Nước Tống có người nhà giàu. Một hôm trời mưa, tường nhà anh ta đổ. Ðứa con nói: “Thưa cha, không đắp ngay tường lại, e có trộm vào.” Người láng giềng thấy tường đổ, cũng nói: “Này bác, không đắp ngay tường lại, e có trộm vào.” Tường chưa kịp đắp, tối hôm ấy, nhà anh ta quả nhiên…
Nước Tống có người nhà giàu. Một hôm trời mưa, tường nhà anh ta đổ.
Ðứa con nói: “Thưa cha, không đắp ngay tường lại, e có trộm vào.”
Người láng giềng thấy tường đổ, cũng nói: “Này bác, không đắp ngay tường lại, e có trộm vào.”
Tường chưa kịp đắp, tối hôm ấy, nhà anh ta quả nhiên mất trộm thật.
Anh ta khen đứa con là khôn ngoan biết trước, mà người láng giềng là gian giảo làm xằng.
Cùng một câu nói, con nói thì khen là tinh khôn, láng giềng nói thì ngờ là trộm cắp, bởi tại cớ làm sao? Tại con thì tình thân, cho nên không có bụng ngờ, láng giềng là tình sơ, cho nên sinh ra ngờ vực. Thế cho nên, phận sơ mà câu nói thân, thì thế nào cũng làm cho người nghe mình đem lòng nghi ngờ.
Hàn Phi Tử
GIẢI NGHĨA
Hàn Phi Tử: công tử nước Hàn, học trò Tuân Tử chuyên về bình danh pháp luật, nước Hàn không dùng, sang ở nước Tần, được đại dụng, nhưng sau bị kẻ gièm pha, rồi tự tử. Sách của Hàn Phi Tử có 50 thiên, đặt tên Hàn Tử. Nhà Tống sau thêm chữ Phi để khỏi lầm lẫn với Hàn Dũ.
Tống: Một nước chư hầu thời Xuân Thu, sau bị nước Tề lấy mất, ở vào huyện Thuợng Khưu tỉnh Hà Nam bây giờ.
LỜI BÀN
Bài này cốt dạy ta phải thận trọng câu nói. Người láng giềng đây sở dĩ mà để người nhà giàu ngờ vực, là vì không được thân với người ta, mà nói một câu ra chừng thân lắm, muốn lo việc của người như việc của mình, coi việc thiết đến người cũng như thiết đến mình vậy. Cho nên: gặp người đáng nói mà không nói là bỏ hoài mất một người, thì gặp người không đáng nói mà lại nói, chẳng những làm phí mất lời nói, mà lại để cho người ta sinh nghi tình ra nữa!
(Theo Cổ Học Tinh Hoa)
