Chu Dịch Thời Luận Hợp Biên, tập 12 (周易時論合編)
Thông tin thư mục tham khảo từ archive.org.
Giới thiệu
原書有些字跡不清、有些頁殘 古籍
Tác giả: (明)方孔炤撰 Số trang (bản quét): 170 Chủ đề: 中國 · 古代 · 易類
Nguồn thư mục: Archive.org — https://archive.org/download/02072120.cn/02072120.cn.pdf
Đánh giá
方孔炤 (Phương Khổng Chiếu), tự Tiềm Phu, người Đồng Thành, An Huy, đỗ tiến sĩ đời Vạn Lịch, làm quan đến chức Hữu thiêm đô ngự sử, nổi tiếng vì kháng Thanh mà tuẫn tiết. Ông là con của Phương Học Tiệm, tác giả 周易古本 và là trung tâm của phái Đồng Thành chuyên trị Dịch học, dòng học thuật lấy Nghĩa lý làm nền nhưng không bỏ Hình tượng và Số, chủ trương Dịch là sách của thời, mỗi quẻ mỗi hào đều ứng với một giai đoạn lịch sử cụ thể. 周易時論合編 là tác phẩm lớn kết tinh đường lối ấy, do Phương Khổng Chiếu khởi thảo, sau con trai là Phương Dĩ Trí nối nghiệp, mở rộng và san định thành bản lưu hành ngày nay. Công việc quy thuộc vì thế mà phức tạp: bản đề "Phương Khổng Chiếu soạn" là cách ghi tôn trọng người khởi thảo, còn phần thành văn sau cùng mang dấu ấn của Phương Dĩ Trí và phái Đồng Thành, giới nghiên cứu thường không tách bạch rạch ròi được đâu là câu của cha đâu là câu của con.
Truyền bản của sách cũng không đơn giản. Sách soạn vào cuối Minh sang đầu Thanh, trải qua biến loạn nên có nhiều dị bản và mức độ tổn thất khác nhau giữa các bộ. Đầu sách thường có các phần đồ thuyết, quẻ tự, thứ tự lịch sử Dịch học, rồi đến chính văn chú giải theo quẻ. Bản số hoá hiện lưu là một phần trong hệ thống nhiều tập, giữ tiếng Trung nguyên bản, 170 trang, thuộc kho Kinh Dịch, với tình trạng chữ mờ và một số trang khuyết như mô tả của nguồn lưu trữ. Những chỗ mất chữ và tàn trang ấy ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đọc trọn văn bản, song không làm mất đi giá trị tư liệu về đường lối "dĩ Dịch ngôn sự" của một dòng học thuật gắn với thời cuộc.
Trong truyền thống Dịch học Trung Quốc, bộ này đứng chung dòng với các tác phẩm Nghĩa lý đời Tống Minh, nhưng khác ở chỗ đặt trọng tâm vào tính thời đại và ứng dụng lịch sử của từng hào. Người học muốn hiểu phái Đồng Thành, muốn thấy Dịch được đọc như thế nào dưới ánh sáng của thời Minh mạt, hoặc muốn đối chiếu Nghĩa lý với Tượng Số đều không thể bỏ qua bộ sách này. Tuy vậy, cần lưu ý rằng niên đại thành thư và tỷ lệ đóng góp giữa hai cha con Phương vẫn là điểm học giới còn tranh luận, nên mọi quy kết chặt chẽ về văn bản đều nên đặt trong thế khả năng.