Thiên can, địa chi, tàng can, nhật chủ, thập thần, vượng suy và dụng thần — những khái niệm phải nắm trước khi đọc bất kỳ lá số Bát Tự nào.
Bát Tự là một trong hai hệ luận mệnh được dùng nhiều nhất ở phương Đông, cùng với Tử Vi Đẩu Số. Nhưng cách vận hành của nó khác hẳn: Bát Tự không có sao. Toàn bộ việc luận nằm ở quan hệ sinh khắc giữa ngũ hành trong tám chữ.
Tám chữ là những chữ nào
Tứ Trụ là bốn trụ: năm, tháng, ngày, giờ sinh. Mỗi trụ gồm một thiên can ở trên và một địa chi ở dưới. Bốn trụ nhân hai thành tám chữ, nên gọi là Bát Tự.
Mỗi trụ có phạm vi luận riêng:
- Trụ năm — tổ tiên, gốc gác, thời thơ ấu.
- Trụ tháng — cha mẹ, anh em, môi trường trưởng thành. Đây là trụ quyết định mức vượng suy của toàn cục.
- Trụ ngày — bản thân và hôn nhân. Can của trụ này chính là Nhật chủ, tức là bạn.
- Trụ giờ — con cái, hậu vận.
Mười thiên can
Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý.
Xếp thành từng cặp theo ngũ hành, can đứng trước là dương, can đứng sau là âm:
- Giáp – Ất thuộc Mộc
- Bính – Đinh thuộc Hỏa
- Mậu – Kỷ thuộc Thổ
- Canh – Tân thuộc Kim
- Nhâm – Quý thuộc Thủy
Mười hai địa chi
Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.
Địa chi phức tạp hơn thiên can ở một điểm: mỗi địa chi còn chứa can ẩn bên trong, gọi là tàng can. Chẳng hạn Dần không chỉ là Mộc mà còn ẩn cả Hỏa và Thổ.
Đây là chỗ người mới hay bỏ sót. Đếm ngũ hành mà chỉ đếm phần lộ ra, không tính tàng can, thì kết luận vượng suy gần như chắc chắn sai.
Trụ tháng lấy theo tiết khí, không lấy theo mùng một
Đây là lỗi phổ biến nhất khi lập tay, và cũng là điều khiến nhiều người tự tra ra lá số sai mà không biết.
Tháng trong Bát Tự đổi tại thời điểm giao tiết, không đổi vào mùng một âm lịch. Tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân, tháng Mão từ Kinh Trập, cứ thế mười hai tiết ứng với mười hai tháng.
Người sinh sát ngày giao tiết, chênh nhau vài giờ, sẽ ra trụ tháng khác hẳn — kéo theo toàn bộ phần vượng suy và dụng thần sai theo. Công cụ lập lá số Bát Tự của Học quán tính mốc giao tiết theo lịch thiên văn nên bạn không phải tra bảng.
Một mốc nữa cũng hay sai: giờ Tý. Học quán theo quy ước từ 23h00 đã sang ngày hôm sau, còn 00h–01h vẫn giữ ngày đang xét. Sai chỗ này là lệch cả trụ ngày lẫn trụ giờ.
Nhật chủ — điểm quy chiếu của mọi phép luận
Trong tám chữ, có một chữ đặc biệt: can của trụ ngày, gọi là Nhật chủ hoặc Nhật nguyên. Chữ này đại diện cho chính người có lá số.
Bảy chữ còn lại không được luận độc lập, mà luôn luận trong quan hệ với Nhật chủ: chữ này sinh cho ta hay ta sinh cho nó, chữ kia khắc ta hay ta khắc được nó. Nắm được điều này là hiểu được nguyên lý vận hành của cả môn.
Thập thần — tên gọi của mười quan hệ
Từ quan hệ sinh khắc với Nhật chủ, cổ nhân đặt tên cho mười loại quan hệ, gọi là thập thần. Chia thành năm cặp, mỗi cặp một quan hệ, phân biệt theo cùng dấu âm dương hay khác dấu:
- Tỷ Kiên – Kiếp Tài — cùng hành với Nhật chủ. Chủ anh em, bạn bè, người ngang vai.
- Thực Thần – Thương Quan — Nhật chủ sinh ra. Chủ tài năng, biểu đạt, con cái.
- Chính Tài – Thiên Tài — Nhật chủ khắc được. Chủ tiền bạc, vợ (với nam mệnh).
- Chính Quan – Thất Sát — khắc Nhật chủ. Chủ danh vị, áp lực, chồng (với nữ mệnh).
- Chính Ấn – Thiên Ấn — sinh cho Nhật chủ. Chủ học vấn, mẹ, sự che chở.
Đọc lá số Bát Tự thực chất là đọc xem thập thần nào nhiều, nào thiếu, nào đắc địa.
Vượng suy và dụng thần
Sau khi có đủ tám chữ và tàng can, việc tiếp theo là cân xem Nhật chủ mạnh hay yếu. Căn cứ chính là trụ tháng — Nhật chủ có được mùa hay không — rồi mới xét tới các chữ còn lại hỗ trợ hay tiêu hao.
Từ đó mới xác định dụng thần: hành cần bổ sung để đưa cục về thế cân bằng. Nhật chủ quá vượng thì cần hành tiêu hao bớt; quá nhược thì cần hành sinh trợ.
Cần nói rõ: dụng thần là phần khó nhất của Bát Tự, và cũng là phần các phái bất đồng nhiều nhất. Công cụ đưa ra gợi ý cùng bảng ngũ hành để bạn tự đối chiếu, nhưng việc chốt dụng thần vẫn cần người có kinh nghiệm xét toàn cục.
Đại vận
Ngoài tám chữ cố định, mỗi người còn có chuỗi đại vận, mỗi vận mười năm. Đại vận đi thuận hay nghịch tùy vào âm dương của can năm sinh kết hợp với giới tính — nên hai người cùng ngày giờ sinh nhưng khác giới sẽ có vận trình ngược chiều nhau.
Lá số gốc cho biết chất liệu; đại vận cho biết thời điểm chất liệu ấy phát huy hoặc bị chèn ép.
So với Tử Vi Đẩu Số
Hai môn trả lời hai kiểu câu hỏi khác nhau, và bổ sung cho nhau hơn là loại trừ:
- Tử Vi an sao lên 12 cung, mạnh ở việc chia lĩnh vực — hỏi về sự nghiệp thì xem cung Quan Lộc, hỏi hôn nhân thì xem cung Phu Thê.
- Bát Tự xét cân bằng ngũ hành, mạnh ở việc nhìn tổng thể chất mệnh và tiết tấu thời gian.
Nhiều người luận cả hai rồi đối chiếu. Chỗ nào hai bên cùng chỉ về một hướng thì độ tin cậy cao hơn hẳn.
Đọc tiếp
- Giới thiệu Tam Mệnh Thông Hội
- Luận Thập Can tọa Chi, gặp tháng giờ và hành vận cát hung
- Khái niệm về âm dương ngũ hành — phần 1 và phần 2
- Lộ trình học Tử Vi Đẩu Số — nếu muốn học song song hai hệ
- Thực hành tại trang lập lá số Bát Tự
Bài do Học quán Sơn Chu biên soạn.