soạn Bản nghĩa để bổ sung, về sau hai bộ thường được in chung dưới tên Chu Dịch bản nghĩa. Việc đồng thời đọc hai bộ là quy ước lâu đời, nhưng chúng không phải một tác phẩm.

Về truyền bản, các bản lưu hành của 伊川易傳 có nhiều dạng: bản chép tay, bản khắc đời Tống, các bản in lại đời Minh–Thanh, và bản đưa vào Tứ khố toàn thư theo bản do các học giả đời Thanh tập hợp, hiệu khảo lại. Do sự khác biệt giữa các hệ bản và việc một số đoạn có thể đã bị thêm bớt trong quá trình truyền khắc, giới nghiên cứu còn có ý kiến khác nhau về việc phần nào nguyên văn của Trình Di, phần nào thuộc bổ chú của người đời sau. Bản trong dữ kiện là bản ảnh ấn (影印) của Tứ khố toàn thư nên tình trạng chữ, thiếu trang và việc chỉnh sửa đều theo bản Tứ khố đó, không thay mặt cho mọi hệ bản khác.

Người đọc có nền Hán học khi tra cứu nên dùng bản Tứ khố để đối chiếu câu chữ, vị trí quyển và các dẫn chứng cổ, nhưng nếu cần khảo dị văn hoặc chép vào nghiên cứu thì nên kèm bản hiệu đính khác. Với 卷三 cụ thể, cần xác định nó ứng với quẻ nào theo cách chia quyển của bản đang xem, vì phân chia quyển giữa các lần in không đồng nhất.