Chu Dịch Tiêu Tức, tập 1 (周易消息)

Giới thiệu

原書有些字跡不清、有些頁殘 古籍

Tác giả: (清)紀磊撰 Số trang (bản quét): 146 Chủ đề: 中國 · 古代 · 易類

Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/02072501.cn/02072501.cn.pdf

Đánh giá

Kinh Dịch, từ đời Hán trở đi, được đọc theo hai lối khác nhau: một lối bám vào tượng số, một lối suy diễn nghĩa lý. Đến đời Thanh, sau khi Cố Viêm Vũ, Hoàng Tông Hy và Diêu Tế Hằng dọn lại nền tảng, dòng "Hán học" phục hưng mạnh, người ta quay về khảo sát các phép suy diễn của Mạnh Hỷ, Kinh Phòng, Trịnh Huyền. "Tiêu tức" (消息) mà tựa sách dùng là thuật ngữ chỉ sự tiêu trưởng, tăng giảm của hào âm hào dương qua các quẻ, một khái niệm gắn với thuyết thập nhị tiêu tức và lối giải thích quẻ bằng sự vận hành của khí. Sách mang tựa như vậy hẳn thuộc nhóm trước tác lấy tượng số làm trục.

Tác giả là Kỷ Lỗi, người Thanh, chưa rõ năm sinh năm mất và chưa thấy tên ông xuất hiện trong các mục lục lớn về Dịch học đời Thanh như Tứ khố toàn thư tổng mục hay Thanh sử cảo nghệ văn chí. Điều đáng nói là bản đang lưu đề 周易消息 mà không phụ quyển số hay thứ tự, lại thêm chữ "(一)", có thể là dấu hiệu đây chỉ là phần đầu của một bộ dài hơn, hoặc là quy ước của nơi lưu trữ khi ghép các tài liệu rời. Việc quy thuộc về Kỷ Lỗi chỉ nên coi là thông tin do bản thân tài liệu cung cấp, chưa có nguồn ngoài đối chiếu.

Về truyền bản, mô tả cho thấy bản sao còn nhiều chỗ mực mờ và một số trang khuyết, 146 trang. Dạng tài liệu như thế thường là bản chép tay hoặc bản in đã lâu, khi số hóa vẫn giữ nguyên tì vết; người dùng cần lưu ý rằng các đoạn thiếu chữ có thể đúng ở chỗ then chốt của lập luận, và không nên mặc định phần văn bản đọc được là toàn vẹn.

So với một bộ lớn cùng chủ đề như sách của Huệ Đống hay Trương Huệ Ngôn, tài liệu này nhiều khả năng thuộc dòng khảo chứng nhỏ, ít được trích dẫn, nên giá trị của nó nằm ở chỗ khác: như một mẫu cho thấy cách người Thanh vận dụng tiêu tức vào giải kinh. Ai nghiên cứu Dịch học đời Thanh hoặc lịch sử tượng số có thể cần đến nó như một chứng tích thứ yếu, còn để nắm học thuyết thì nên tìm các trước tác có truyền bản đầy đủ và đáng tin hơn.